Д.Алтанхуяг: Би олон мөрөөдөлтэй

АНУ-ын “Бостон балет” компанийн гоцлол бүжигчин, Гавьяат жүжигчин Д.Алтанхуяг өнөөдөр 19.00 цагт ДБЭТ-ын тайзнаа П.И.Чайковскийн “Хунт нуур”-т бүжнэ. “Монголын балетын хөгжил сан”-гын тэргүүн, АНУ-ын “Бостон балет” компанийн гоцлол бүжигчин, Гавьяат жүжигчин Д.Алтанхуягийн монголчууддаа дахин нэг бэлэг барьж АНУ-ын “Бостон балет” компанийн гоцлол бүжигчин Ашли Эллис, Армяны балетын гоцлооч Аветик Карапетианын хамт тайзнаа бүжих юм. 
Дэлхийн шилдэг найман балетын гоцлоочдын нэг Гавьяат жүжигчин Д.Алтанхуягтай өнөөдөр өглөө уулзсан юм.

-Юуны өмнө дахин эх орондоо ирж “Хунт нуур”-т бүжиглэх гэж байгаад баяр хүргэе. Тоглолтын тань өдөр болохоор мэдээж та сэтгэл догдолж байгаа байх. Энэ өдөр таны хувьд яаж эхлэв, ер нь балетчин хүний өглөө яаж эхэлдэг юм бол?
-Өглөө босоод бусдын л адил нүүр гараа угаахаас эхэлнэ. Яг мэргэжлийн үүднээс өглөө бүр нэг цаг 30 минутын дасгалыг зайлшгүй хийх хэрэгтэй байдаг. Тэгээд уран бүтээлээ давтах ч юм уу, хамтран бүжиглэгч нартайгаа ажиллах гэх мэт дараагийн ажилдаа орно доо. 
-Өнөөдөр тоглох “Хун нуур”-ын бэлтгэл хэр хангагдаад байна?
-“Хунт нуур”-ын бэлтгэл гайгүй ээ. Эх орондоо ирэхээсээ өмнө  Америкт байхдаа бэлтгэлээ хийгээд ирсэн. Бас эндээ хамт олонтойгоо болон ирсэн зочидтойгоо бэлтгэлээ базаалаа. Бэлтгэлийн хувьд бэрхшээлтэй зүйл нь гэвэл их л хүйтэн байна даа /инээмсэглэв/. Ялангуяа манай театрын тайз. Энэ жил их л хүйтэн байна. Бараг л мөсөн дээр бүжиглэж байгаа юм шиг. Хүйтэнд хоёр цаг гаруй  булчин шөрмөсөө халаагаад үйлдэл хийх жаахан хэцүү л байна. Бусдаараа бол сайхан байна. Эх орондоо ирээд маш их баяртай байна. 
-Гавьяат жүжигчин, балетчин Д.Алтанхуягийг хүн болгон л мэдэж байгаа. Хэзээнээс энэ балетын урлагтай холбогдож амжилт үзүүлэх болов?
-Би 1993 онд Хөгжим, бүжгийн коллежид элссэн, Монголд буюу дотооддоо сонгодог урлагаар төгсгөсөн анхны ангийн хүүхдүүдийн нэг л дээ. Түүнээс хойш яг сонгодог чиглэлээр тав зургаан анги төгсгөсөн. Бас өмнө нь ОХУ-д сурч төгссөн олон балетчид байдаг шүү дээ. Ер нь бол би ганцаараа гадаадад мэргэжлээрээ ажиллаад байгаа биш, олон бүжигчид байна. Ирээдүйд сангийн зүгээс бодож байгаа зүйл бол гадаадад байгаа бүжигчдээ эх орондоо урьж тоглуулбал эх орондоо тоглуулбал үзэгчдэд сонин, нийгэмд оруулж байгаа соёлын том арга хэмжээ болох болов уу гэж бодож байна. 

