С.Жавхлан: МАХН-ын гишүүн хэвээрээ эсэхээ сайн мэдэхгүй л байна

МУГЖ С.Жавхлан Эзэн Чингис хааны үеэс улбаатай гал тахих ёслолыг үйлдэхээр “Хамаг Монгол” төслийн ажлыг эхлүүлжээ. Монгол туургатныг хамруулсан энэхүү төсөлд ОХУ-ын Халимаг улсын дуучин Жангарч Шаран Диймаа, ОХУ-ын Тува улсын төв театрын гавьяат жүжигчин, дуучин, хөөмийч Саидаш Монгуш, ОХУ-ын Буриад улсын дуучин Чингис Раднаев, Өвөрмонголын “Хөх хээр” хамтлагийн дуучин М.Баясгалан зэрэг алдартай дуучид нэгджээ. МУГЖ С.Жавхлантай уулзаж, амьдрал уран бүтээлийнх нь талаар яриа өрнүүллээ.

-Сүүлийн үеийн уран бүтээл хийгээд хийж бүтээж буй ажлынхаа талаар сонирхуулахгүй юу?

-Юуны өмнө Мэдээ.мн сайтын нийт уншигчдад энэ өдрийн мэнд хүргэе. Сүүлийн үед монголчууддаа хандсан дуунууд дээр болон “Хамаг Монгол” төслийг тэргүүлэн хэрэгжүүлж эхлүүлэхээр ажиллаж байна. Энэ төсөл маань монгол туургатан ах дүүстээ монгол ёс заншлаа дэлгэрүүлэх зорилготой. Төслийн хүрээнд энэ сарын эхээр ОХУ-ын Халимаг улсын дуучин Жангарч Шаран Дийма, ОХУ-ын Тува улсын дуучин, хөөмийч Саядаш Монгуш, ОХУ-ын Буриад улсын дуучин Чимгие Раднатаяв, ӨМӨЗО-ны дуучин М.Баясгалан, ӨМӨЗО-ы Хөлөн Буйр аймгийн соёлын компанийн продюсер Батсүх нарыг Монголд урьж авчирлаа. Бид хамтран “Хамаг Монгол” хэмээх дуу дуулсан. Дууны клипээ тун удахгүй үзэгч, сонсогч олондоо хүргэхээр ажиллаж байна.

-Яагаад “Хамаг Монгол” төслийг хэрэгжүүлэх болов?

-Хамаг монголчууд бид нэгдэх сайхан цаг ирсэн. Бид гал голомтоо бадраах ёстой. Эх орон, газар шорооныхоо төлөө хийх зүйл маань өргөжин тэлж, дэвжиж буйн нэг хэлбэр юм болов уу. Хамаг монголчуудынхаа дуу хоолойг дэлхийд таниулж, бие биенээ хамгаалах, хайрлах ёстой гэдэг утга дор энэ төслийг хэрэгжүүлж байна.

-Энэ төсөлд нийт хэдэн хүн хамрагдаж байна вэ. Төслийн хүрээнд ямар ажлууд хийгдэх вэ?

-2013 оны турш хэрэгжүүлэх “Хамаг Монгол” төслийн хүрээнд Монголын 21 аймаг, ОХУ-ын Халимаг, Тува, Буриад, ӨМӨЗО-ы Хөлөн Буйр зэрэг улс улсын аймгуудаар тойрон гал бадраах ёслол хийнэ. Нийт 150 гаруй хүн хамрагдсан байгаа. Эхний гал бадраах ёслол цагаан сарын шинийн 2, 3-нд “Монгол туургатны цагаан сар 2013” наадмын үеэр хийгдэнэ. Гал бадраах ёслолыг зөвхөн галтай холбож ойлгож болохгүй. Энэ ёслолоороо дамжуулан уран нугаралт, би биелгээ, хөөмий зэрэг язгуур урлагаа сэргээх олон үзүүлбэрийг монгол цустанууддаа сонирхуулж, таниулна. Энэ төсөл дууссаны дараа “Дэлхийн монгол” төслийг хэрэгжүүлнэ гэж бодож байгаа.

-Төслийн хүрээнд хэрэгжүүлэх гал бадраах ёслол Төрийн тулганы гал бадраах ёслолоос ялгаатай юу?

-Энэ ажил маань үргэлжлээд л явж байгаа. Галгүйгээр ямар ч айлыг, наргүйгээр ямар ч амьдралыг төсөөлөх аргагүй. Гал улам бүр өөдөө бадарч, олон монгол түмэнд хүрэх гэж байгаа нь л чухал асуудал. “800 жилийн дараа би эргэж төрнө” гэж агуу их Эзэн Чингис хаан хэлж байсан юм гэнэ лээ. Гэхдээ одоо юу гэж эргэж хүн болж төрөх билээ. Гэвч үйл санаа нь дахин дэлхийг тунхаглан тамгалах гэж байгаа энэ үйл явдлыг тунгаан хэлсэн байхыг үгүйсгэхгүй. Хэрэв Эзэн Чингис хаан маань энэ цаг үед амьдарч байсан бол Хамаг Монголоо нэгтгэхийг хүсэх байсан байх. Тиймээс монголчууд бид хөх тэнгэрээ баярлуулж, нэгдэх ёстой.

-Гал бадраах ёслолыг лам, бөө зэрэг далд ертөнцтэй харьцдаг хүмүүс хийдэг юм шиг санагддаг. Таны бодлоор эгэл иргэд галаа бадрааж, тахиж болох уу?

-Энэ дэлхийн ямар ч тэрбумтан, ямар ч гэгээнтэн нарыг хувьчилж, өмчлөх эрхгүй. Яг үүнтэй адилхан хэнд ч галыг өмчлөх эрх байхгүй. Гал тахих, бадраах ёслолыг шашин гэхээсээ илүү эцэг өвгөдийн ёс заншилтай холбож ойлгох хэрэгтэй. Монголчууд бидний өвөг дээдэс дэлхий дээр анх галыг түгээж, бадрааж, дэлгэрүүлж ирсэн. Гол нь бид эв эеэ хичээж, хүчээ нэгтгэх ёстой.

-Та халимаг, тува, буриад, өвөрмонгол дуучидтай хамтран хамаг монголчуудаа уриалсан дуу хүртэл гаргажээ. Тухайн үндэстэнүүдийн хэл дээр энэ дуугаа дуулах уу?

-Мэдээж дуулна. Нутаг нутгийн онцлог, бага зэргийн аялга байдгийг эс тооцвол бидний язгуур нэг юм. Тиймээс тэдний хэл, аялгаар өвлөн уламжлагдаж ирсэн дуунуудаас нь дуулна. Цаашид “Хамаг Монгол” нэртэй цомог гаргах бодол ч бас бий.

-Хоёулаа ярианы сэдвээ бага зэрэг өөрчилье. Та 2012 оны УИХ-ын сонгуульд МАХН-аас нэр дэвшсэн. Улс төрийн ажил хэр урагштай байна вэ?

-МАХН-ын гишүүн хэвээрээ эсэхээ сайн мэдэхгүй байна. Учир нь, би албан тушаал, алдар нэр янз бүрийн юманд горилдоггүй. Харин ч хатуу үнэнийг хэлчихдэг, шударга зантай болохоор надаас хүмүүс цэрвэдэг юм шиг байна лээ. Тэгээд ч УИХ-ын сонгуулиас хойш МАХН-аас над руу холбогдоогүй. Одоохондоо улс төрөөр оролдсон юм алга.

-Та дахин УИХ-ын сонгуульд нэр дэвших үү?

-Улс төрөөр би оролдохгүй байлаа ч улс төр надаар оролдоод байна гэж үг бий. Би бол шударга хэлдэг. Самандын Жавхлан би оршин байх хугацаандаа байх ёстой газраа өөрийнхөө хийх ёстой ажлыг хэнээр ч заалгахгүй хийнэ. Тийм болохоор би дахиад сонгуульд нэр дэвшинэ.

-МУГЖ Т.Баясгалан та хоёр “Монгол Улсын гавьяат жүжигчин” цол тэмдэг хүртсэнээсээ хойш уран бүтээлээс хөндийрч, хувийн амьдралдаа анхаарлаа хандуулах болсон. Дуучин Т.Баясгалантай холбоотой байгаа юу?

-Мэдээж энд тэнд таардаг. Нэг ангийн андууд болсон хойно мэнд устай байлгүй яахав.

-Та өнгөрсөн намар МУГЖ цол тэмдэгээ бусдад шилжүүлж багагүй шуугиан дэгдээсэн. Төрийн шагналыг улан дороо гишгиж байна гэж санагдаагүй юу?

-Энэ цолыг аваад явна гэхээр рекламд тоглохыг хэлэх үү? Энэ бас сонин асуудал. Би бусад шиг энэ цолоороо далимдуулж, ясны сийрэгжилт бий болгодог “Коко кола”, ходоодны шархлаа үүсгэдэг хуурай сүүний рекламд тоглохыг хүсэхгүй байна. Ингэж рекламд тоглосноор нэр хүндээ өндөрт өргөж  яваагийн илрэл үү? Миний хувьд нэр хүнд, цол тэмдэгээ уран бүтээл, нийгмийн ажилтайгаа хослуулан “сүлж” яваа. Би хэдийгээр хэвлэлд хандаж, зурагтаар гарч, рекламанд тоглохгүй байгаа ч миний ажил улам өргөжөөд явж байна. Үнэндээ манайд урлаг гэдэг зүйл байлдан дагуулах, уриалан дуулдах чанараа алдчихсан. Тиймээс аливаа уран бүтээлчид МУГЖ цол тэмдэгтэй ч бай, тэмдэггүй ч бай урлагтайгаа хамт нийгмийн ажлыг давхар авч явах ёстой. Намайг энэ шинж чанараа алдчихсан, нэр алдрын төлөө юу ч хийхээс буцахгүй хүмүүстэй жишиж битгий ойлгоорой.

-Одоо гэрт амьдарч байгаа хэвээрээ юү?

-Би мэдээж гэртээ амьдрахгүй хаана амьдрах билээ. Гадаа амьдрах юм уу? /инээв/

-Уучлаарай, таван ханатай монгол гэрт амьдарч байгаа юу?

-Би сайхан монгол гэртээ л амьдарч байгаа.

-Таны эхнэр “Шуранхай" хамтлагийн дуучин Б.Эрдэнэчимэг уран бүтээлээ үргэлжлүүлэх болов уу. Үүнээс болоод таны хөдөө амьдрах хүсэл хэрхэх бол гэж сонирхох нэгэн ч байгаа байх?

