Т.Ариунаа: Миний алдар нэр хий хоосон зүйл байсан юм байна

“Ярилцъя” буланд маань энэ удаа Монголын ард түмний хайртай дуучин, МУ-ын гавъяат жүжигчин, хатагтай Т.Ариунаа уригдлаа.

-Бид ярилцаагүй нэлээд хэдэн жил өнгөрчээ. Өнөөөр бидний уулзаж байгаа энэ үе бол таны амьдрал хүнд цохилтод орсон, эмзэг үе таарч байна. Тэгэхээр чухам юу болоод байна вэ, Ариунаа гэдэг асуултаар яриагаа эхэлье?
-Яг энэ үед намайг чи жаргалтай байна уу гэж асуувал мэдээж утгагүй зүйл болно. Бас та зовж байна уу гэж асуувал намайг тавласан, хэт хүн чанаргүй явдал болох байх л даа. Тийм болохоор надаас яаж асуух, юунаас эхлэх жаахан хэцүү байгааг би ойлгож байна. Би жаргаж байна хэлэхгүй. Би өнөөдөр зовж байна гэж хэлэхгүй. Гэхдээ надад хүнд байна гэдгийг нуухгүй. Хүнд элэг бүтэн амьдрал ямар чухал зүйл байдаг юм бэ гэдгийг би өнөөдөр өөрийнхөө туулж яваа амьдралаас харж байна. Ерөөсөө л хүнд элэг бүтэн амьдрал чухал юм байна гэдгийг ойлголоо. Би юу хэлэх гээд байна вэ гэхээр хүнд цаанаас заяагддаг ээж аавын хайр энэрэл гэж бий. Хүн бүхэн энийг мэднэ. Гэхдээ ээж, аавын өгсөн төрөхөд минь л заяасан тэр хайраас хойш ханийн хайр гэдэг зүйл хүний амьдралд  ямар үнэ цэнтэй, юугаар ч орлошгүй юм байдгийг бидний хэн маань ч ил гаргаж тэр бүр ярьдаггүй. Тэр бүр мэдэрдэггүй юм байна.

-Таны нөхөр Г.Буяндорж хувийн хэвшлийн хүн. Төрийн албан тушаалтан биш. Өөрөөр хэлбэл улсын төсөвт хохирол учруулсан хүн биш гэж би харж байна. Яагаад барьж хорихдоо хүртэл тулчихав аа. Та тэр хүний хамгийн ойрын хүн. Түшиг тулгуур нь, нэг үгээр өрөөсөн багана нь шүү дээ. Тийм болохоор яг юу болоод байгааг ярьж өгөөч. Энэ талаар хэвлэлээр буруутай, зөрүүтэй олон мэдээлэл гарч байна шүү дээ?
-Бидний амьдрал олон нийтийн өмнө дэлгээтэй ном шиг байсангүй. Тэр бүр гарч ирээд амьдралаа үзүүлээд, яриад, нээлттэй байгаагүй учраас олон нийтийг өөрсдийнхөө талаарх мэдээллийн өлсгөлөнд оруулсан юм болов уу даа. Бид хаалттай байгаад байхаар олон түмний дунд дам ойлголтууд үүсч, ташаа, худлаа мэдээллүүд газар авч, төсөөллөөрөө л бичиж байдаг, тэрийг нь ард түмэн шууд хүлээгээд авчихдаг ийм байдал үүссэн байна.  Хэзээ ч бид олон нийтэд ил байгаагүй. Миний уран бүтээлийг эс тооцвол хувийн амьдралын маань талаарх бүх мэдээлэл хаалттай, бид ч тэрэнд ач холбогдол өгдөггүй явж ирсэн л дээ. Тэр дундаа миний хань бүр илүү далд, бүр илүү хаалттай байсан. Би Буяатайгаа 1996 онд танилцсан. Миний төрсөн өдрийн тоглолт байсан юм аа. Олон жил өнгөрч дээ. Тэр үед Буяа маань “СЭБ” ХХК-ыг байгуулаад удаагүй байсан. Тэр жилийг залуучуудын жил гээд зарлачихсан, залуучуудын бүх байгууллагууд янз бүрийн үйл ажиллагаа явуулж эхэлж байсан тийм цаг үе байсан. Би “Эрос 1” төрсөн өдрийн шоу тоглолтоо тавьж, тэр тоглолтыг маань манай Буяа Сэлэнгэ аймагт урьж иж бүрнээр нь тоглуулж байлаа. Ингэж л бидний түүх эхэлж байлаа.