-Таныг Монголын сонгодог урлагийнхныг дэлхийтэй холбодог гүүр нь болж байгаа гэж ярьдаг л даа?
-Яахав, ер нь бол би боломжоороо л ажиллаж байгаа л даа. Уг нь би өөрөө бол бүжиглэж л байвал болно л доо. Гэхдээ хажуугаар нь саваагүй нохой саранд хуцна гэдэг шиг л янз бүрийн ажил хийхийг чармайж байна. Энэ бүх ажлаа зохицуулах гээд нэлээд ачаалалтай байдаг. 
-Мэдээж энэ бүх ажлыг амжуулахад тань хамтран зүтгэгчид их тус болдог байх, өөрөөр хэлбэл сангийн тань арын албаныхан?
-Тэгэлгүй яахав. Сангийн цөөхөн хэдэн хүмүүс байна. Естой л хөнжлийнхөө хэрээр хөлөө жий гэгчээр илүү их зүйл хиймээр санагдаад байдаг. Тэр болгонд боломж, бололцоо хэцүү. Манай өнөөгийн нийгэм ямар байгааг үзэгчид өөрсдөө мэдэж байгаа байх. Харин үүнийг хэрхэн сайхан болгох вэ гэдэг одоогийн залуучууд, бид бүгдийн л асуудал шүү дээ. 
-Шинэ Засгийн газар байгуулагдсанаар ССАЖЯ гэсэн яамтай болсон. Яам сонгодог урлагийн салбарыг бодлогоор дэмжих байх гэж бодож байна. Саяхан “Соёл ба хөгжил” гэж чуулган болсон. Энэ чуулганаар бодлогоор хөгжье гэдэг зүйлийг илүүтэй онцлон ярина лээ. Танд бол ямар санагдаж байна? 
-Мэдээж толгой сайн бол хөл нь зөв алхана гэсэн үг л дээ. Бас бодлого гэж учиргүй төр засагтаа найдаад байхгүйгээр бид өөрсдөө юу хийж чадах вэ гэдгээ маш их харах хэрэгтэй л дээ. Жишээ нь Алтанхуяг гэдэг хүн дан ганц бүжиглээд байгаадаа биш. Олон газар бүжиглэж, олон уран бүтээлчидтэй уулзлаа гэхэд тэндээс сурч, мэдсэн зүйлээрээ хараа сунгасан газраа хүрэх хэрэгтэй гэж боддог. Өөрсдөө бид юу хийж чадах вэ гэдгээ эргэн тойрноосоо их сайн харах хэрэгтэй. Ямар ч мэргэжлийн, ямар ч албан тушаал дээр байна, тэр хүмүүс эх орон, өөрийнхөө амьдралынхаа төлөө дайчин зогсож байж нөгөө бодлогийг хэрэгжүүлнэ шүү дээ. Үнэхээр сайн бодлого байгаад бид хэрэгжүүлэхгүйгээр өө ингэх л ёстой гэсэн шиг байж бас болохгүй л дээ. 
Хэдийгээр сан маань өнөөдөр өөрийн гэсэн байргүй байгаа ч ямар ч байсна ажлыг хийж болно, хийх ёстой гээд явж байгаа. Аль болох зовлон болгоныг тоочилгүй, түүнийг бэрхшээл гэж авч үзэхгүйгээр болгоё бүтээе гэж явна. 
-Та гадаадад томоохон балетуудын гол дүрүүдийг бүтээсэн. Монголд ч гэсэн. Ялгаатай талууд байгаа бол уу?
-2000 онд ХБК төгсөнөөсөө хойш 2007 он хүртэл ДБЭТ-т ажилласан. Мөн ХБК-д сурч байхдаа хүртэл ДБЭТ-ын гол дүрүүдэд тоглож байсан нь маш их туршлага хуримтуулах, олон дүрд гарах боломжуудыг олгосон. Энэ хугацаанд ДБЭТ-ын тайзнаа тоглож байгаа бүх л балетын 90-ээд хувийн эерэг бөгөөд эсрэг гол дүрүүдэд тоглосон. Яг гадаадад гарснаараа тэндхийн орчин цагийг харуулсан балетуудад нэлээд түлхүү тоглож байгаа гэж ойлгож болно. 
-2003 оноос хойш шилдэг бүжиг дэглээч Роланд Пэтиттэй хамтарч ажилласан. Анх түүнтэй яаж уулзсан бэ?
-Японд Асами Маки театрт тэр хүн ирж өөрийнхөө дэглэлтийг тавьсан. Тэнд би нэг үзэгдэл дээр сонгодог балетын хэсгийг гоцлох ёстой байсан. Гэтэл тэр Роланд Пэтит гээд үнэхээр агуу гайхалтай хүн намайг олж харж “Чи энд орвол зүгээр байна” гэсэн нь миний хувьд маш том завшаан болсон. Тэр хүний буянаар олон оронд очиж, олон том бүжигчид удирдлагуудтай танилцаж явна даа. 

-Одоо бол та Бостон балетын гоцлооч шүү дээ. Яаж яваад энэ том театртай амьдралаа холбов?

-Испанид Роланд Пэтитийн нэг жааз балетын гол дүрд тоглож байхад Бостон балетын захирал  тэр тоглолтыг үзээд надад санал тавьсан. Манайд хэрэгтэй байна, ирж сонирхоно уу, урьж байна гэсэн саналыг  би хүлээн авсан. Би Бостон балетыг сайн мэддэг байсан. Маш их сонирхон анзаардаг байсан. 2000 онд Нью-Йоркт тэмцээнд орж байх үед мэддэг байсан. 
-Таны мөрөөдөл биелсэн үү?
-Би маш олон зүйл мөрөөддөг. Ер нь бол олон ч мөрөөдлүүд маань биелсэн. Цаашид бодож байгаа олон мөрөөдлүүд байна. 

-Эх орондоо зочдын хамтаар ирсэн байгаа шүү дээ?
-Хар, цагаан хун буюу Одеттад АНУ-аас Ашли гээд маш чадварлаг бүжигчин байгаа. Алиа салбадайд Армяны бүжигчин Аветик Карапатян тоглоно. Маш олон орноор явж олон улсын уралдаан тэмцээнүүдээс өндөр шагналуудыг хүртэж байсан, хүчтэй бүжигчдийн нэг. Би өөрөө ханхүүгийн гол дүрд тоглоно. Мөн Япон улсын “Асами Маки” театрт ажилладаг, бүжигчин Лхагвасүрэн маань “Хунт нуур”-т тоглоно. Лхагвасүрэн бид хоёр Хөгжим бүжгийн коллежийн нэг ангийнхан л даа. 