-Мэдээж, гэргий маань миний амьдралыг хүлээн зөвшөөрсөн учраас л тийм шийдвэр гаргасан. “Дугуй дугуйгаа олно” гэж хүмүүс ярьдаг даа. Нэг дугуй нь хөдөө, нөгөө дугуй нь хотод өнхрөөд байвал тэрэг салж унана. Хоёулаа цаашдын амьдрал, уран бүтээлээ ярилцаж тохирсон.

-Таныг “Эхнэрээ араг түшүүлж төрүүлсэн, охиндоо вакцин хүртэл хийлгэдэггүй" гэдэг. Энэ хэр үнэний ортой вэ?

-Сүүлийн үед хамар нармай, тагнай нь цоорхой хүүхэд их төрж байна. Одоо бүр уушгины хавдартай хүүхдүүд ч олширлоо шүү дээ. Энэ суурин иргэншлийн буруу амьдралаас чинь л вакцин гэдэг муухай зүйл гарсан. Өвөг дээдсийн үед эхчүүд араг түшиж төрдөг байсан. “Үлгэрлэхгүй бол үглээд хэрэггүй” гэсэн үг бий. Өвөг дээдсийнхээ уламжлалыг би бүх л зүйлээрээ үлгэрлэхийг хүсч байгаа. Худлаа хуурамч дүр эсгэж, хоосон яриа гаргаад байвал миний хүүхэд хүндрэлтэй төрж мэднэ. Миний хүүхдүүд цаашид өндөр өвөг дээдсийнхээ өтөг бууцан дээр төрөх байх гэж боддог. Ингэж байж л бид буруу амьдралаас сална.

-Гэргий тань монгол ахуй, ёс заншил хэр мэдэх вэ?

-“Адгийн тэнэг авгайгаа магтдаг” гэсэн үг бий. Яг үнэндээ эхнэр минь ямар ч үед өрх гэрийнхээ төлөө явах байх гэж боддог юм. Жавхлан нөгөө л нэг улиг болсон амьдралаа ярих гээгүй. Ямар ч байсан миний өмсдөг монгол цамцыг эхнэр маань оёж өгдөг.

-Та эмнэлэгт хэр “шүтлэгтэй” вэ?

-Би өөрийнхөө бодож санаснаар явж чаддаг, тэгээд ч залуу байна. Долоон жилийн өмнө автын осолд орсны дараа л эмнэлэгт хэвтэж байсан удаатай. Ер нь би хар багаасаа эм тариа, энэ тэр гэсэн элдэв дээдийн юм хэрэглэж яваагүй. Эд зүйл, элдэв шунал тачаалыг хурааж, хав дарах тусам өвчин хууч орооно шүү дээ.

-“Жавхлан хэтэрхий туйлширч байна” гэх шүүмжлэлийг та олонтаа сонссон байх?

-Харин тийм ээ. Намайг туйлширч байна, тэнэг хүн шиг ярьж байна, дуугаа л дуулаад явахгүй гэх шүүмжлэл зөндөө. Гэтэл би Монгол Улсын л иргэн хүн. Харж, сонсч, мэдэрч байгаа зүйлээ хэлж ярьж, шүүмжлэх эрх надад бий. Гэхдээ би хэзээд төр түмнээ биширч дуулсаар явах болно.

-Удахгүй XVII жарны “Тийн ялгуусан” хэмээгч усан могой жил гарна. Сар шинийн бэлтгэлээ базааж амжаа юу?

-Сар шинийн бэлтгэл бараг дууссан. Манайх чинь залуу гэр бүл гэхэд сар шинийн баярыг нэлээд өргөн тэмдэглэдэг. Энэ дашрамд, танай сайтаар дамжуулан хамаг монголчуудаа гарч буй “Тийн ялгуусан” хэмээгч усан могой жилийн сар шинийн баярын мэнд дэвшүүлье. Та бүхэн сар шинэдээ элгээрээ энх амгалан, төрлөөрөө түвшин амгалан сайхан шинэлээрэй. Санасан бүхэн нь сэтгэлчлэн бүтэхийн өлзийтэй ерөөлийг өргөн дэвшүүлье.

Б.ДЭЖИД

http://www.medee.mn

С.Жавхлан:''Би УИХ-ын гишүүн болвол бүх гишүүдийг дээл өмсөхийг шаардана''

