Э.Зоригт: Ерөнхийлөгчийн зарлиг гарснаас хойш дөрвөн сая орчим мод тарьсан

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Байгаль орчин, амьдрах орчны бодлогын зөвлөх Э.Зоригттой ярилцлаа.

-“Мод тарих үндэсний өдөр”-ийг энэ жил хэзээ тэмдэглэх вэ?

-Ерөнхийлөгчий зарлигаар “Мод тарих үндэсний өдөр”-тэй болоод гурван жил болжээ. Жил бүрийн аравдугаар сарын хоёр дахь долоо хоногт энэ өдрийг тэмдэглэдэг. Энэ жил энэ сарын 13-ны өдөр таарч байгаа.

-Үр дүнгийн талаар яривал.

-Зарлиг гарахаас өмнө Монгол Улсын хэмжээнд жилд дунджаар 500 гаруй мянган мод, бут, сөөг тарьдаг байсан юм билээ. Одоо бол жилд хоёр сая орчим мод тарьж байгаа гэсэн мэдээллийг Ойн газрынхан өгч байна. Гэхдээ энэ бол улсын төсвийн хөрөнгөөр тарьж байгаа модны л тоо юм. Үүнээс гадна иргэн, компани, албан байгууллагууд санаачилгаараа мод их тарьж байгаа. Албан бус тоогоор бол Ерөнхийлөгчийн зарлиг гарснаас хойш дөрвөн сая орчим мод тарьсан гэсэн мэдээлэл бий.

-Манайхаас өөр оронд энэ өдрийг тэмдэглэдэг үү?

-Дэлхий дээр 32 улс “Мод тарих өдөр”-ийг тэмдэглэж байна. 1900-аад оны үед АНУ энэ өдрийг Ерөнхийлөгчийнхөө зарилгаар тэмдэглэж эхэлсэн юм билээ.

-Улаанбаатар хотод мод тарьж цэцэрлэгжүүлэх асуудал дээр хэр анхаарч байна вэ. Жишээ нь, энэ жил нийслэлд хэчнээн мод тарив?