-Холын зочноос үг сонс гэдэг. Өнөөдөр орой таньтай хамт нэг тайзнаа “Хунт нууур” балетад тоглох зочид Монголын балетын урлаг, манай баелтчдын чадварыг юу гэж үзэж байна?
-Яг энэ талаар нарийн сайн ярилцаж амжаагүй байна. Сургуулалтаа хийгээд дараа, дараагийн уулзалтууд, дээрээс нь зохион байгуулах ажлууд гээд цаг маш давчуу минут бүр л үнэтэй болчихоод байна. Тоглолтынхоо дараа энэ талаар ярилцана. Энэ бол угаасаа миний өөрийн ажил шүү дээ. Тэр хүн юу гэж бодож байна гэдгийг анхааралтай сонсоно. 
-Өнөөдөр, маргааш хоёр өдөр “Хунт нуур”-ыг тоглоно. Зочид маань Монголд хэд хонох юм бэ?
-Өнөөдөр, маргааш хоёр өдөр “Хунт нуур”-т тоглоод бүтэн сайн өдрийн өглөө буцна. Цаг маш бага байгаа. 

-Та хэзээ явах вэ? Монголдоо хэзээ бүр эргэн ирэх бол?
-Би бас адилхан бүтэн сайны өглөө хамтдаа явна. Цаг бага, үүндээ л амжуулах гэж үзэж байгаа. Монголдоо ирэх юм сан гэж дандаа л боддог. Байнга л Монголдоо ирдэг. Би чинь ХБК төгсөөд шууд гадагшаа яваагүй шүү дээ. Тухайн үед явах боломжууд их байсан өөрийгөө болоогүй гэж үзсэн ч юм уу эх орондоо байгаад байсан. Нэг л уяатай морь шиг байгаад байдаг л даа. Ер нь ирээдүйд нэлээд сайн сурч мэдэж байж, цаг нь болохоор эх орондоо ирнэ.
-Танай сан олон ажлуудыг хэрэгжүүлэн явуулж байгаа. Залуу үе рүүгээ харсан балетын клуб, сургуулийг байгуулах бол уу?
-Одоо ёстой л боломж нь байдаг бол түүнийг байгуулахыг хүсэлгүй яахав. Өөрийн гэсэн хүч, бололцоотой байж хийх том том ажлууд л даа. Сан бол одоогоор айхтар том байгууллагын хэмжээнд хүрээгүй байна. Ирээдүйн хөтөлбөр, үйл ажиллагаа байнга миний толгойд эргэлдэж байгаа. Ер нь цаг зава ашиглаад аль болох юмыг хийж бүтээчихье гэж бодож байгаа. Манай “Монголын балетын хөгжил сан” ДБЭТ-тай салшгүй холбоотой ажилладаг. Мөн Соёл, спорт, аялал, жуулчлалын яам бусад холбогдох байгууллагуудтай байнгын харилцаатай байж, цаашид сонгодог урлагийг хэрхэн яаж хөгжүүлэх вэ гэдэг дээр анхааран ажилладаг. Сангийн тэргүүн зорилго бол маш ойлгомжтой. Монголын балетын хөгжил сан гэсэн нэрнээсээ авахуулаад дээрээс нь дэлхийн олон улс даяар түгсэн энэ агуу урлагийг бусдын адил нэгэн хэмжээнд хүрэх бол туйлын зорилго.
Цаашид ДБЭТ-тайгаа хамтарч “Цөмөөхэй” балетыг монгол хүн өөрөө шинэчилж тавихыг хүсдэг. Балетынхантайгаа ярилцаад 2014 онд хийнэ гэж одооноос бодоод явж байна. Мэдээж болсон үед нь л болсон гэнэ шүү дээ. Манайд одоо тоглож байгаа “Цөмөөхэй” Орос хүний тавилттай. Мөн энэ онд “Бид Монголдоо” гэсэн тоглолтхийхийг зорьж байгаа. Түрүүн ярьсан шүү дээ. Гадаадад байгаа бүжигчдээ авчирч нийт үзэгчдэдээ танилцуулъя гэсэн бодол байгаа. Юм хийх болгондоо гол нь ач холбогдлыг нь хүргэе гэж боддог. Алтанхуяг Монголдоо ирээд л явдаг гэсэн ойлголтыг үлдээх биш аль болох балетын хөгжлийг Монголдоо хөгжүүлэхийг зорьж байгаа сангийн гол зорилготойгоо уялдан хийж байгаа ажлууд л даа. 

Г.ДАША

 http://art.news.mn

Д.Алтанхуяг: Миний сэтгэл үргэлж Монгол руугаа тэмүүлдэг

Хөгжим бүжгийн коллеж төгсчихөөд удаагүй, бас болоогүй “Хабл данс” гэдэг хамтлагийг гурван найзтайгаа байгуулчихсан модерн бүжиг бүжиглэж байх үеэс нь Д.Алтанхуягийг мэдэх юм. Тэр залуус бүгдээрээ ДБЭТ-ын бүжигчид байлаа. Сонгодог бүжгийн хажуугаар шинэ, соргог хэлбэрээр өөрсдийгөө илэрхийлэх эрэл хайгуул хийж байсан нь тэр. Д.Алтанхуяг хэзээний л үг цөөтэй, олон таван үггүй, товчхондоо бол даруухан. Б.Жамъяндагва гуай түүнийг эх оронч гэж тодорхойлдог, энэ чанар нь эцгээс нь өвлөгдөж ирсэн гэдэг байлаа.
Түүнтэй уулзаагүй олон жил болжээ. Энэ он жилүүдэд өөрийгөө илэрхийлэх эрэл хайгуул хийж явсан өнөөх залуу маань харин дэлхийд данстай бүжигчин болсон байна. Өнөөдөр Японд, маргааш Америкт, харин дараа нь Европын тайзан дээр бүжиглэх, хатуу нарийн хуваарьтай дэлхийн хүн болсон байна.  Гэхдээ л дуу цөөтэй хэвээр. Даруухан зан нь янзаараа. “Миний сэтгэл үргэлж Монгол руугаа тэмүүлдэг” хэмээн ярьж сууна.