МУГЖ, дуучин С.Жавхлантай ярилцлаа. -Дээлтэй С.Жавхлан хэд хоногийн өмнө цэргийн хувцастай олны өмнө гарлаа. Үүний шалтгаан юу вэ? -1939 онд Япончууд Монголд заналхийлэхэд өвөг дээдэс маань энэ цэргийн хувцсыг өмсөж эх орноо хамгаалж байсан. Өнөө цагт Япон гэлтгүй олон орон Монгол руу хошуурч байна. Мөн олон ч Монголчууд эх орноо худалдаж байгааг нүдээрээ харлаа. Тиймээс эх орноо хамгаалж өмсөж байсан энэхүү хувцсыг өмсөж, дахин хамгаалах тэр цаг иржээ гэдгийг залуусдаа мэдрүүлэх гэсэн юм. - Жавхлан монгол хувцас өмсөж байгаа нь Монголоо гэсэн зүрх сэтгэлтэй, үндэсний соёл уламжлалаа гэсэн итгэл үнэмшилтэй нэгэн гэж ойлгодог хүмүүс байна. Гэхдээ дээл өмсөхгүй бол Монголоо гэсэн сэтгэл бага байгаа гэж та ойлгодог уу? - Дээлийг зөвхөн харагдаж байгаа байдлаас нь хүлээж аваад байна. Монголчууд дэлгэсэн тэрлэг шиг нутаг минь гэж ярьдаг шүү дээ. Тэгвэл тэр тэрлэг нь сэмрээд, Монгол газар нутаг минь сүйтгэгдээд, Монголоо алдаад байна уу даа гэдэг санааг би өмсөж байгаа хувцсаараа, үйл хэргээрээ, үг хэлээрээ хэлэх гээд байгаа юм. Ер нь бид газар нутгаа гомдоосон улс. Бидний өвөг дээдэс энэ газар шороонд маань ясаа тавьсан. Мөн тэнгэрээс биднийг харж байгаа гэдэг. Тэгвэл тэнгэр, газрын дунд Монгол залуус эх орноо хайрлахгүй, өвөг дээдсээ хүндлэхгүй байна. Биднийг хорвоогоос явах цагт, ард үлдэх үлдэх үр сад минь харийн хэлээр яриад эхэлвэл бид бас тэнгэрээс хараад гомдоно шүү дээ. Үүний нэгэн адил бид чинь өвөг дээдэс тэнгэрээ гомдоогоод байгаа учраас Монголчууд ядуу, хийморь дорой байгаа юм. - Монголоо гэсэн сэтгэлтэй хүмүүс нийгэмд олон байгаа байх. Гэвч тэдгээр хүмүүс өөр шиг чинь сэтгэлээ илэрхийлж чадахгүй байгаа байх. Тэр хүмүүст юу гэж хэлмээр байна? - Эх орноо гэсэн халуун сэтгэлээ битгий мохоо гэж хэлмээр байна. Манайхан эх орноо гэсэн сэтгэлтнүүдийг адлаж, хорлож байдаг шүү дээ. Жишээ нь О.Дашбалбар гуай хэл нь цоороод хордсон шинжтэй үхсэн гэдэг. Мөн Ю.Цэдэнбал гэдэг хийсэн бүтээсэн зүйлтэй удирдагчийг хойно аваачаад гэрийн хорионд байлгаж байгаад цааш нь харууллаа. - Монгол Улс ардчилсан нийгмээр хөгжиж байгаа мөртлөө төрийн түшээд нь социализмын үеэс илүү “хангамж”-тай байх болжээ. Та энэ талаар ямар байр суурьтай байдаг вэ? Хорин жилийн дотор зарим хүмүүс дэндүү өөрчлөгдсөн юм байна. Энэ бол ардчилал дууссаны шинж. Хувьсгалын 1900 оны эхээр Сүхбаатар жанжин тэргүүтэй хүмүүс хийж байсан. Тэр нь түүх болж үлдсэн. Тэгвэл 20 жилийн өмнөх ардчилал ч бас түүх болж үлдсэн байна. Бид ардчиллаа харийнчлалд, гадныханд алдсан байна. Тиймээс миний ярьж, зүтгээд байгаа зүйл нь Монголчлолоо дуудаад байгаа юм. - Монголчлолыг бий болгоход юу саад болоод байна вэ. Монгол газар нутгаа худалдаад байгаа энэ хүмүүс сөргөөр нөлөөлж байна уу? - Ямар ч яс чанаргүй хүмүүс л дээ. Манай суманд гэхэд 17-н лиценз байна. Энэ нь нэг сумыг тэр чигээр нь ухчихлаа гэсэн үг шүү дээ. Ийм байхад Монголын үнэртэй салхи, агуу уужим нутаг, уул, ус минь, тахилгат хайрхан минь ээ, малчин түмэн минь жаргаж байна гээд худлаа дуулаад яах юм бэ. Тиймээс би Монголоо авч үлдэхийн тулд амьдралаа зориулж байгаа хүн. Эдгээр Монголоо алдсан хүмүүст дахин орон зай олгомооргүй байна. Манай аймгаас нэр дэвшдэг хүмүүс ч багтаж байгаа. - Монголоо алдахад гадныхны нөлөө их бий гэж та ярьдаг энэ талаар яриагаа үргэлжлүүлээч? - Газар шороо ухдаг ажил бусад улс орнуудыг дуусгаад одоо Монгол Улсад ирчихээд байна. Үүнийг нөгөө талаас нь харахад дэлхий юу ч үгүй болоод бачимдаад ирэхээрээ ирж Монголчуудыг сэрээгээд байна. Гэвч үүнд нь бид сэрэхгүй байгаа нь сонин байгаа юм. Дэлхийн улс гүрнүүд хямралд ороод эхлэх үед элгэндээ эмээлээ тэвэрсэн их гүрэн тодорно гэж бидний өвөг дээдэс, үзмэрч зөнчид үзсэн байдаг. Энэ нь Монголын нүүдлийн соёл зөв гэдгийг дэлхий даяар хүлээн зөвшөөрөх явдал юм л даа. Тэгээд энэ цаг ирчихээд гадны улсууд Монголыг сонирхоод байхад бид эсрэгээрээ монголоо алдаад байх юм. Уг нь Монголын газар шороог ухаж биднийг сэрээж өгсөнд баярлалаа гээд зарлах ёстой. Тэгээд дэлхийн төв болсон энэ газар шороог ухсанаар танай оронд байгалийн гай, гамшиг тохиолдож байгаа гэдгийг ойлгуулах ёстой улс шүү дээ. Энэ нь өнөөдрийн улс төр гэдэг зүйлээс давчихсан зүйл байгаа юм. - Хөгжил гэдэг зүйл дээр таны ойлголт арай өөр юм шиг санагдаад байна л даа. Ер нь таныхаар хөгжил гэж юуг хэлэх вэ? - Өнөөдөр харийнхныг сармагчин шиг дуурайж байгаагаа хөгжил гээд байна л даа. Уг нь бидний үндэс болсон зүйлээр л хөгжих ёстой юм шиг. Монголын ёс заншил, түүх соёлоо авч явах ёстой. Түүнээс Монголчууд Америкчуудыг дуурайсныг хөгжил гэхгүй шүү дээ. -Өнөөдрийн хөгжил явсаар байгаад уул уурхайтай холбогдоод байна л даа. Үнэхээр ч хөгжих хэрэгтэй бол ашигт малтмалаа зүй зохистой ашиглах хэрэгтэй болоод байна. Энэ талаар та юу гэж бодож байна? - Бид эх дэлхий минь гэж ярьдаг. Тиймээс хүн хэзээ ч эхийнхээ хэвлийг ухаж байж хөгжлийг ярьж болохгүй. Аалзны нэг төрлийн амьтан эхийгээ идэж байж амьдралд хүрдэг. Хүмүүс ийм зүйлийг одоо хөгжил гэж хараад байна. Гэтэл Монголчуудын амьдрал өөр шүү дээ. Бид хэзээ ч эх дэлхийгээ ухаж, сэндийлж байгаагүй ард түмэн. -Олон улсын уул уурхайн сонирхол, хандлага Монгол Улсыг чиглэж байна. Цаашдаа ч үргэлжлэх байх. Ийм цаг үед Монголчууд бид юун дээр дуу хоолойгоо нэгтгэх ёстой вэ? - Ерөөсөө энэ төөрөгдлөөсөө л гарах ёстой юм. Нэгнийгээ хүндэлдэггүй. Сэтгэл зүрхний алтаа тоодоггүй атлаа газар доорх алтыг анхаардаг. Энэ С.Жавхлан гэдэг хүнийг битгий тоо. Миний яриаг ч бүү сонс. Гол нь Монгол гэдэг үндэстэн байгаа гэдгийг л санах хэрэгтэй. Одоо байж байна. Дараа харин байх уу гэдгээ л мэдэж амьдрах хэрэгтэй. Түүнээс биш С.Жавхлан сонгуульд нэр дэвших гээд л худлаа юм яриад явна гэж битгий намайг хараач гэж хүсмээр байна. Надад тэр суудал чухал биш. Би чинь нийтийн дууны салбарт өөрийн гэсэн байр суурьтай хүн шүү дээ. Өөрийнхөө бодол санаагаа хүмүүстэй хуваалцах гэж хичээж байхад хүмүүс өөр өөрөөр хараад байх шиг санагддаг. -Мэдээж таны хувьд хийх ажил их байгаа байх. Түүнийгээ хэрэгжүүлэхийн тулд “хүч” хэрэгтэй. Тиймээс бодлого тодорхойлох шатанд очих ёстой байх. Энэ өнцгөөс нэр дэвшинэ гэдгээ илэрхийлсэн үү? - Тиймээ. Үүнд хүмүүс олон янзаар хандаж байна. Үг хэлэхээр нэг өөр хандана. Монголжуу хувцас өмсөхөөр эвэртэй туулай үзсэн мэт харцгаана. Би бол өөрийнхөөрөө л байсан. Тийм дээ ч улс төрийн ярилцлага өгөөд сууж байна. Уг нь би чинь урлагийн хүн. Хөгжмийн сувгаар ярилцлага өгөөд байж байх ёстой л доо. /инээв/ -Танай аймагт нэр дэвшдэг “ах нар”-аас чинь янз бүрийн хориг саад ирвэл яах вэ? - Тиймэрхүү хориг саад ирэхгүй гэдгийг мэдэж байна. Яагаад гэвэл би 2009 онд Чингэлтэй дүүргийн нөхөн сонгуульд өрсөлдөөд унасан хүн шүү дээ . Тэр үед би Монгол дээлээ л ярьж байсан. Одоо бүх сургууль, байгууллагууд Монгол дээлний өдөртэй болсон байна. Намайг дэвшиж байх үед манай нутгийн ах нар “усны гурван шувуу” /нутгийнхан нэрлэсэн/ Зоригтыг дэмжээрэй гээд Чингэлтэй дүүргийн Увсын айлуудаар явсан байгаа юм. Уг нь бөхөөр бол нутгийн дүүгээ гэдэг дээ, намайг дэмжээрэй гэхийн оронд Зоригтыг дэмжээрэй гэсэн байдаг. Манай гурав яг ч нутгаа гэсэн сэтгэлгүй хүмүүс дээ. - С.Жавхланг БНХАУ-ын Өвөр монголд гарах эрхгүй болсон гэх юм үнэн үү? - Өвөр Монголчуудынхаа урилгаар Одон ТВ-д очиж нэлээд хэдэн удаа очиж дуулсан. Би ер нь уцаарлаж байгаа. Монгол туургатан дотроо хэцүү байгаа хүмүүсийн сэтгэлийг зөөллөөд би дуулаад байдаг байж. Араар нь энэ нөхдүүд уярсан хүмүүсийн гэнэн сэтгэл дээр тоглоод байсан байна. Тиймээс би дуулахаа болихоор шийдсэн. Монгол сайхан болсон цагт би дуугаа харамгүй өргөнөө. Одоогоор жаахан хязгаарлалт тавьж байна. Хоёрдугаарт би 2011 оны Өвөр Монголын Цагаан сарын өдөрлөгт уригдан ая дуугаа өргөхдөө “Монголчуудын Мөнх хөх тэнгэрийн цаг эхэлж байгаа, Монголчуудыг малчин заяа, мөнх тэнгэр ивээх ивээх болтугай” гээд хэлчихсэн юм”, энэ бол сайхан ерөөл ш дээ, Монгол хүн бүр л ингэж ерөөл өргөдөг ш дээ. Гэтэл энд л асуудал үүссэн юм шиг байна лээ. Түүнээс биш ӨМ-чуудыг би муу хүмүүс энэ тэр гэсэн яриа яриагүй. - Монголоо гэсэн зүрх сэтгэлтэй хүмүүс олон байдаг. Энэ хүмүүсийг заавал хувцсаараа гэлтгүй зүрх сэтгэлээрээ нэгдсэн байгууллагыг та байгуулж болдоггүй юм уу? - Монголчуудыг бүгдийг нь эх орон дуудаж байна. Тиймээс худал хэлэхээ болиод, газар шороогоо зарахаа болиод, монгол дээлээ, эх орно хамгаалсан монгол цэргийн хувцсаа өмсөөд түмэн олныхоо дунд гараад ир гэж “бэртэгчингүүдэд” хэлмээр байгаа юм. Биднийг заавал нэг байгууллага нэгтгэхгүй. Бид бүгдэд Монгол гэсэн сэтгэл байхад л нэгдсэн гэсэн үг. Тиймээс үнэн худал хоёрын дунд байгаа эргэлзээнээсээ салах цаг болсон байна. С.Жавхлангаас Монголоо олоод хараач л гэж хүсч байгаа юм. Үнэнтэй нөхөрлөж, худлыг цаазалъя гэж хэлье. - Хэрэв та төрийн түшээ болбол юунаас ажлаа эхлэх вэ? - Миний ярьж хэлж байгаа зүйл үргэлжилнэ. Сонгогдсон ч сонгогдоогүй ч өөрчлөгдөхгүй, Магадгүй сонгогдвол энэ 76-г эх орноо зардаггүй болгож мэднэ. Мөн бүгдэд нь дээл өмсгөнө. Энд Монголын тухай ярьж байгаа учраас гадаад хувцсаар хувцаслахгүй. Мөн тангаргийг Монголын төрийн гал голомтод галын хажууд үнэнээ хэлдэг болгоно. Үүний ч төлөө явна. - Ярилцсанд баярлалаа. Л.Тамир оллоо.мн

С.Жавхлан: Миний хоолойг Оюу толгой шиг ухаад авдаггүй юм бол дуулсаар байх болно

Увс аймгийн Бөх мөрөн сумын “Хар алт” багийн иргэдийн “Баянмөрөн” хөдөлгөөн газар нутгаа хамгаалахаар эвээ нэгтгэн, суулт зарлаж эхлээд байгаа аж. Тус сумын иргэд Канадын хөрөнгө оруулапттай “Си Жи Би И Эм” компанид ашиглалтын 947 га, хайгуулын 4000 га газарт лиценз олгосныг эсэргүүцэж энэ талаар дэмжиж, нэгдэж ажиллахыг хүссэн захидал МУГЖ С.Жавхланд ирүүлжээ. Энэ дагуу тэрбээр хэвлэлийнхэнд хандсан юм. Энэ үеэр түүнээс цөөн зүйлийг тодрууллаа. Гал тахигч дуучин запуу маань энэ удаа бас л “Нутгийн шороо” хэмээн тарааж хөөрхөн “шоудаад” авав.

-Нутгийн тань газар шороо ухагдаж байгаад та их бухимдаж харуусч байх шиг байна?

-Увс аймгийн Бөхмөрөн суманд миний өвгөдийн сайхан өвөлжөө ухагдаж байна. УИХ-ын гурван гишүүнд малчдын явуулсан бичиг, уриалгыг өгөх гэсэн боловч тэд зугтаад хариу өгсөнгүй. Үүнээс болж булаг шандууд ширгэж, зарим гол дундарч усны нөөц хомсдоход хүрлээ. Зөвхөн одоо ашиглалт явуулж байгаа гурван уурхайн нүүрс тээвэрлэхэд 360 гаруй эгнэсэн олон салаа зам, ухаж төнхсөн нүхнүүд гарчихсан байгаа. Энэ байдал нутгийн малчдыг бэлчээрийн хомсдолд оруулж эхэлж байхад бид тэмцэхгүй гээд яах юм бэ. Нутгийн ард түмэн зүрх нь шимширч уйлж байна..

-Тэмцэл хэрхэн өрнөж байгаа бол?

-Одоо суулт хийгээд дөрөв хонож байгаа. Долоо хоногийн дотор арга хэмжээ авч ямар нэг эерэг хариу өгөхгүй бол өлсгөлөн зарлана гэж бодож байна.

-Гэхдээ та мөнгө санхүүгээр туслахгүй гэсэн. Ямар аргаар дэмжих вэ?