-Өмнө нь бол мод тарина гэдэг хаврын субботник маягын ажил байсан гэдэг. Одоо энэ Улаанбаатар хотын төвд ургасан байгаа модыг тэгж л тарьсан. Үнэндээ одоо Улаанбаатар хотод нэмж мод тарина гэдэг хэцүү болсон. Энэ их барилгажилтаас болоод мод тарих ч газар үндсэндээ үлдсэнгүй дээ. “Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн”, “Мөрөөдлийн цэцэрлэгт хүрээлэн” гэсэн хоёр газар л мод тарьж байна.
-Мод тарих кампанит ажил өрнүүлж байна гээд замбараагүй мод тариад байх нь бас хэр зөв зүйтэй юм бол оо?
-Одоо тэгж дураараа мод тарьдаг асуудал цэгцэрсэн шүү. Жишээ нь, “Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн”-д л гэхэд дуртай хүн очоод мод тарихгүй. Захиргаанаас нь зөвшөөрөл авч, мэргэжилтнүүдээс нь зааварчилгаа авч байж тарьж байгаа.
-Яг ингэж кампанит ажил болгож мод тариад амжилтад хүрсэн орныг нэрлэе гэвэл.
-Япон улс 1900-аад оны үед бараг бүх модоо огтлоод хэрэглэчихсэн юм билээ. Харин одоо очоод үзэхэд тэнд мод тарих газар үлдээгүй. Тэгж л сүйдсэн ойгоо сэргээсэн байгаа юм. Солонгосууд ч гэсэн нийт тайлбайнхаа 90 гаруй хувьд мод тариад байгаа юм билээ.
-Манайд бол мод тарих газар их биз?
-Монголд бол талбай хязгааргүй байгаа гэж хэлж болно.
-“Гэхдээ тэгж их мод тарих ямар хэрэгтэй юм бэ” гэж бодож байгаа хүн байж мэдэх юм.
-Хүмүүс модыг орчноо чимэх чимэглэл төдий зүйл гэж ойлгох гээд байдаг юм. Үнэдээ бол мод бол усны эх үүсвэр шүү дээ. Бод л доо. Манай гол мөрнүүд Алтай таван богд, Хангайн нуруу, Хэнтийн нуруунаас л эх авдаг. Өөрөөр хэлбэл, энэ гурваас өөр томоохон усны эх үүсвэр байхгүй гэж хэлж болно. Тэгэхээр мод тарина гэдэг усны асуудлаа, цөлжилтийн бэрхшээлээ шийдэж байгаа хэрэг.
-Ой мод усны эх үүсвэр гэж та хэллээ. Энэ талаараа сонирхуулахгүй юу?
-Уулын ард хөвдтэй, мөнх цэвдэгтэй хөрс байдаг. Энэ нь борооны усыг хадгалах байгалийн “сав”-ны үүрэг гүйцэтгэнэ. Энгийнээр тайлбарлавал, ой мод бол ус нөөцлөх сав гэсэн үг. Эндээс л гол горхи эх авч урсаж байгаа юм. Нийслэлийнхаа иргэдэд сайн мэдээ дуулгахад “Их уст Туул” гэдэг хөтөлбөр хэрэгжиж эхлээд байна. энэ хөтөлбөр хэрэгжиж эхэлснээр бидний ундны усын эхийг хамгаалж, нөөцийг нь нэмэгдүүлэх өндөр ач холбогдолтой. Баярламаар нь бизнесийн байгууллагууд үүнзд идэвхитэй оролцож байна. “МАК”, “Монполимет”, “Женко” групп гэсэн үндэсний компаниуд маань газар авч мод тарихаар болж байгааг талархалтайгаар хүлээж авч байгаа.
-Ерөнхийөгч зарлиг гаргаснаар энэ ажлыг бүх нийтийн ажил болгож чаджээ. Одоо юу хийх дутуу байна вэ?
-Гол нь мод тарина гэдэг кампанит ажил, нэг өдөр гэсэн хязгаарлалтад баригдах биш бүх цаг үед үргэлжлэх ажил гэдгийг л гүн гүнзгий ойлгох хэрэгтэй.
-Ерөнхийлөгч энэ жилийн мод тарих өдөрт биечлэн оролцох уу?
-Ерөнхийлөгч яг одоо гадаад айлчлалтай байгаа болохоор оролцох үгүйг тодорхой хэлж мэдэхгүй байна. Ер нь бол оролцох байх. Модны тоо ширхэгийн тухайд ч төд гээд тоо хэлэхэд хэцүү. Учир нь, иргэд маш их мод тарьж байгаа шүү дээ. Дараа нь нэгтгэсэн дүнгээр нь гаргах болно.
-Та бүхэн ойн холбогдолтой хуулийн төслүүд ажиллаж байгаа гэсэн. Энэ талаараа товч дурдахгүй юу?
-Нөхөн сэргээлтийн тухай хуульд “дүйцүүлэх нөхөн сэргээлт” гэсэн зүйл заалт нэмж оруулахаар төлөвлөж байгаа. Юу гэсэн үг вэ гэвэл, говьд олборлолт хийж байгаа компани Хангай газар тодорхой хэсэг газар аваад мод тарина гэсэн үг. Мөн 30-40 жил уурхай ашиглах тохиолдолд заавал олборлолтоо дуустал хүлээх биш өөр газар дүйцүүлэх хэлбэрээр нөхөн сэргээлт хийлгэдэг болох юм.
-Хүмүүс мод тарьж байгаа нь сайшаалтай. Тэднийг төрөөс хэрхэн урамшуулж байгаа вэ?
-Мод тарих үндэсний өдөртэй болсноос хойш 20 гаруй хүн төрийн дээд шагнал, одон медаль хүртсэн. Жишээ нь, маш олон мод тарьж, олон хүнд модны үр үнэгүй бэлэглэсэн Өмнөговь аймгийн иргэн н.Барадус энэ салбарынхаа гавьяат цолыг хүртсэн. Хэвлэл мэдээллийн салбараас ч гэсэн цөөнгүй хүнийг төрийн одон, медалиар шагнасан байгаа.
-Сүүлийн асуултыг танд үлдээе.
-Хувь хүний бодол л юм даа. Сүүлийн үед манайхан суврага их босгодог болж. Суваргыг доод тал нь 5-10 сая төгрөгөөр босгодог юм билээ. Хүний шашин шүтлэгийг буруу гэж хэлж байгаа юм биш шүү. Гэхдээ байгалиа бодвол, үнэхээр эцэг, эхийнхээ дурсгалыг мөнхжүүлье гэвэл тодорхой хэсэг газрыг хашиж байгаад мод таривал зүгээр л санагдана. Суварга бол байнга засвар үйлчилгээ шаардана. Хэдэн жилийн дараа элэгдэж, эвдэрнэ. Харин эцэг, эхийнхээ дурсгалд зориулж хэсэг газар мод таривал жинхэнэ утгаараа дурсгалыг нь мөнхжүүлж байгаа хэрэг болно шүү дээ.

Х.Түвшинтөгс

Эх сурвалж: Үндэсний шуудан сонин

Э.ЗОРИГТ: 50 САЯ ТӨГРӨГТЭЙ Л БОЛ ГЭМТ ХЭРЭГТЭН Ч УИХ-Д НЭР ДЭВШИХ НЬ

ИЗ-НН-ын дэд дарга, Ерөнхийлөгчийн Байгаль орчин, амьдрах орчны бодлогын зөвлөх Э.Зоригттой ярилцлаа.