-Бостонд бүжиглээд хэдэн жил болчихов оо?

-Гурван жил гаруй болж байна. Дөрөв дэх жил рүүгээ орж байна даа. Бостонд суурин амьдарч, Бостоны театртай гэрээгээр ажилладаг. Өөр компаниуд, театруудтай бас гэрээтэй.

-Америкт уу?

-Тийм ээ. Тэр бүгдийг зохицуулаад л, амжуулаад л явдаг даа.

-Ер нь нэлээд ачаалалтай байдаг байх аа?

-Тоглолтын сезон эхлэхээр асар ачаалалтай.

-Ингэхэд сонгодог чиглэлээрээ дагнаж байна уу? Эсвэл модерн урсгалаар бүжиглэж байна уу?
-Сонгодог бүжгийн анги төгссөн балетчин гэдэг утгаараа сонгодог чиглэлээр бүжиглэдэг. Гэхдээ яг олон улсад танигдаж, өөрийн орон зайг бий болгосон нь гэвэл орчин үеийн буюу неоклассик бүжгүүд. Бүжиг дэглээчдийн харуулахыг хүсэж байгаа зүйлс ондоо ондоо байдаг. Жишээлбэл Ролан Петит бол хорьдугаар зууны шилдэг бүжиг дэглээч. “Парис опера” гээд Францын хамгийн том театрын захирал, бүжиг дэглээчээр нь ажиллаж байсан. Хувийн бүжгийн хамтлагтай. Тэр хүний бүтээлийг Итали, Испани, Англи, Герман, АНУ, Азийн том том театр, компаниуд тавьдаг. Тэр хүний хамтлагт нь би багтдаг. Тэр хүн өөрийн гэсэн бүжигчдээр бүтээлээ амилуулдаг. Бүжигчидтэйгээ их дотно ажилладаг.

-Ролан Петит та хоёрын хамтын ажиллагаа нэлээд хэдэн жилийн өмнөөс эхэлсэн байх шүү. Нөхөрлөл гэх юм уу даа.

-Тийм шүү. 2001 онд Японд болсон нэг тэмцээнд би түрүүлсэн юм. Түүнээс хойш Японы балетийн хоёр компани надтай гэрээ байгуулсан. Одоо ч хамтарч ажилласан хэвээр. “Асами маки балет” гэдэг театр бий. Тэр театр Ролан Петитийн бүтээлийг тавьж байх үед би тэнд сонгодог балетад бүжиглэхээр очсон байсан юм. Гэтэл тэднийхээс нэг бүжигчин шинэ бүтээлд оролцох боломжгүй болсон. Бид чинь бэлтгэл сургуулилтын үеэр маш их бэртэж гэмтдэг шүү дээ. Тийм шалтгаанаар нэг бүжигчин дутлаа. Ролан Петитийн бүтээлд. Театрын захирал нь надад санал тавьсан. Хэдий би сонгодог бүжигт бүжиглэж байсан ч Ролан Петитийн бүжгийг их сонирхож, харж байсан юм. Тавилт нь сонгодог хэлбэрийн боловч их өвөрмөц.

-Тэгээд л шууд зөвшөөрсөн үү?

-Тэгсэн. Өглөө нь бүх хөдөлгөөнөө сураад л өдөр нь нэгдсэн сургууль хийхэд шинээр сурсан гэж огт мэдэгдэхгүйгээр бүжгээ хийсэн. Тэрийг Ролан Петит анзаарсан.

-Тэр нэг бүжигчин тоглолтод оролцож чадахгүй болсон нь чиний хувьд том аз болжээ.

-Тэгсэн. Бас би хөдөлгөөнүүдээ маш хурдан яв цав сурч чадсан, Ролан Петитийн хүсэж байсан зүйлийг нь үзүүлж чадсан. Түүнээс хойш тэр хүн Алтанхуягийг энэ тоглолтон дээр авчир, тэр тоглолтод оролцуул гэдэг хүсэлтийг тавьж эхэлсэн. Түүнд 200-300-гаад бүжигчин байгаа шүү дээ. Гэтэл зөвхөн Алтанхуягийг бүжиглүүлнэ гэж хүсэх үе бий. Гадаадын олон оронд хийсэн тоглолтод нь оролцсон.

-Хэчнээн авьяас байсан ч тэр нэг өдөр тэр бүжигчний оронд бүжиглээгүй бол бас яах ч байсан юм билээ, тийм үү?

-Үнэхээр тийм ээ. Би Ролан Петитийн багт орж ажилламаар байна гэдэг саналаа тавьсан байсан л даа. Ер нь бол ямар нэг зүйл цаг нь болохоор бүх тохироо нь бүрддэг шүү дээ. Яг л тийм зүйл болсон.

-Уран бүтээлч хүнд энэ их чухал шүү.

-Тэгэлгүй яахав. Манай Монгол Улсын хүн ам хэд билээ. Тэрэн дотроо балетаар хичээллэсэн хүн хэд билээ. Гэтэл манай урд хөршийг хар л даа. Хэдэн хүнтэй билээ. Тэрэн дотроос шигшигдэж гардаг нь хэд билээ. Японд гэхэд маш олон балетийн сургууль бий. Европ бол ойлгомжтой. Дэлхий даяар ийм олон бүжигчин байдаг ч хүмүүсийн мэддэг, танил болсон нь цөөхөн. Үнэхээр хүний хөдөлмөр, хүсэл зорилго бас нөлөөлнө. Мэргэжилдээ үнэнч байх гэж оролдож, дасгал сургуулилтаа алдахгүй байсны минь үр дүн болов уу. Одоо л амжиж хийхгүй юм бол энэ чинь залуу хүний урлаг шүү дээ.