-Дуулдаг нь дуулж, уйлдаг нь уйлж, хэлтэй нь хэлээрээ тэмцэх хэрэгтэй. Хамгийн гол нь “Гал үндэстэн” шиг бутран замхарч, долдугаар сарын 1-нийх шиг үймээн бүү болоосой гэж нутгийн түмнээ хайрлаж байна.
-Сонгууль ойртож байгаа болохоор ч тэр юмуу С.Жавхлан дуугарахаар л сонгуультай холбож ойлгодог болж. Гэтэл та үүнийгээ үгүйсгэдэг. Хэрэв сонгуульд нэр дэвшээд гараад ирээд хамгийн түрүүнд юу хийнэ гэж бодож байна вэ?

-Жавхлан хийдэг зүйлээ л хийнэ. Юуны түрүүнд бүх монголчууддаа монголчлолыг уриална. Бид хувьсгап, ардчилал гэж их явлаа. Гэхдээ би өнөөдөр сэтгэл санаа хүнд байгаа болохоор сонгуулийн тухай огг ярихыг хүсэхгүй байна. Ярих ч тэнхэл алга. Үүнээс илүү нутгийн минь газар шороо, буурал өвгөдийн маань төрсөн бууц, гэрийн буурь чухал байна.

-Тэгвэл та улс төр энэ тэр гэхгүйгээр зүгээр л дуугаа дуулаад явна гэсэн үг үү?

-Жавхлангийн хоолойг Оюу толгой шиг ухаад авдаггүй л юм бол хоолой дуугарч л байна. Миний багш ардын жүжигчин Г.Хайдав өнөөдөр 89 настай дуулаад явж л байна. Тиймээс би багш шигээ байх болно. Та нарт амлая.

-Ингэхэд та дурсамж номоо бичиж байгаа сурагтай байсан. Номын ажил хэдэн хувьтай байна вэ?

-Одоогоор номын ажил 20 хувьтай байгаа. Цааш нь үргэлжлүүлнэ.

-Та өрх толгойлсон эмэгтэйчүүдэд нэг сая төгрөг хандивласан. Үүнийг зарим хүмүүс энэ мөнгөний ард хүн байгаа гэх яриа ч дуулдсан?

-Би тэр мөнгийг хулгай хийж олсоогүй. Мөнгө олон янз байдаг. Тэр дундаас хамгайн цэвэр мөнгө миний дуулж олсон мөнгө байдаг. Хулгайлсан мөнгөө өгч чадахгүй нэгэн байхад би яагаад гэгээн зам, ариун цагаан хөдөлмөрөөр олсон мөнгөө ядарсан ард түмэнтэйгээ хуваалцаж болохгүй гэж. Тийм учраас 27 ээжийн гар дээр тэр мөнгө очсон гэдгийг баттай хэлж чадна. Бас өрх толгойлсон эмэгтэйчүүдийн холбоонд нэг сая төгрөг өгсөн.

Д.Нэргүй
Эх сурвалж: “Нийслэл таймс”

С.Жавхлан: Дургүй хүргэвэл 2012 оны сонгуульд нэрээ дэвшүүлнэ

Монгол Улсын гавьяат жүжигчин, дуучин С.Жавхлангийн талаар зарим хүн элдвийн л зүйл ярьдаг. Сонсогч фэнүүд хийгээд түүний тухай мэдээллийг сонирхож явдаг хүмүүсийн хувьд, тэрбээр олон талын “өнгөтэй” хүн. Тиймээс дуучин залуутай уулзаж, амьдрал уран бүтээлийнх нь талаар яриа өрнүүллээ.

-Таныг ээж аав, элбэрэл хайрын тухай дуулаасай гэж хүсдэг хүн олон бий. Гэтэл сүлийн үед эх орон, нутаг усаа харамлан хайрлаж буй сэдэвтэй дуунууд хийх болсноос үүдэн уран бүтээлийг тань хэтэрхий улстөржөөд байна уу даа гэх харыг ч дагуулсан?
-Уран бүтээлийн сэдэв хүрээгээ тэлж, даац нь нэмэгдэхийн хэрээр хэсэг хүмүүс айж, ингэж мушгиж байж болох л юм. Эх орон, энэ амьдрал, өвөг дээдсээ дуулна гэдэг чинь ээж аавыгаа дуулж байгаагаас огт ялгаагүй. Элэнц хуланц минь хүртэл энэ газар дэлхийтэй холбоотой шүү дээ. Удам угсаагаа судалж үзсэн ч тэр, огт ялгаагүй.
-Мэдээж хэрэг, та энэ үндсэрхэг үзлээрээ олон нийтэд чамгүй зүйл хүргэхийг хүсдэг байх. Харин ийм үзэл бодолтой хүн хэр олон байгаа бол?
-Бусдыг тэгээсэй, ингээсэй гэж хүсэхээс илүү би өөрийнхөөрөө байх дуртай. Энэ миний заяа тавилан ч юм шиг. “Дэлхий даяаршиж байгаа, хөгжил нь хурдацтай байна” гээд л ярих л юм, зарим хүн. Яг энэ даяаршил, хөгжил гэдэг чинь юу юм бэ. Колоничлолын форм буюу харийн хувцас өмссөнөө даяаршил гээд байгаа юм уу. Баахан өндөр байшин барьж, брэнд бүтээгдэхүүнээр өөрийгөө
хучаад, паартай балгасанд шигдэж нуугдсанаа хөгжил гэж нэрлэх үү. Уучлаарай, энэ чинь хөгжил биш. Бидний өвөг дээдэс энэ хөдөлгөөнтэй байгаа дэлхий дээр хөдөлгөөнгүй байгаа суурин иргэншлийг үзэн ядаж, эх нутгаа хамгаалахын төлөө явдаг байснаас, ийм “соёл” гээчийг шүтэж биширсэн үр садтай болохыг хүсээгүй. Өвөг дээдсийнхээ түгээн дэлгэрүүлж явсан зүйлийг бид дэлхийд таниулж чадвал тэр жинхэнэ хөгжил.
-УИХ-ын нөхөн сонгуульд нэр дэвшиж байсан болоод ч тэр үү. Үзэл бодол, үйл хөдлөл бүрийг тань улс төртэй холбох болсон нь нууц биш. Магадгүй, танд 2012 оны УИХ-ын сонгуульд хүчээ сорих бодол байгаа биз?
-Улстөрч гэдэг чухам юуг хэлээд байгаа юм бэ. Түмэн олныхоо төлөө морь, нохой мэт зүтгэж, хийсэн ажил нь миний дуу шиг хүрч чаддаг байвал түүнийг л жинхэнэ улстөрч гэх байх. Энэ бол хуульч, эдийн засагч гэх мэт хэдхэн хүн бус монгол түмний өмч байх ёстой. Ард түмэн “Улс төр бол хуульч, эдийн засагч нэртэй, газар шороогоо зарж иддэг бусармаг хүмүүсийн асуудал юм байна” гэж андуурснаас болж 20 жил зовлоо шүү дээ. Дуучин, цэвэрлэгч, сэтгүүлч, ээждээ мах гурил залгуулахын тулд зах дээр тэрэг түрж байгаа бяцхан хүү, хөдөөний малчин зэрэг бүх хүн л улстөрч байх ёстой. Яг өнөөдөр өөрийгөө улстөрч гэж нэрлээд байгаа тэр хүмүүсээс би маш их ялгаатай. Би эх орныхоо газрыг
зарсангүй, өвөг дээдсийнхээ өмнө хүлээсэн хариуцлагаа ухамсарлан,иргэнийхээ үүргийг гүйцэтгээд явж байгаа жирийн залуу. Түмэн олныхоо сэтгэл зүрхийг зөөллөн, зовлон жаргалаа хуваалцаж явъя гэсэн хүсэл эрмэлзэл минь энэ. Хэрвээ дургүй хүргэвэл 2012 оны сонгуульд ганцаараа бус, асар олон хүнтэй хамт нэрээ дэвшүүлнэ. Яагаад гэвэл, энэ олон намыг алга болгох ёстой. Монголд хөдөлгөөнгүй хорт хавдрыг
үүсгэсэн тэр нийгмийн байгуулал бол нам. Ард олныхоо төлөө өдөр шөнөгүй ажиллаж, гэр орноор нь орж мэнд усыг нь мэдээд, хамт өсч, бас хамтдаа зовж чаддаг тийм хүмүүсийг гарч иртэл нь би хөдөлмөрлөх ёстой гэж бодож байна.

“УИХ-ын дугуй танхимыг Монгол бөхийн өргөний дугуй танхимтай андуураад байна. Дуугаа дуулаад явж байвал барав” гэсэн шүүмжлэл нэлээд сонсч байлаа. УИХ-ын Н.Бат-Эрдэнэ аваргыг ч анх улс төрд хөл тавихад нь иймэрхүү шүүмж дагасан шүү дээ?
-Би өөрийгөө тийм айхтар мундаг хүн гэж цоллож байгаа юм биш. Өнөөдрийн улс төр ямар сулбагар байгааг миний байр сууринаас хараад үз л дээ. Дуу дуулж, урлагийн
ертөнцөд танигдах маш хэцүү. Рок поп ч тэр, нийтийн дуу ч тэр. Гэтэл улс төр рүү зүгээр л нэг хэдэн дуу дуулсан Жавхлан гэдэг залуу яваад ороход яасан айхтар цочирдог
юм бэ. Тэгэхээр дэндүү сулбагар, дэндүү хар байгаа биз. Уг нь төрийн нэг салбар нь урлаг баймаар. Гэтэл урлагийн нэг салбар нь бараг төр болчих гээд байгаа юм биш үү. Яг үнэндээ улстөрч гэдэг мэргэжил энэ дэлхий дээр ч байхгүй. Янз бүрийн мэргэжлээр цоллож, хэсэг бүлгээрээ нэгдэн байж амин хувиа хичээх цаг дууссан. Манай их хаад хууль, эдийн засгийн сургуульд сурсан билүү. Харьд доншуучлан, хамгийн заваан зүйлийг эх орондоо авчран ард олноо зовоож байгаа тэр хүмүүстэй харьцуулбал ямар вэ. Бидний өвөг дээдэс бүгд малчин байсан. Дэлхийг засах ухаан энэ нүүдэлчний соёл, малчин ухаан дотор байдаг болохоос биш, бусдыг сармагчин шиг дуурайх үзэгдэлд нэгээхэн ч байхгүй. Миний дуучин байх хамаагүй. Би дуугаа чин сэтгэлээрээ дуулдаг. Харин та нар тийм л их сүрхий хуульч, эдийн засагч юм бол, наад ажлаа чин сэтгэлээсээ хий л дээ гэж хэлмээр байна. Зөв зүйл хийж, түмэн олноосоо битгий салаач ээ гэдгийг л ухааруулмаар санагддаг. Самандын Жавхлан олбог сандалд дурласандаа тийшээ зүглэх гээгүй. Тэртээ тэргүй, надад олбог сандал, нэр алдар бий. Амин хувиа хичээвэл болохгүй зүйл алга. Намайг ад үзээд байгаагийн цаана ямар санаархал байдаг юм бол, хөөрхийс. Би тэр хүмүүст “Ингэсээр байгаад хавдар тусав аа. Хавдар гэдэг чинь өөрийгөө хав дарахыг хэлдэг юм. Надаас илүү өөрийгөө эхлээд судлаарай” гэж хэлье. Их л айж дээ, чааваас.
-Гэр бүлийн амьдрал зохиосны дараа хөдөө амьдрахаар шийдсэн гэж сонслоо. Багагүй хугацаанд хотод амьдарсан болохоор хөдөөгийн ахуйгааснэлээд төсөрсөн байх
гэж бодож байна?
-Надаас нэг залуу “Та хотынх уу, хөдөөнийх үү. Би өөрөө хотын залуу, брэнд хэрэглэх дуртай” гэж асуухад нь “Хотынх ч биш, хөдөөнийх ч биш. Би Монгол хүн” гэж хэлсэн. Монгол хүн хаана ч байсан хамаагүй, монгол ахуй амьдралаараа явах ёстой. Гэхдээ монголчууд дэлхий ээжийн хилэгнэлийг анхаарч, болгоомжлох хэрэгтэй. Дэлхий шилгээж, газар хөдлөх үед энэ сайхан тал хээр хэзээ ч дээрээс нөмөрч ирээд дарахгүй нь ойлгомжтой. Биднийг зөвхөн монгол гэр л аварна. Тиймээс би тун удахгүй хөдөө нутгаа зорьж, эцэг өвгөдийнхөө зааж сургаж захисан ёсоор гал голомтоо жинхэнэ утгаар нь асаана. Ийм л зүйл надад мэдрэгдэж байна.