-О.Бум-Ялагч, Д.Ба сандорж нар Ногоон нам хэвээрээ, ИЗН-тай ний лээгүй байгаа гэж үзсээр байна. Дахиад ч нэг Их хурал хийх сурагтай.

-Онц их хурал гэгчээ тэд өмнө нь хийсэн. Дахиад Их хурал хийх гэж байгаа бол бас л хууль бус болно гэсэн үг. Ямар ч нам дүрмийнхээ хүрээнд ажилладаг. Бид олонхиороо л асуудлаа шийдвэрлэсэн.

-Тэдэнтэйгээ учраа олж болохгүй байна уу?

-Олонхийнхоо шийдвэрийг дагаач, намдаа ирээч гэж бид олон удаа гуйсан, урьсан. Хэл амаа ололцохыг хүссэн. Ирэхгүй л байна. Хэдий болтол гуйх юм, бүү мэд. Тэднийг намаас хасаагүй . Одоо ч намдаа ирэх нь нээлттэй.

-УДШ-ийн намын жагсаалтын гуравт Ногоон нам бий. Энэ нь та нарын хагаралдах шалтгаан болсон уу. О.Бум-Ялагч, Д.Басандорж на рыг та нарын эсрэг турхирах нь Н.Энхбаярын сонирхол мэт зарим талаараа харагддаг. Шүүхэд хэд дүгээрт бүртгэлтэй байх нь сонгуулийн үеэр маш чухал хүчин зүйлд тооцогддог бололтой юм билээ.

-Наадах чинь улс төр сонирхогчдын таамаг юм болов уу. Саяхан их хурлаа хийж ИЗ-НН болчихоод эргээд буцна гэж байхгүй. Бидний хувьд экс Ерөнхийлөгч Энхбаяртай ямар ч холбоо байхгүй. Нөгөөдүүлийн хувьд мэдэхгүй юм. Ямар сонирхол, хэний хатгаасаар яваад байгааг нь таахын арга алга.

-Сонгуулийн тогтолцооны талаар ИЗ-НН-ын байр суурь тодорхой бол сон уу. Одоогийн нөхцөлөөр 24:52 гэсэн хувилбар буюу мажоритар да вам гайлсан холимог тогтолцоог хуульч лах ханд лагатай байна. Энэ нь сонгуулийн шинэчлэл болж чадах уу?

-Манай намын байр суурь маш тодорхой. Цэвэр про порциональ тогтолцооны төлөө байгаа. Гэсэн ч бидний хүссэнээр явахгүй бололтой. Монгол Улсын үндэсний аюулгүй байдал, ард чилал, хөгжлийн баталгаа нь сонгуулийн тогтолцоо шүү дээ.

Нам, насаараа парламентад суух хүсэлд автсан хэсэг хүн, бүлгийн хүсэл нь сонгууль биш. УИХ цэвэр пропорциональ тогтолцоог сонгож чадахгүй ч ИЗ-НН түүний төлөө байнга ажиллах болно. Энэ тогтолцоо сонгуулийг шударга явуулах, сонгогчийн санал гээгдэхгүй байх давуу талтай. Сонгогчийн эрхээ эдэлж чаддаггүй гадаадад байгаа монголчууд саналаа өгөх нь чөлөөтэй, нээлттэй болно.

Хувь хүнийг биш намыг сонгодог болохоор хилийн ча надад ажиллаж амьдарч буй мон голчууд сонгуулийн эрхээ бү рэн утгаар нь эдэлнэ гэсэн үг. Улс төрийн намууд бэхжиж, зөвхөн хөгжлийн тухай ярьдаг, өрсөлддөг болно. Сургууль, цэцэрлэгийн засвар, дээвэр бу дах тухай ярихаа болино. Гэх мэ тээр маш олон давуу талтай. На мын дотоод ардчиллыг бэх жүүлж чадвал зөвхөн мөн гө тэй бус шударга, эрдэм боловс ролтой хүн сонгуульд нэр дэвших зам нээгдэнэ.

-Цэвэр пропорциональ бол го чихоор зөвхөн намын даргаас ха мааралтай болно гэсэн сөрөг тайлба рыг нөгөө талаас өгөөд байгаа.

-Намын даргын утсан хүүхэлдэй, дохиур болж байгаа бол хохь нь шүү дээ. Дотоод ард чиллыг хүлээн зөвшөөрч ча дахгүй бол улс төрийн нам бай гаад хэрэггүй. Намын дарга, бү лэглэлд барьцаалагдсан, “богт логдсон” хүмүүс л ингэж ярьдаг юм. Пропорциональ тогтолцоог авснаар өнөө гомдол мэдүүлээд байдаг эмэгтэй чүүд чинь хууль тогтоох байгууллагад сонгогдох боломж нэмэгдэнэ. Мажо ритар байх тусам эмэгтэйчүүдийн улс төрд орох боломж хаалттай байсаар байх болно.