-Тэгээд удалгүй дэлхийн шилдэг найман бүжигчний нэг болсон байх аа?

-Ролан Петит өөрөө энэ шилдэг бүжигчдийг тодорхойлж гаргаж ирсэн юм шүү дээ. Тэр цаг үеийнхээ шилдэг бүжигчдийг сонгон авч тоглолтоо хийдэг. Тухайлбал тэр жил Ролан Петитийн хамтлагт бүжиглэж байсан нэг хятад бүсгүйг Парисын театр урьж байсан. Ролан Петит ямар шалгуураар шилдгүүдийг сонгодгийг би хэлж мэдэхгүй. Түрүүнд хэлдгээр тэр үед мөн л нэг сайхан тохироо бүрдсэн байж. Найман орны найман бүжигчнийг л онцолсон юмдаг. Харин хүмүүс үүнийг маань ямар нэг тэмцээнд ороод шилдэг наймын нэг болсон гэж ойлгодог юм шиг байна билээ.

-Нээрээ тийм байх шүү.

-Тэмцээн гэх юм бол би 2005 онд Нью-Йоркод нэг тэмцээнд орсон. Бүжигчид олон орноос бичлэгээ явуулаад түүнээс нь 22-ыг сонгож тэмцээнд оруулдаг юм. Тэгээд гурван долоо хоногийн турш өрсөлдөн, цаанаас заасан бүжгүүдийг бүжиглэдэг. Бүгд адилхан бүжиг хийнэ. Тэндээс хүрэл медаль авсан. Дэлхий олон орноос ирсэн бүжигчид оролцдог тэмцээн л дээ. Нэг ёсондоо бидний хувьд Олимп маань. Дэлхийгээр дүүрэн гайхамшигтай бүжигчид бий. Тэднээс сурах зүйл зөндөө.

-Өөрөөс чинь ч гэсэн сурах зүйл байгаа.

-Үгүй яахав, онцлог харагддаг зүйл байгаа байх л даа. Хувь хүн болгон өөр өөрийн онцлогтой байдаг юм чинь. Тэр онцлогоо харин зөв гаргаж, илэрхийлдэг байх л хэрэгтэй.

-Ер нь гадны бүжигчид чамаас юу сурч авмаар байна гэдэг вэ? Мэдээж мэргэжил нэгтнүүд бие биеэсээ суралцахыг хүсдэг байх. Олон орны залуус хамт бүжиглэж байхад иймэрхүү мэргэжлийн халуун яриа өрнөдөг л байлгүй.

-Ярилгүй яахав. Үнэхээр гайхалтай бүжиглэж байгаа нэгэндээ бид хэлэхээс өөр аргагүй. Энэ асуултыг 24, 25-нд болох гала тоглолтод оролцох бүжигчдээс асуумаар юм байна. Ийм олон орны бүжигчид оролцсон тоглолтыг улс орон бүхэн хийгээд байдаггүй юм шүү. Зардал, мөнгөнөөс өгсүүлээд олон асуудал бий. Америк, Япон, Өмнөд Африкийн бүжигчид ирнэ. Тэд ч бас өөр өөрсдийн онцлогтой. Энэ тоглолт найз нөхөд болон бусад олон хүний дэмжлэгээр байгуулсан “Монголын балетийн урлагийн хөгжил” сангийн хүрээнд болж байгаа. Энэ сангийн маань үйл ажиллагааг Монгол Улсын Ерөнхийлөгч дэмжин ивээлдээ авсан. Том хүндэтгэл юм даа. Балетийн урлаг цаашид хөгжихөд чухал дэмжлэг болох байх. Боловсрол, соёлын яам , ДБЭТ бас дэмжиж  байгаа. “Алтжин” групп ерөнхий ивээн тэтгэгчээр ажиллаж байгаа. Улаанбаатар хотын захиргаа мөн дэмжиж байгаа.

-Гала тоглолтод оролцох бүжигчид Монголыг хэр сонирхож байна, ингэхэд?

-Их сонирхож байгаа. Надаас маш олон асуулт асуудаг. Интернэтээр мэдээлэл цуглуулж байгаа гэсэн. Энд тэнд бишгүй нэг явсан хүмүүс л дээ, уг нь. Гэтэл манай орныг үнэхээр их сонирхож байна. Монгол гэдэг ямар ч хүний бодол, сэтгэлд хүчтэй сэтгэгдэл төрүүлдэг улс гэдгийг эндээс харж байна.

-Чиний гол дүрд нь бүжиглэх “Хунт нуур”-ын тасалбар аль хэдийнэ дууссан гэсэн. Одоо гала тоглолтын тасалбарыг сурагласан хүмүүс зөндөө байгаа сурагтай. Ингэж хүлээж авна гэж төсөөлсөн үү?

-“Хунт нуур”-ын тасалбарыг хүмүүс авч байхыг хараад юм бодсон шүү.

-Москвад болсон Монголын соёлын өдрүүдэд ирж бүжиглэсэн гэл үү?