-Машинаа хүртэл мориор солих нь дээ?
-Цөвүүн цаг ирэхэд дэлхий дээр шатахууны хомсдол гарна. Бидний хэрэглэж байгаа машин, онгоц зүгээр л нэг амьгүй төмөр. Эд юмаар засаглуулж, мөнгөнд дарлуулан, мөнгөөр нэгнийгээ боолчилдог цаг өнгөрсөн. Сэтгэлийн гал, оюун ухааныг шүтэж, шунал тачаалыг үгүйсгэдэг тэр цаг үе ирсэн гэдгийг л ойлгох хэрэгтэй. Энэ бүхнийг түмэн
олондоо дуулгаж, уриалах хувь тавилан надад олдсон.
-Гэзэг тавьж, дээл өмсөд үндэснийхээ соёлыг сурталчилж явна. Дуучин Д.Болд хүртэл хөгжмийн төрөлд Монгол поп урсгалыг оруулж ирсэн. Бүрүндэснийхээ хувцсыг орчин үеийн хэв маягтай хослуулаад өдөр тутам хэрэглэж байна?
-Баахан брэнд ярьдаг болчихсон энэ залуусыг монгол ёс заншил руу нь уриалан дуудах тэнгэрийн тавилан төөрөг Болдыг хүлээж байж магадгүй. Тодорхой хэмжээгээр олонд танигдсан, их хөдөлмөрч дуучин. Хэзээ нэгэн өдөр эх орноо гоё болгочихоод бид хоёр тэврэлдээд уулзах байх. Хүнээс юм гуйж, дээрэлхүүлдэггүй, илүү хардаггүй, харин ч бүр бусдад зааж сурган байлдан дагуулж чаддаг болсон цаг үед нэг их сайхан уужим амьсгаа авах боломж байгаа байлгүй дээ. Болдод баяр хүргэмээр байна, бас хайрламаар байна. Эр хүний ёсоор дэмжмээр байна.
-Тэгэхээр таны хувцасны хэв маяг энэ хэвээрээ л байх нь дээ?
-Монголоороо л байна. Би дуулж олсон эзэн Чингисийн зурагтай мөнгөө монгол хүний хийж бүтээсэн зүйлд л зориулна. Тэд намайг яаж хувцаслахаа мэдэж байгаа байх. Энэ л миний хэв маяг байх болов уу.
-“Жавхланд хэдэн сая төгрөг амлаад ч дуулуулж чадахааргүй болж. Хөрөнгө мөнгө хангалтай хураасан юм байх даа” гэсэн яриа томчуудын амнаас унах нь бий. Үнэхээр та их мөнгөнөөс татгалзах хүртлээ баяжсан хэрэг үү?
-Дэлхий уйлаад эхэлчихлээ. Тэр чинь хүнтэй л адилхан бүтэцтэй. Дэлхийд таван тив байхад хүнд таван цул бий. Дэлхийн гадаргын 70 хувь нь ус байхад хүн ч бас түүнтэй
адилхан. Дэлхийн өр зүрх буюу толгой нь Монгол газар нутаг. Бусад орон бол эд эрхтэн нь гээд бодчих. Хүний бие өвчиндөө баригдаад эс нь хавдар болоод үхдэг шиг, дэлхий хүртэл амь тэмцээд эхэллээ. Үүнийг ойлгож ядсаар байтал асар их хэцүү байдал үүсэх нь. Эх дэлхий минь уйлаад түмэн олон маань зовж байхад би дуулаад явж чадахгүй нь. Тиймээс би дуугаа хязгаарласан. Эд мөнгөнд дарагддаг хүмүүсийн сэтгэлзүйгээр л намайг мөнгөнд дургүй болчихож гэж хараад байх шиг байна. Мөнгөнд дарлуулаад бодол нь хүртэл ахархан болж. Жавхлан мөнгөнд дургүй, хахаж цацталаа баяжсан учраас ингээд байгаа юм биш. Надад ямар ч мөнгөнөөс илүү сэтгэлийн гал хэрэгтэй.
-“Шуранхай” хамтлагийн дуучин Б.Эрдэнэчимэгтэй гэр бүл болсныг хүмүүс мэднэ. Эхнэр тань уран бүтээлээ үргэлжлүлэх болов уу, үүнээс болоод таныхөдөө амьдрах хүсэл хэрхэх бол?
-Мэдээж, гэргий маань миний амьдралыг хүлээн зөвшөөрсөн учраас л тийм шийд гаргасан. “Дугуй дугуйгаа олно” гэж ярьдаг даа,хүмүүс. Нэг дугуй нь хөдөө, нөгөө дугуй нь хотод өнхрөөд байвал тэрэг салж унана. Хоёулаа цаашдын амьдрал, уран бүтээлээ ярилцаж тохирсон.
-Эхнэрээ араг түшүүлж төрүлсэн. Гэтэл бас охиндоо вакцин хүртэл хийлгэдэггүй чинь ямар учиртай юм бэ?

-Сүүлийн үед хамар нармай, тагнай нь цоорхой хүүхэд их төрж байна. Одоо бүр уушгины хавдартай хүүхдүүд ч олширлоо шүү дээ. Энэ суурин иргэншлийн буруу амьдралаас чинь вакцин гэдэг муухай зүйл гарсан. Өвөг дээдсийн үед эхчүүд араг түшиж төрдөг байсан. Дэлхийд гайхуулаад байсан тэр ухаан дотор чинь хамгийн эрүүл саруул ухаан байгааг л би олж мэдсэн юм. Хүүхдийнхээ эхсийг хүртэл төрсөн нутгийнхаа газар шороонд аваачиж булдаг болж, энэ хүмүүс. “Унасан газар, угаасанус чинь юм шүү” гэж үр хүүхдэдээ хэлэх тэр сайхан түүхийг залуусойлгож эхэлсэн. “Үлгэрлэхгүй бол үглээд хэрэггүй” гэсэн үг бий. Өвөг дээдсийнхээ уламжлалыг би бүх л зүйлээрээ үлгэрлэхийг хүсч
байгаа. Худлаа хуурамч дүр эсгэж, хоосон яриа гаргаад байвал миний хүүхэд хүндрэлтэй төрж мэднэ. Хүүхдүүд минь цаашид өндөр өвөг дээдсийнхээ өтөг бууцан дээр төрөх
байх гэж боддог. Ингэж байж л бид буруу амьдралаас сална. Хөрс нь нурчихсан, хоёр талдаа шарилын газраар хашигдсан энэ нийслэлээ бид хотын соёл, амьдралын хөгжил
гэх үү. Ирээдүй минь ийм эрэмдэг зэрэмдэг биш байгаасай гэсэн үүднээс би ярьж байна.
-Гачууртад асар том өргө бариулаад хаад ноёд шиг амьдарч байгаа гэждуулсан. Үнэхээр тийм гэж үү?
-Жавхланд нэг их илүү юм хэрэггүй дээ. “Хүн нэмбэл хүнс нэмэгдэнэ” гэдэгчлэн, өөрийнхөө хүчинд таарсан зүйл байх ёстой. Гэрийн эзэн гэдэг чинь ханхар том гэр барьчихаад л өөрөө гэдсээ илж хэвтэн, гэрээ баахан хүнээр ачуулж явахыг хэлдэггүй юм. Жавхлангийн гэр нэг их том биш ч, амьдрахад хангалттай. Үнэтэй хөөрөг, манжийн хантаазанд дарагдаад бараг гацуур мод шиг болчихсон энэ хэдэн уяачид л тийм гэр барьдаг юм шиг байна лээ. Булга, чонын дах нөмөрч хурдан морио үргээгээд явж байдаг тэр хүмүүс эд мөнгөндөө дарагдаж дуусах нь, хөөрхий.
-Та өөрөө эмнэлэгт хэр зэрэг үзүүлдэг вэ. Вакцин бол хийлгэхгүй биз?
-Би өөрийнхөө бодож санаснаар явж чаддаг, тэгээд ч залуу байна. Ямар нэгэн өвчин хууч байхгүй. Таван жилийн өмнө автын осолд орсны дараа л эмнэлэгт хэвтэж байсан. Түүнээс хойш өвдөж зовсонгүй. Ер нь би хар багаасаа эм тариа, энэ тэр гэсэн элдэв дээдийн юм хэрэглэж яваагүй. Эд зүйл, элдэв шунал тачаалыг хурааж, хав дарах тусам өвчин хууч орооно шүү дээ.
-Та “Донж” төвийн тэргүн Б.Төгөлдөртэй хамтарч ажиллаж байгаа хэвээрээ юу?
-Би Төгөлдөр байтугай монголын бүх хүнтэй хамтарч ажиллана. Бүгдэд нь нээлттэй. Бусдыг сэтгэл дотроо хав дарж, дугаарладаг хүн би биш.
-Эхний охиноо Юм-Агь гэж нэрлэсэн. Дараагийн охиноо Үжин-Гүнж гэсэн болохоор бусдад нь хүртэл хаад ноёдын нэр хайрлах уу?
-Миний сэтгэл зүрхэнд орсон нэр ус тэр. Бас дээд тэнгэрийн хайрласан нэр байх. Монголчууд үр хүүхдээ яриандаа хавчуулах дургүй. Заяа тавилан нь ямар ч байх юм билээ. Хүмүүс намайг сонирхоод, муулаад явж байгаа. Миний үр сад Монголын л хойч үе шүү дээ. Ханиад томуу, цагаан хэл амнаас өгсүүлээд янз бүрийн гай бий. Тэдэнд маань ямар ч буруу байхгүй шүү дээ.
-Монгол ахуй, ёс заншлыг эрхэмлэж яваа хүний хувьд, гэргий тань унд хоол, оёдол үйлэнд сайн болов уу?
-“Адгийн тэнэг авгайгаа магтдаг” гэсэн үг бий. Яг үнэндээ эхнэр минь ямар ч үед өрх гэрийнхээ төлөө явах байх. Жавхлан нөгөө л нэг улиг болсон амьдралаа ярих гээгүй. Ямар ч байсан, миний сүүлийн үед өмсч байгаа монгол цамцыг эхнэр маань оёж өгсөн шүү.
-Фэн клубтэй билү, та. Энэ хүмүүсийн тоог яаж гаргасан хэрэг вэ?
-Ер нь бол, намайг дэмждэг хүмүүсийн фэн клуб бий. Жавхлангийн дуу гэдэг муухан намын хэмжээнд очсон шүү дээ, зайлуул. Би уран бүтээлээрээ тэр олон хүний сэтгэлийг татаж чадсандаа баярладаг. Тэдний зөвлөмж, мэдрэмжийг цуглуулж чадсан учраас сүүлийн үеийн уран бүтээл, үйл ажил минь их чамбай болж байгаа.