-Мажоритар давамгайлсан 24:52 гэсэн МАН-ын хувилбараар тогтолцоог хуульч лах байх. Түүнийгээ тог толцооны шинэчлэл, дэвшил хийж чадлаа гэж шоудах нь мэдээж. Нүглийн нүдийг гурилаар хуурна гэгч болж байна уу?

-Муухайгаар хэлбэл ард түмнээ доромжилж байгаа хэрэг шүү дээ. Таван хүний амь на сыг хохироосон “долдугаар сарын 1”-ний үймээнээс ямар ч сургамж, сэрэмж аваагүйн ил рэл. Ярьснаасаа дандаа буцдаг. Насаараа УИХ-д байх гэсэн цөөн тооны хэдэн хүн, бизнесмен үүдийн эрх ашигт нийц үүлсэн тогтолцооноосоо салж чадахгүй юм байна, МАН. Нийгмийн хүсэн хүлээсэн сонгуулийн шинэчлэлийг хийж чадахгүй бол ИЗ-НН гудамжны тэмцэл өрнүүлэхэд ч бэлэн.

Энэ үйл ажиллагаандаа УИХ-д суудалгүй нам, иргэний хө дөлг өөнүүд, залуучуудыг нэг дэхийг уриалж, хамтран тэмцэнэ. Бид энэ талаар ярилцаж байгаа. Сонгууль гэдэг чинь МАН, АН-ын хэдхэн хүний эд хөрөнгө, эрх мэд лээ баталгаажуулдаг эд биш. Мон гол Улсын ардчилал хөг жих, эс хөгжих тухай, уул уур хайгаас хэт хараат байх эсэх, хүн амын олонх нь ядуу өнөөдрийн нөхцөл байдлыг өөрчлөх эсэх тухай л асуудал шүү дээ.

-Тэгвэл АН-ын санал болгоод байгаа 50:26 буюу пропор циональ давамгайлсан хувилбарыг ИЗ-НН дэмжих үү. Батлуулж чадвал чам лахаарг үй амжилт биш үү?

-Одоогийн нөхцөлд болно. Цэвэр пропорциональ руу шилжих том алхам болоосой гэж хүсэж байна. Дэмжиж байна. Ха рамсалтай нь АН дотор 50:26 хувилбарын эсрэг байр суурьтай гишүүн цөөнгүй бий. АН нэр дэвшигчдээсээ 50 сая төгрөг татаж эхэлсэн. Мэдлэгтэй, боловсролтой хүмүүсийг шахсан ардчиллын эсрэг бу руу бодлого гэж үзэн манай нам түүнд шүүмж лэлтэй хандаж байгаа. ИЗ-НН дун даасаа мөнгөө бос гоод сонгуульд орж ир сэн. Цаашид ч энэ зарчмаараа явах болно.

-Байх ёстой шалгуурын нэг юм биш үү. УИХ 76 суудалтай. Гэтэл АН-аас сонгуульд нэр дэвших хүн хэдэн зуугаараа байна. Мөнгөний босго тавьж байж энэ олон хүнээс 76-г шигшиж байгаа хэрэг байх.

-Наад шалгуур чинь буруу. Гишүүд дундаасаа нам нь мөнгө босгож болно. Үнэхээр шалгуур байх ёстой юм бол докторын зэрэгтэй, өндөр боловсролтой хүнийг дэвшүүлнэ гэсэн нөхцөл тавьчих л даа. 50 сая төгрөгтэй л бол эрдэм мэдлэг хамаагүй хэрэг үү. Мөнгө төлсөн нөхөр панзчин, луйварчин, гэмт этгээд байх нь ч хамаагүй юм байна л даа. Мөнгөний босго бол ингэж л харагдаж байна.

-ИЗ-НН-аас сонгуульд нэр дэвшиг чид багтаж ядлаа гэж саная. Хүссэн, хүсээгүй мөнгөний босго тавина даа.

-Бид хувь хүний итгэл үнэмшил, боловсрол, мэдлэгийг гол шалгуураа болгодог. Их хэмжээний мөнгө барьж ирээд танай намаас нэр дэвшье гэвэл хөөгөөд явуулна. Тийм хүмүүсийг ИЗ-НН-аар дамжуулан хэзээ ч улс төрд оруулахгүй. Ийм үзэл бодолтой хүмүүс ИЗНН- д тунаж үлдсэн.

Го.Энхтөр

Эх сурвалж "Өнөөдөр" сонин