-Тэгсэн. Өнгөрсөн арваннэгдүгээр сард Монголын соёлын өдрүүдийн тоглолтод оролцсон. Өглөө нь Америкаас нисэж очоод, орой нь бүжиглэчихээд, маргааш өглөө нь буцаад ниссэн. Өнгөрсөн жил хотын дарга Г.Мөнхбаярын урилгаар ирж, наадмын концертод бас оролцсон. Миний сэтгэл Монгол руугаа дандаа тэмүүлдэг. Тийм ч болохоор энэ бүх үйл ажиллагааг эхлүүлсэн. Сангаа нээсэн, энэ тоглолтыг зохион байгуулж байна. Тэгээд ч Улсын Ерөнхийлөгчөөсөө эхлээд хотын дарга гээд олон хүн намайг дэмжсэн. Тэгээд олон жил санаандаа бодсон ажлаа эхлүүлсэн. Уг нь хүмүүс тоглолтын дараа хамаг юмаа ярьдаг. Би өмнө нь ярьчихлаа. Ярихгүй байхын ч аргагүй юм даа. Энэ урлагийн хөгжилд өөрийн чадлаар хэрхэн, яаж хувь нэмэр оруулах вэ гэж бодсон.

-Театрт хамгийн сүүлд хэзээ ирсэн юм бэ?

-Хоёр жилийн өмнө юм уу даа.

-Хэдийгээр том том театруудын тайзан дээр бүжиглэж байгаа ч гэсэн бүжигчин болгож өгсөн энэ театрын тайзыг үгүйлнэ биз?

-Өчнөөн сар жил яваад ирсэн ч гэсэн яг л өчигдөр эндээс гараад эргэж ирж байгаа юм шиг л надад санагддаг. Өнөөдөр гэхэд би энд сүүлд хоёр жилийн өмнө ирж байсан гэж огт бодогдохгүй байна. Өчигдөр ажлаа тарж яваад өглөө нь эргээд ирж байгаа юм шиг л. Бүх зүйл яг хэвэндээ. Хүмүүс нь хүртэл. Би өөр болсон юм шиг санагдаж магадгүй. Харин миний хувьд Алтанхуяг Алтанхуягаараа, театр театраараа л. Гаднах үзэмж, суудаг сандал өөр болж болно л доо. Гэхдээ театр яг хэвээрээ.

-Алтанхуяг, Алтанхуягаараа гэснээс “Хабл данс” хамтлагийг гурван найзтайгаа байгуулчихаад тоглолтоо хийж явсан шинэхэн бүжигчин Алтанхуяг, өнөөдрийн Бостоны театрт бүжиглэдэг Алтанхуяг хоёрын хооронд ямар ялгаа байна аа? Өөрчлөгдсөн үү?

-Мэдэхгүй ээ. Тэрийг  үзэгчид л хэлэх байх даа.

-Чиний хувьд?
-Илүү боловсорч, сайжиръя гэж л бодож явна. Яг одоогоор тийм болсон ч гэдэг юм уу учиргүй ярьж зүрхлэхгүй байна аа. Үзэгчид л хэлэх байх. Урьд нь намайг мэдэхгүй хүмүүс одоо харах байх. Би өөрийгөө дүгнэхийг хүсдэггүй. Харин өөрийнхөө алдаан дээр суралцахыг л хүсдэг.
-Таны аав Дугараа гуайг урлагийн хүн байсныг хүмүүс мэднэ. Их сайхан инээмсэглэсэн, сэтгэлд дулаахан хүн байсан гэж таньж мэдэх хүмүүс нь дурсдаг юм билээ. Аавынхаа тухай яриач.
-Ийш тийшээ аялан тоглолтоор явахад нь хамт явдаг байсан. Ааваасаа салдаггүй хүүхэд байлаа. Инээд хөөр, эрч хүч нь байнга ундарч явдаг хүн байсан юм. Дандаа л инээж явна. Хааяа нүдэнд харагддаг юм. Тэр үед хөдөө гадаа явахад унаа тэрэг, тайз энэ тэр гээд л бэрхшээлтэй зүйл зөндөө шүү дээ. Тэгсэн хэрнээ хэцүү, муу муухай зүйл одоо ер бодогддоггүй. Дандаа л сайхан, гоё дурсамжууд нь үлдсэн байдаг. Бидний дасгал сургууль гэхэд л сунгалтын дасгал хийхэд заримдаа тэсэхийн аргагүй санагдах үе бий. Тэр үедээ л тэгж бодохоос дараа нь тэр тухай огт боддоггүй. Харин тэр тайзан дээр бүжиглэхдээ яг энэ хөдөлгөөнийг сэтгэлдээ хүртлээ хийсэн гэдэг ч юм уу тийм эерэг бодол л санаанд ордог. Бэлтгэл, тоглолтын аль алинд юу эс тохиолдохов. Гэвч дараа нь дандаа сайхан дурсамжууд нь л үлддэг. Түүнтэй адилхан аавынхаа инээж байгаа сайхан төрхийг нь үргэлж санадаг.

-Ааваас өвлөж авсан хамгийн үнэтэй зүйл, хамгийн том чанар юу вэ?

-Мэдэхгүй дээ. Тэрийг ээжээс л асуух байх даа.

-Урлагийн хүн болсон чинь юм болов уу?

-Тэр бол тодорхой.
-Урлагт хайртай зүрх сэтгэл байж ч болох юм.
-Аав минь ардын бүжигчин байсан. Би сонгодог бүжигчин. Хоорондоо ялгаатай боловч бүжигт дуртай, энэ урлагт зүрх сэтгэлээ өгсөн. Яг л аав шигээ. Аав маань бүжиглэнэ, хөөмийлнө, дуу бичнэ, жүжиглэнэ, товшуур тоглоно, Алтайн магтаал хайлна. Бүгдийг л хийдэг байлаа.