С.ЖАВХЛАН: "Чоно өлсөхөөрөө юу ч хамаагүй барьж иддэг биз дээ."

Эх дэлхий, газар нутгийнхаа төлөө нэгдсэн “Гал үндэстэн” холбооны төлөөлөн удирдах зөвлөлийнхөн хэвлэлийн хурал хийлээ. “Анхаар! монголчуудаа. Өлсгөлөн эхэллээ. Монголчууд өлсвөл хэн хариуцах вэ” гэсэн уриатай тэд баруун аймгуудаар ажиллаад ирсэн байна. Тэдний очсон газарт махны үнэ тэнгэрт хадаж, газар нутаг нь сэндийчүүлж, ард иргэд нь өлсгөлөнд автсан байдал бий болжээ. Энэ талаар “Хөх нуруут” бүлгэмийн тэргүүн, “Гал үндэстэн” холбооны төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүн С.Жавхлантай ярилцлаа.

-Баруун аймгуудын нут­гаар бай­дал хүнд байна гэлээ?

-Үнэхээр сэтгэл өвдмөөр байдалтай байна. Малчид нь малаа нядлаад хотоо харлуулсан, уух усгүй, идэх хоолгүй болжээ. Одоо махны үнэ нэмэгдэж байхад хавар өлсгөлөнд нэрвэгдэнэ гэсэн үг. Далайн эрэг дээр амьдардаг хүмүүс усан биетэй. Харин монголын хөрсөн дээр амьдарч байгаа хүмүүс гал биетэй байдаг. Тэгэхээр энэ гал биед өөх мах идэж байж л жилийн дөрвөн улирлыг давдаг. Монголчуудыг махгүйгээр төсөөлөх аргагүй. Мөн монголчууд чонон заяатай болохоор мах иддэг. Хөдөө орон нутгаар явж байхад 23 чингэлэг махыг хил давуулах гээд явж байсан. Нэг машинд 2000 малын мах багтдаг гэсэн. Тэгэхээр хичнээн их хэмжээний мах харийнханд очиж байгаа нь тодорхой. Махыг хил гаргахдаа нүүрсэн дор хийж дараад гаргадаг юм байна. Замын-Үүд боомтоор өдөртөө 700 тонн мах хулгайгаар гардаг гэсэн. Ядарсан малчдыг төрөөс дэмжихгүйн улмаас малаа зараад хот руу нүүж эхэлсэн байна. Энэ хавар махны үнэ 20 мянган төгрөг болохыг үгүйсгэхгүй. Түүнчлэн Хөшөөтийн уурхайтай танилцсан.

-Орон нутагт мах их хэмжээгээр бөөндөж авч байгаа хүмүүс хятадууд уу, монголчууд байх юм уу?

-Дандаа хятадууд. Монгол ир­гэдээр гар хөлөө хийж хятадууд мах нөөцөлж байна. Тэр ч байтугай захуудаас толгой, цувдайны шулсан махыг авдаг болжээ. Тэгээд бодохоор хятадууд бодлоготойгоор монголыг шулж байна. Хөрсөн доорхыг нь авч дуусаад идэх хоолыг нь дуусгах нь ээ. Улсын нөөцийн газар, Хууль зүй, дотоод хэргийн яам, Гаалийн газраас асуумаар байгаа юм. Та нарын хүүхэд өлсөхгүй болохоор тоохгүй байгаа юм уу. Монголчууд өлсөөд ирвэл бүгдээрээ хамт өлсье. Төрөөс хоолоо нэхнэ. Монгол хүн чоно заяатай. Чоно өлсөхөөрөө юу ч хамаагүй барьж иддэг биз дээ.

-Баяр наадам болохоор юмны үнэ тэнгэрт хаддаг. Ер нь энэ олон баярыг тэмдэглэхгүй байх тал дээр ямар бодолтой явдаг вэ?

-Одоо телевизээр архины рек­ламууд л гарч байна шүү дээ. Мон­голчуудыг живүүлэх гэж байгаа санааг нь ойлгохгүй юм. Миний хувьд энэ шинэ жилээр дуулахгүй гэдгээ зарласан. Ард түмэн нь шаналж байхад баярлаж цэнгээд дуулаад явахыг хүсэхгүй байна.

-Таныг дуулахгүй болохоор бусад дуучид чинь юу гэх бол?

-Юу ч гэхгүй байх. Тэд дуулаад явж л байг. Дууллаа гээд яах билээ шагнал л авна биз. Надад контейнер дүүрэн цом, медаль байна. Бүгд хятадаас орж ирсэн. Хятадуудын хийсэн цом авахын төлөө дуулмааргүй байна. Зөвхөн өөрийн­хөө сэтгэлийн дуудлагаар уран бүтээлээ хийх болно.

-Хөдөө орон нутагт явагдаад бай­гаа хууль бус үйлдлийг Засаг дарга нар нь юу гэх юм. Удирдлагуудтай нь уулзсан уу?

-Засаг дарга орон нутгийн удирд­лагууд нь зугатаад уулзахгүй юм билээ. Хятадуудтай нийлээд газар, усаа зарчихсан хүмүүс чинь яаж уулзах юм. Нэг үгээр хэлбэл гэрийн эзэд нь гэрээсээ зугатаж байгаа хэрэг шүү дээ. Буруу зөвийн аль нь ч байсан бие биетэйгээ уулзаад зөвлөдөг байх хэрэгтэй.

-“Гал үндэстэн” холбоонд орон нутгийн иргэд нэгдэж байгаа юу. Одоогийн байдлаар хичнээн гишүүдтэй болоод байна вэ?

-Өөрсдийн хүсэлтээр ирсэн 5000 гаруй гишүүдтэй болсон. Мөн 14 бүлгэм нэгдээд байгаа. Орон нутгийн иргэд бидний үйл хэргийг дэмжиж байгаад баяртай байна.

-Хөдөө явж байхад чинь бусдын явуулгаар хорлох үйлдэл гарсан гэл үү?

-Тийм ээ. Очсон газар бүрт гадны халдлага болж байсан. Машиныхаа дугуйг зөндөө хагалуулсан. Түүнчлэн УИХ-ын гишүүн Ч.Хүрэлбаатар гишүүн бидний очсон газарт очиж, хийж байгаа ажлыг минь шалгуулж байсан. Сайн юманд садаа мундахгүй юм билээ. Очсон газарт архи тараагаад, янз бүрийн тэмцээн уралдаан зохион байгуулаад байсан нь биднийг хүч­гүйдүүлэх гэсэн арга байх.

-Танай холбоо цаашдаа юу хийх бодолтой байгаа вэ. Орон нутгаар явах уу?

-Төлөвлөсөн ажил их бий. Зөвхөн газар шороо, мах гээд явахгүй. Монголд юу болохгүй байна, түүний хойноос тэмцэх болно. Харийнханд эх нутгаа алдмааргүй байна. Монгол хүн чоно заяатай.

ХӨШӨӨТИЙН УУРХАЙГААС 60 ТОНН НҮҮРС ХУЛГАЙГААР ХИЛ ДАВУУЛАХ ГЭЖ БАЙНА

“Гал үндэстэн” холбооны гишүүн Ц.Мөнхбаяр

-Баруун аймгуудаар хэд хоног яваад ирэв дээ?

-18 хоног яваад ирлээ.

-Дараагийн ээлжинд ямар айм­гуудаар явахаар шийдсэн үү?

-Төлөвлөсөн байгаа. Эхний ээл­жинд 21 аймгаар явна. Нөхцөл байдал­тай танилцсны дараа юу хийхээ шийднэ. Очсон газар бүрд иргэд янз бүрийн санал хэлдэг. Хэрвээ зам зуур бусармаг зүйл дайралдвал бид зүгээр байхгүй.

-Хэвлэл мэдээллийнхний амыг таглалаа гэсэн яриа байгаа. Энэ ямар учиртай юм бэ?

-Бидэнтэй хамт орон нутгийн сэтгүүлч Хөшөөтийн уурхайд очсон. Тэгээд яг мэдээлэл гаргах болтол байхгүй болчихсон. Сураг нь худалдагдсан гэсэн байх .

-Орон нутагт хятадууд мах худал­дан авахдаа хэдээр авч байна вэ?

-Үнэ цохиод өндөр үнээр авахаар иргэд махаа зардаг юм билээ. Нэг том ченж хятадуудын гар хөл болж мах нийлүүлдэг гэсэн. Нэг кг махыг 2600 төгрөгөөр авч байсан. 2400 төгрөг гэхээр иргэд нь өгөхгүй байх жишээтэй. Хотод махны хомсдол бий болоод байна гэдэг. Үнэндээ бол хөдөөнөөс нь шууд хил давуулж байхад энд ямар мах орж ирэх билээ дээ. Хамгийн сүүлд шинэ мэдээлэл ирсэн. Өнөөдөр Хөшөөтийн уурхайгаас 60 тонн нүүрс нууцаар хил давуулах гэж байгааг нутгийн иргэд хэллээ.