-Алтанхуягийн ойрын төлөвлөгөө юу байна?

-Японы “Нью нэшионал” гэж театр байдаг юм. Тэнд долдугаар сарын 31-нд нэг балетийн гол дүрд бүжиглэнэ.

-Арай холын төлөвлөгөө гэвэл?

-Тоглолтууд л байна даа.

-Балет залуу насны урлаг. Нэг л өдөр тайзнаас буух өдөр ирнэ. Энэ тухай боддог уу?

-Цаг нь ирэхээр л тэр тухай бодох байх. Одоогоор миний нас ид бүжиглэдэг үе. Тиймээс  бүжиглэхээс өөрийг бодохгүй байна. Яг одоо бол хийж бүтээх, чадах юу байна тэр бүгдийг амжуулахыг л хүсэж байна даа.

Б.ЦАЦРАЛ

2011 оны 6 сарын 15

“Балет бол харц бүрийг хэмждэг урлаг”

МУГЖ, ДБЭТ, Япон улсын Комаки балет болон АНУ-ын Бостон балет компанийн гоцлол бүжигчин Д.Алтанхуяг Монгол, Япон улсын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 40 жилийн ойд зориулан “Комаки балет” тоглолтыг Монголын үзэгчдэдээ хүргэхээр болсон билээ. Ойн хүрээнд тоглогдож буй “Комаки балет” тоглолт ирэх зургадугаар сарын 8, 9-нд СТӨ-нд болох юм. Ингээд түүнтэй удахгүй тоглогдох “Комаки балет” тоглолтынхоо талаар болон цаашдын уран бүтээлийнх нь талаар ярилцлаа.
 
-“Комаки” балет нь японы эртний байдлыг хадгалж үлдсэн байдаг. Тэгвэл бүжигчин хүний хувьд тэр манерийг гаргаж тоглоно гэж байсан. Энэ нь чухам ямар онцлогтой юм бэ?
-Балетын компаниуд болон дэлхий дахинд байгаа бүх театрууд тодорхой хэмжээний онцлогуудтай байдаг. Ялангуяа улс орнуудад өөр өөрийн гэсэн онцлогтой. Гэхдээ учиргүй зөрүүтэй ялгаа байдаггүй боловч тэр бүжигчдийг удирдаж байгаа хүн яг юуг илэрхийлэх нь тухайн хүний бэлтгэл, дасгал сургуулилт хийлгэж байгаа тэр хүмүүсээс 100 хувь шалтгаалдаг. Жишээ нь би “Комаки”-д очих болгондоо “Шехерезада”-г бараг хоёр, гурван удаа тоглосон. Монголын “Шехерезада”-д хүртэл тоглож байсан. Гэхдээ тэнд тайзан дээр нь тоглох гэж байгаа бол яг тэндхийн тавилт, гарын байрлал юмуу, шилбийн хэмжээ, харьцаж байгаа хүн нь юу илэрхийлэх гэж байгаа гээд тэр болгон нь өөр байдаг. Тэгэхээр тэр хүмүүсийн ямар манерь гаргах болон ямар характер гаргах гээд л тэр болгоныг суралцаж тухайн компани болон тэр компанийн бүжигчидтэй хамтарч бүжиглэж байгаа нэг цогц бүтээл хийдэг. Яг л тэндхийн Комаки балетын “Шехерезада” ямар байх ёстой яг л тэр хэмжээнд нь бүжиглэнэ.

-Ер нь “Комаки балет” тоглолтыг үзснээрээ Монголын үзэгчид юуг ойлгоод гарах бол?
-Ер нь балет сонгодог урлагийг үзэх тусам хүмүүс илүү дурладаг. Улам илүү ойлгодог. Би яг хэлж мэдэхгүй байна л даа. Өөрөө тэр урлагаар хичээллэдэг, тэр бүжгийг өчнөөн олон бүжиглэсэн учраас дээрээс нь олон сонгодог урлагийн бүжиг үзсэн болохоор тэр байх. Гэхдээ яадаг ч байсан монголчуудыг ирж үзээсэй, энэ тоглолт маань маш сайхан болно гэдгийг итгэлтэйгээр хэлж чадна. Ялангуяа оюутан залуусыг энэ урлагийг ойлгоосой гэж хүсч байна. Харин үзэж байсан хүмүүсийн хувьд “Комаки балет”-ыг ямар байдаг гэдгийг эндээс ирж үзэж болно. Дээрээс нь монголынхоо балеттай харьцуулж болно гэж бодож байна. Хүн бас нэг өөр зүйлийг мэдрэх хэрэгтэй шүү дээ.

-Өөрийн харьяалагддаг Комаки балет компанийн тухай ярьж өгөөч?
-“Комаки балет” компанийг үүсгэн байгуулсан хүнийг Комаки Масахи гэдэг. Би тэр хүнтэй нэг л удаа уулзаж байсан. Тэр хүн бол үнэхээр Японд анх энэ балетыг аваачиж байсан гавьяатай хүн. Комаки Масахи анх Японд балетын урлагийг авчирсан гэдгээрээ алдартай, дээр нь тус компани одоо 10 гаруй охин компанитай болтлоо өргөжин хөгжсөн. Мөн дэлхийн өнцөг булан бүрээс сонгодог болон балетын компаниудыг байнга Токиод урьж авчирч байдаг. Тэрхүү салбарласан олон компаниудыг харахад сонгодог урлагийг асар хүчтэй япончуудад түгээж чадсан байгаа юм л даа.

-Сүүлийн үед сонгодог урлаг тэр дундаа балетын урлаг эрчимтэй хөгжиж байна. Манай балетчдын ур чадвар ямар түвшинд явж байна гэж та бодож байна?
-Ур чадварын хувьд миний бодлоор сайн гэж бодож явдаг. Гадны тэмцээн уралдаанд хүртэл амжилттай оролцдог шүү дээ. Монголчууд бүх л талаараа авъяаслаг хүмүүс, сонгодог урлагийг ч мөн адил маш сайн ойлгодог болж. Сонгодог урлаг нь хүний ур чадвар мөн хэр бэлтгэл сургуулилт хийснээр, зааж сургах үүнийгээ хэр сайн эзэмшинэ гэдэг нь хамгийн хэцүү. Балетын урлаг нь хүнээс маш их тэвчээр шаарддаг. Тэгэхээр хэр баргийн хүн хийчихдэг зүйл биш. Маш нандин хөдөлгөөнтэй, харц бүрийг хэмждэг урлаг. Бүжигчин хүнээс дээд зэргээр анхаарал шаарддаг.

-Сонгодог урлагийг хүмүүс тэр бүр мэдэрч ойлгохгүй байх шиг?
-Бүх хүмүүст сонгодог урлагийг хүргэхийн тулд маш их хөрөнгө зарах хэрэгтэй болно. Үзэгчдээс их юм шаардана. Сонгодог урлагийг хүмүүст таниулах хэрэгтэй болно. Үйл явдлыг ойлгохдоо гол нь цаадах гүн зүйлийг ойлгох хэрэгтэй.

 -Өөрийн чинь хувьд хэзээ балетын урлагт хөл тавьсан бэ. Тун залуугаараа төрийн өндөр шагнал хүртлээ. Балетын урлагт хөл тавих нь таны мөрөөдөл байсан уу?

-Миний хувьд 11 настайдаа л энэ их урлагт хөл тавьж байсан. Багадаа ардын урлагаар хичээллэж байсан. Сонгодог урлаг миний анхаарлыг их татаж байсан болоод ч тэр үү балет руу урвасан гэх үү дээ. Аав маань бүжигчин хүн, намайг энэ урлагийг сонгоход их нөлөөлсөн дөө.
-Балетыг залуу насны урлаг гэлцдэг. Тэгэхээр насны нар хэвийсэн үед ямар ажил хийх вэ?

-Тэгэлгүй яахав балет бол яах аргагүй залуу насны урлаг. Гэхдээ хөгширсөн ч гэсэн энэ урлагтаа зүтгэх болно. Балетын урлагийн хөгжилд анхаарлаа хандуулж өөрийнхөө хэмжээнд хувь нэмрээ оруулна гэж бодож байгаа. Сургууль байгуулах бодол байгаа.

-Балетын сургалтуудад бага насны хүүхдүүд хамрагдах болсноос үзвэл энэхүү урлагийг ойлгодог болж.Та өөрөө бүжигчин хүний хувьд ямар бодолтой явдаг вэ?
-Энэ их сайшаалтай. Миний мэдээж байгаагаар хөгжим бүжгийн коллеж балетын сургалт явуулдаг. Мөн дуурь бүжгийн эрдмийн театр энэ төрлийн сургалт явуулдаг. Мэдээж энэ бол маш сайшаалтай. Их болох тумаа энэ урлагийг илүү хүмүүс ойлгох болно. Аливаа зүйлийг буруу гэж үзэхдээ гол нь биш сайн дэмжих хэрэгтэй

-Таны нэг өдөр хэр ачаалалтай өнгөрдөг вэ. Өдөрт хэчнээн цагийн бэлтгэл хийж байна. Маш сайн амарч байх ёстой гэж дуулсан?
-Жирийн хүмүүсийг бодвол бага зэргийн ачаалалтай ажилладаг. Өглөө эрт босож ажлаа амжуулчихаад болж өгвөл эрт амрахыг хичээдэг. Гадуур ажилгүй бол гэртээ амрахыг илүүд үздэг. Бүхэл өдөржингөө бэлтгэл хийх тохиолдол ч цөөнгүй бий. Хэдий чинээ дасгал сургуулилт хийнэ тэр чинээгээрээ амжилтад хүрнэ шүү дээ

-Хүссэн хүн бүр балетчин болж чаддаггүй. Шалгалтаа Ховдод өгч байсан уу, хотод ирж өгч байв уу?
-ОХУ, Хятад хоёр маш хатуу шалгуураар шалгаж авдаг. Ер нь балетад тэнцээд орсон ч гэсэн цаашдаа амжилттай явах эсэх нь тийм ч хялбар асуудал биш. Сонгодог, шилмэл гэдэг утгаараа хүнээс өндөр шалгуур шаарддаг урлаг. Анх хотод Хөгжим бүжигт шалгалт өгөөд тэнцэж байсан.

-Хүнд хэцүү дасгал сургуулилтаас шантарч халшрах үе гарч байсан л байх даа
-Бид сонгодог урлагаар бэлтгэгдсэн Монголдоо анхны төгсөлт. Урьд нь Москва, Санкт Петрбург, Украинд энэ чиглэлээр бэлтгэж байсан. Хүүхэд байсан болохоор бүх л зүйлийг хийчих юмсан гэдэг хүсэлтэй тиймдээ ч энэхүү урлагт дурлачихсан байсан болоод хэцүү зүйлийг нь анзаардаггүй байж дээ.

Эх сурвалж: http://chuhal.mn