А.ЛХАГВАЖАВ

Эх сурвалж: “Нийгмийн толь”

С.Жавхлан: "Надад өрсөлдөгч байхгүй. Миний өрсөлдөгч бол цаг хугацаа"

Гавьяат жүжигчин С.Жавхлантай ярилцлаа.

-Энэ удаа ямар нэгэн хүрээнд баригдалгүй чө­лөө­тэй ярилцья гэж бо­дож байна. Тэгэхээр ямар ч асуулт тавьсан хариулт заавал авна гэсэн үг шүү?

-Танай сонины олон уншигчийн цаг завыг ба­рах­гүй байхыг л хичээх хэрэгтэй байна.

-Цаг хугацаа барсан сэдэв нь таны хувьд юу гэж ... Уншигчид таныг одоо юу хийж байна, цаа­шид юу хийх гэж байна гээд л их сонирхож байна?

-Хүний өдөр тутмын амьдрал, эхнэр хүүхэд гээд ярих нь хэнд ч хэрэггүй зүйл шүү дээ.

-Таны хувийн амьд­ралыг сонирхдог хүмүүс олон байдаг шүү дээ. Ма­гад­гүй танд дурласан эмэг­тэйчүүд одоо хэн нэгэнтэй амьдарч байгаа болов уу. Т.Баясгалантай ямар холбоотой байгаа бол гээд л сонирхож л байгаа?

-Хүнд цаг хугацаанаас илүү үнэтэй зүйл гэж бай­даггүй. Хайран сайхан ца­гаа ийм зүйл сонирхож битгий бараасай гэж бодох юм. Би нэг зүйлийг их гайх­даг. Т. Баясгалан бид хоёр нэг ангийн хүүхдүүд, хоёр дуу хамтарч дуулснаар яагаад заавал холбогдох ёстой гэж. Бид хамтарч дуулаад ард түмэндээ хүнд­лэгдсэн. Тэгээд л одоо тус тусынхаа амьдралаар сай­хан амьдарч байгаа. Тэр эмэгтэй хүний гэргий бо­лоод үр хүүхэдтэй боллоо. Бидний хооронд ямар ч асуудал байхгүй шүү дээ.

-Та хоёр “Тоонотой гэрт толгой холбох” гэж байсан юм биш үү?

-Үнэндээ ямар ч хайр сэтгэлийн асуудал байгаа­гүй. Энэ бүх яриа хүмүү­сийн гаргасан зүйл. Зарим хүмүүсийн гаргасан хэн нэгний хувийн амьдралыг хэт их сонирхсон яриа, хар хэл ам биднийг хамтарч дуу дуулах нөхцөлийг хаасан. Одоогоос зургаан жилийн өмнө бид хамтарч уран бүтээл хийхгүй хэмээн цэг тавьсан. Дэл сул яриа ийм зүйлд хүргэдэг юм билээ. Хүн хүний амьдралыг хэт их сонирхоод байхаар өөрий­гөө анзаарахаа больж, эрүүл мэндэд нь сөргөөр нөлөөлдөг .

-Олны сэтгэлд “Нууц­хан сэтгэлийн үнэн” гэдэг дуу их хүрсэн. Сайхан аялгуутай, үнэн үгтэй дуу шиг санагдсан. Та санааг нь гаргасан гэл үү?

-Би А.Сүхбат аваргад зориулж санааг нь гаргаад, үгийг нь зохиосон. Ард түмнээ баяр­луулах гэсэн хүнийг янз бүрээр ярьсаар байгаа нь эргээд бидэнд сөрөг нөлөө үзүүлдэг шүү дээ.

-Саяхан та нөхөн сон­гуульд нэр дэвшээд ам­жилт олоогүй. Та энэ шийд­вэрийг ганцаараа гаргаагүй байх гэж бодож байна. Улстөрийн хаал­гийг татах шийдвэр гар­гах­даа зүрх алдаж байсан уу?

-Юунаас нь айж, зүрх алдах юм бэ. Хэн ч намайг нэр дэвш гэж санаа өгөөгүй. Би өөрөө л гаргасан шийд­вэр. Зарим нэг хүн дуучин хүн дуугаа л дуулах ёстой мэтээр хүлээж авдаг. Тийм хууль хаана байгаа юм бэ. Би яагаад монгол хүн болж төрснийхөө хувьд эх орны­хоо сайн сайхан амьд­ра­лын төлөө санаа тавьж, өөрийн дуу хоолойгоо хүр­гэж болохгүй гэж. Хүн нэгэн хэвийн амьдралаар амь­д­рах ёстой хэмээн бодож сэтгэж байгаа хүмүүс бол залхуу, зөвхөн өөрийнхөө амийг хичээдэг байдаг юм.

-Таныг “Донж”-ийн Б.Тө­гөл­дөр, таны багш Г.Хайдав гуай нар “баа­дуудсан” гэсэн яриа их гарлаа. Улстөрд орох хүн наад зах нь улстөр суд­лалаар суралцсан байх ёстой бус уу?

-Би багш АЖ Г.Хайдав, Б.Төгөлдөр нартай хамтарч ажиллаж, санаа бодлоо хуваалцдаг. Гэхдээ хэн ч намайг “баадуудаагүй”. Боловсроод гараад ирсэн энэ хүмүүс юу хийж байгаа юм бэ. Тийм өндөр мэдлэг­тэй хүмүүс юм бол яагаад миний эх орон ийм байдал­тай байгаа юм бэ. Боловс­рол гэж чухам юу юм бэ. Дипломоор хэмжих зүйл мөн үү. Үгүй шүү дээ. Их хаан Чингис улстөрийн ака­деми төгссөн үү, Жанжин Сүхбаатар ямар цэргийн дээд сургууль төгссөн юм бэ, Ю.Цэдэнбал одоогийн төрийн эрх мэдэлтэн хэ­мээн өөрийгөө өргөмжилж байгаа хүмүүс шиг Хар­вар­дын их сургууль энэ тэр төгссөн бил үү. Энэ хүмүүс тэнгэрт нисээгүй, гагцхүү ард олон дундаа орж, амьд­рал дунд нь байж л эх ор­ноо хөгжүүлсэн. Манай төрийн өндөрлөгт байгаа хүмүүс албан тушаалд то­ми­логдон, ийм алба ха­шиж байлаа гэж түүхэнд бичигдэхийг л хүсч, улс орныхоо эрх ашгийг улан­даа гишгэж байна. Ажил гэж ерөөсөө ойлгохгүй байгаа нь илт байна шүү дээ. Өнөөдөр манай улс Монголоороо л байх ёс­той. Барууны өндөр хөг­жилтэй орныг хэт тахин шүтээд, тийм орчинг Мон­голын газар шороонд бү­тээн байгуулах гэж улайрч байгаа нь бүтэхгүй зүйл . Өөрсдийгөө хэзээ ч ол­дош­гүй зөөлөн суудалд суусан гэж сэтгэн суудлаа тахин шүтэж байгаа дарга нар шувуу мэт нисэхээ нэг удаа ч болов болиосой хэмээн уриалмаар байна. Шувуу ч гэсэн газарт бууж хоолоо иддэг шүү дээ.

-Сүүлийн үед та мон­гол дээлээр их гоёх бол­жээ. Сонгуулийн үеэр л нэр дэвшигчид монгол хувцас өмсч, эх оронч болж харагдах гэж хи­чээдэг болж?

-Би багаасаа л дээл өмсч, сайхныг нь мэдэр­сэн хүн. Имиж бүрдүүлэх ч юм уу, хэн нэгэнд таалаг­дах гэсэн зүйл огт биш. Би эрүүл мэндээ л бодож байна. Байнга л машинд явдаг хүн бүсээ чангахан бүслээд явж байхад бөөр доргихгүй, бас тэгээд их дулаахан сайхан байдаг. Сүүлийн үед өвдгөнд яс ургадаг болж. Дээлээ өмсс­ө­­нөөр ийм өвчин тусахгүй.

-Өдөр тутам монгол дээл өмсдөг болсон гэж дуулсан. Одоо ч олон дээлтэй болоо байлгүй. Халуунд дээл өмсөх хэ­цүү л байдаг?

-Би өдөр тутам өмсдөг. Тоглолтын өдөр тутмынх нийлээд 20 гаруй дээл байгаа. Өөрөө захиалаад хийлгэнэ. Зарим хүмүүс оёод өгдөг юм . Манай монголчууд харин ч дасан зохицох чадвар сайтай учир дээлээ өмсөөд занш­чихад даараад аль эсвэл халууцаад үхэхгүй гэж би боддог. Харин бид чинь дотроосоо хөрөөд байгаа юм биш үү.

-Та нөхөн сонгуу­лийн өмнө УИХ-ын чуул­ганы танхимд төрийн дууллаа зөв дуулчих хүн байхгүй байна гэж ярьсан. Та төрийн дуу­лал дуулах гэж нэр дэв­шээгүй байлгүй. Хэрвээ та УИХ-ын гишүүн бол­сон бол хамгийн тү­рүүнд ямар асуудалд анхаарлаа хандуулах байсан бэ?

-Төрийн дууллаа зөв дуулах хүн байхгүй гэсэн үг чинь ёгтолсон утгатай байсан юм. Миний мөрийн хөтөлбар хэрэгжээд эхэлсэн гэж би бодож байна. Залуу­саа зорилготой тэмүүлэлтэй байлгах аян өрнүүлнэ гэж тусгасныг БСШУЯ-наас эхлүүлчихсэн гэх мэт. Гэхдээ төрийн суудал чухал биш. Хүн эх орноо гэсэн зөв сэтгэлтэй байвал хаанаас ч ажлаа хийж болно шүү дээ.

Манай боловсролын сал­барт хийх зүйл их байна. Тухайлбал, манай ангид 30 хүүхэд дуулаачаар суралцаж диплом авсан. Гэтэл өнөө­дөр 5-6 нь дуулж байна, бусад нь хаачив. Зарим нь сүлжээний бизнес хийгээд, зарим нэг нь халтуур хийгээд л явж байна. Ийм зүйл байж болох уу. Манай эцэг эхчүүд мөнгө төлөөд хүүхдээ сур­гаж байгаа бол гараад аж­лын байраар хангадаг бай­хыг шаардах ёстой. Ажлын байраар хангаагүй бол төл­бөрөө нэхэж шүүхэд ханддаг болгох хэрэгтэй. Төрийн буруу үйл ажиллагаа, буруу тогтолцооноос болж дунд нь иргэд хохирдог. Дээд бо­ловс­ролтой цэвэрлэгч зөн­дөө л байна. Зөв бодлогоор үүнийг зохицуулах ёстой.Төр боловсролын хаягдал гаргаж болохгүй шүү дээ.

Хэсэг хүмүүс үлийн ца­гаан оготно устгах гээд бөөн мөнгө бараад байхад зарим нэг нь түүнийг устгадаг шонх­рыг нь гадныханд худалдаад байгаа нь төрийн зөв бод­лого, зөв ажил мөн үү. Тө­рийн ажил мөнгөөр бус зөв бодлого, зөв зохион бай­гуулалттай байж л ураг­шилна.

-Үзэл бодол, мөрийн хөтөлбөрөө бодлого, ажил болгоход төрийн суудал шаардлагагүй гэж үү. Та төрийн суудалд суух­гүй­гээр нийгэмд тустай ямар ажил хийж байна даа?

-Би “Хөх Монголын дэг ёс” нэртэй сонин гаргах гэж байгаа. Энэ сонинд монгол хүн ямар байх ёстой, монгол ёс заншлын тухай сайн сай­хан бүхнийг гаргах болно. Удахгүй туршилтын дугаа­раа гаргана.

-Та Монгол ёс заншлаа дээдэлж, хүндэлж бай­гаад талархаж байна. Ингэ­хэд монгол бичгээ хэр сайн мэддэг вэ. Хэн зааж сур­гасан бэ?

-Би сургуульд байхдаа монгол бичиг сурсан. Уншиж бичиж чадна. Аливаа үн­дэст­ний чанар чансааг үн­дэс­ний ёс заншил, өв уламж­лалаа яаж авч үлдэж, яаж хам­гаалж байгаа нь харуул­даг гэж би боддог. Нэг жишээ хэлье. Тайваньд буунгуут өвөрмөц сонин үндэсний хувцсаа өмссөн хүмүүс тосч, бүх хүмүүс нь үндэсний хэв шинжийг хадгалсан нь ан­заарагд­даг. Энэ нь гадны хүмүүст маш их сонирхолтой байдаг. Монголын газар шороон дээр орос ч биш, хятад ч биш одоо сүүлдээ солонгос ч биш болчихоод бай­гаа хүмүүсийн юуг нь ха­рах гэж гадныхан ирэх юм бэ.

-Уучлаарай хувийн амьд­ралын чинь тухай сонирхох хүн цөөнгүй бай­даг. Таныг эхнэрээсээ са­лаад удаагүй байж “Шу­ран­хай” хамтлагийн н.Но­мин­той хамт амьдарч бай­гаа гэсэн яриа гарсан байна?

-Миний хувийн амьдрал хэнд ч сонин биш шүү дээ. Тэгээд ч би хэзээ хаана, хэнийг хайрлах нь миний эрх. Миний хувийн амьд­ралын тухай бишгүй л бич­лээ, хүмүүс ч мэдэж байгаа. Танай сонинд хоёр өгүүл­бэр гарахад түүнийг хүмүүс унших гэж цагаа барна. Ингэж хүний цаг бар­маар­гүй байна. Монгол улсаа монголоор нь авч үлдэх тухай ярьж сэтгэж байгаа энэ үед өчүүхэн Жавхлан миний хувийн асуу­дал юу ч биш шүү дээ.

-Одоо удахгүй шинэ жил болно. Урлагийнхны орлого олдог үе ирлээ. Та нэг дуугаа хэдэн төг­рө­гөөр дуулдаг вэ?

-Би өөртөө ханш тог­тоодоггүй. Найз нөхөд тани­лынхаа хүрээгээр очиж дуулж өгдөг. Шинэ жилээр бус CD гаргаад хэдэн төгрөг олохоороо ойр дот­ны­хон­доо тараагаад л өгчихдөг. Үнэндээ би ажилгүй, цалин тодорхойгүй, хошигновол боловсролын хаягдал шүү дээ.

-Одоо ямар уран бү­тээл хийж байна вэ. Ур­лагийнхны нэг хэцүү зүйл нь уран бүтээлийг нь хувилаад зарчихдаг юм билээ?

-Улс тунхагласны бая­рын өдөрт зориулж “Өмөл­зөж харамлах нутаг” нэртэй шинэ дуу гарахад бэлэн болоод байгаа. Клип хий­гээд одоо жаахан ажиллах л хэрэгтэй байна. Нутаг усаа бусдаас харамлаж, хайрлая гэсэн утгатай дуу. Саяхан Оюуны өмчийн газ­раас хуурамч CD, хуур­цагнуудыг устгаж байна лээ. Байнга л ийм сайн хяналттай ажиллаж байгаа­сай гэж бодох юм. Хүний хийсэн зүйлийг луйвардаж байгаа компанийн нэг “Мобиком” байна. Ямар ч гэрээ хийгээгүй хэрнээ ми­ний бүтээлийг иргэдэд за­раад байдаг. Тус ком­па­нитай хийх тэмцлээ үргэлж­лүүлнэ. Хэрэг хуучирдаггүй юм.

-Ойрд нутгаараа оч­сон уу. Урлагийнхны дунд хөдөө, хотынхон гэ­сэн яриа их байдаг. Та хө­дөөний хүүхэд учраас үүнийг эсэргүүцдэг л байх?

-Би нутагтаа л байгаа шүү дээ. Зарим хүмүүсийн яриад байдаг гуу жалганы үзэлд би дургүй. Би Монгол хүн л гэж хэлэх дуртай. Бусад залуус маань ч гэсэн Увс, Дорнод гэлгүй Монгол гэж омогшиж, хайрлан дээ­дэлж яваарай гэж уриал­маар байна. Миний эмээ цайныхаа дээжийг өргөх­дөө “Дөрвөд түмний заяа буян дэлгэрэг” гэж ерөө­дөггүй байсан. Харин “Мон­гол түмний минь заяа тү­шиг” л гэж залбирдаг байж билээ. Миний аав ч мөн адил “Увсын зон олон ам­галан байг” гэдэггүй бай­сан. Тиймээс бидний цөө­хөн монголчууд жалга дов­ны үзлээ халах хэрэгтэй. Хөдөө хот гээд ялгаж сал­гаад байгаа хүмүүс ч мөн адил . Ингэж ярьсаар нэг мэдэхнээ 60 хүрэх вий дээ.

-Ингэхэд таны өрсөл­дөгч хэн бэ?

-Надад өрсөлдөгч гэж байхгүй. Миний өрсөлдөгч ганцхан зүйл байдаг юм. Энэ бол цаг хугацаа. Хүн цаг хугацаатай л уралдаж ажиллаж амьдрах ёстой.

-Та баян хүн үү. Сон­гуульд хэн нэгэн та­ныг ивээн тэтгээгүй гэ­сэн. Сонгуулийн ажилд их мөнгө ордог шүү дээ?

-Залхуу хүн л хэн нэг­нээр ивээн тэтгүүлдэг байх. Хийвэл бүү ай, айвал бүү хий гэдэг үг байдаг шүү дээ. Өөртөө л байсан хэдэн төгрөгөө зориулсан. Сон­гуульд 16 сая төгрөг зар­цуулсан байна лээ. Би эд мөнгөнд шунадаггүй хүн. Гагцхүү сэтгэлээрээ л баян байхыг хичээдэг. Сон­гуу­лийн үед телевизүүд миний нэвтрүүлгийг гаргахгүй бай­санд би их гайхсан.

-Та мөнгөө төлөөгүй бол яаж гаргах юм бэ?

-Тэгвэл яагаад Солон­гос киног ямар ч үнэ төл­бөр­гүй телевизүүдийн 80 хувь нь гаргаад байгаа юм бэ. Одоо хүүхдүүд “уба, уба” гээд л яриад явдаг болж. Энэ сайхан зүйл үү.

-Та улстөрд цаашид хүч үзэх бодол байна уу. Ямар нэгэн намд эл­сэх­гүй бол мөрийн хөтөл­бөрөө ажил болгоно гэ­дэг тийм амар зүйл биш. 2012 оны сонгуульд бэлт­гэж боловсролоо дээш­лүүлж байгаа гэж сонссон юм байна?

-Би байнга л боловсорч байна. Төрөөд хэдэн сарын дараа мөлхсөн, алхсан, одоо ард түмнийхээ хайр хүндэтгэлийг хариулахын тулд эх орноо Монголоор нь авч үлдэх гэж хичээж явна. Манай ард түмний дунд “Цагийн юм цагтаа” гэсэн үг байдаг. 2012 онд ямар бай­далтай байхыг тухайн үед нь харцгаая.. Төр барьж байгаа хоёр нам хаашдаа нэр хүнд нь унаж байна. Зул бөхөхөөсөө өмнө ба­дам­ладаг. Бөхөх гэж байгаа зул руу би ормоогүй байна. Ард түмэн мөн чанарыг нь ойлгож, хөдөлж эхэлсэн. Өнгө мөнгөнд хэт их шунаж байгаа хүмүүст хүнд гэсгээл ирэх вий гэж санагдах юм. Гэхдээ тэдний дунд зөв хүмүүс олон. Монголын заяа их шүү.

-Монгол хүн өдөр ту­там дээлээ өмсөх хэрэг­тэй гэж та уриалж байна. Даяарчлалын энэ үед мон­гол дээл өмсөөд, эс­гий гэрт амьдарсаар бай­вал дэлхий нийт биднийг ямар нүдээр харах бол?

-Харин ч гайхахаасаа илүү даган дуурайх болно. Бид чинь дэлхий нийтийг дагуулж явснаас дагаж яваа­гүй шүү дээ. Би монгол зан заншлаараа амьдар­маар байна. Ирэх хавраас хотоос зайдуу газар гэрт гарч амьдрахаар шийдсэн.

-Өнөөгийн залуус хо­тын төвд байртай, унах унаатай болохыг хичээ­гээд чадахгүй байна шүү дээ?

-Яагаад болохгүй гэж. Дэлхийд хамгийн агаарын зөв солилцоотой сууц гэр л байдаг юм. Гэрт амьдрахад ямар ч асуудал байхгүй. Сайхан шүү дээ. Ингэж хот руу шавж амьдарснаар бид энэ ханиад гэдэг зүйлд дарлуулаад байгаа биз дээ.

-Та цаашдаа ханьтай, үр хүүхэдтэй болно. Өнөө цагийн эмэгтэй хүн, хүүхэд чинь гэрт амьд­рахыг хүлээн зөвшөөрөх үү?

-Магадгүй ийм байд­лаас болоод би эхнэрээсээ салсныг ч үгүйсгэхгүй. Мон­гол маягаар амьдрах хүсэл­тэй хүнээ л би ольё.

-Таны үзэл бодлыг ойл­гон амьдрах хүн бай­гаа гэдэгт итгэж байна. Цаг зав гарган ярилцсан танд баяр­лалаа. Санасан бүхэн чинь сэтгэлчлэн бүтэх болтугай.

Х.Оюунсүрэн