-Болгарьт долоон жил сураад ирчихсэн, цоо шинэхэн дуучин өрсөлдөөнд хөл тавьж  байсан үе биз дээ?
-Тийм. Тухайн үед Ардчилсан нам засаг барьж байсан. Тэгээд “Залуучуудын жил” болгож зарлаад л, шуугиан дуулиан бүх юм эхэлж байлаа. Ингээд хамгийн анхны хөдөө орон нутагт тавих тоглолтоо Сэлэнгэ аймгаас эхэлсэн. Тэр үед Сэлэнгэ аймагт миний тоглолтыг ивээн тэтгэх чадалтай, боломж бололцоотой компани нь Буяндоржийн компани байсан юм байна л даа. Тухайн үед “СЭБ” компани нь “Ноёд” нэртэй архийг худалдаанд гаргаж эхэлсэн ийм үе нь байсан. Одоогоос 17 жилийн өмнөх явдал юм даа.

-Тухайн үед та Болгараас эстрадын дуучны академик боловсрол эзэмшээд ирчихсэн. Цоо шинэ, маш содон байсан. Бүх анхаарал тань дээр ирж байсан тийм үе.
-Үнэхээр тийм байсан. Бөөн мөрөөдөл, бөөн проект, бөөн эрч хүч ирж байлаа. Яг тэр үед “Энгүмэл” гэдэг нэг баар байсан юм аа. Одоогийнхоор бол pub юм даа. Хан-Уул дүүрэгт байсан. Тэр баарны эзэн нь газар тариалангийн салбарт нэлээд хүчээ авчихсан тийм хүн байсан. Би нэрийг нь сайн санахгүй байнаа. Тэгээд тэр хүн биднийг хүлээн авч уулзаад Г.Буяндорж гэдэг хүн таны тоглолтыг ивээн тэтгэх болсон, та Сэлэнгэ аймагт “Эрос 1” тоглолтоо тоглож болох уу гэж анх надад санал тавьж байсан юм.

-Тэр болтол ивээн тэтгэгч залуугаа хараагүй байсан гэсэн үг үү?
-Хараагүй байсан. Сэлэнгэ аймгийн Засаг дарга нь надтай уулзаад манай нутгийн ийм нэр хүндтэй залуу чиний тоглолтыг ивээн тэтгэнээ,бүх бэлтгэлийг бид хангана гээд ингээд бид гэрээ хийж байсан. Ингээд би “Соёл-Эрдэнэ” хамтлагтай хамт хоёр өдөр Сэлэнгэд тоглож байсан.

-Учиртай л байж дээ. Хөдөө орон нутагт тоглохдоо Сэлэнгээс анх эхэлж таардаг нь?
-Тийм шүү. Тухайн үед “Утасны дугаар”, “Үггүй мордсон чи минь” гээд миний тэр үеийн хит болж байсан дуунууд гарчихсан. Ид л залуучуудын аманд орчихсон байсан үе байлаа.

-Галзууруулж байсан дуунууд шүү. “Талын цэцэг”-ийг санаж байна. Үнэхээр ханаруулж байсан?
-Тухайн үеийн хамгийн гоё дуунууд байсан. “Талын цэцэг” гэж таны хэлж байгаа тэр дууг манай “Никитон”-ы Бачка зохиосон. Одоогийн энэ цаг үед ч дуулагдаж л байгаа. Ард түмэн намайг үнэхээр аймаар хүлээж авсан. Тэр болгон дуучин хүн тэгж хаалга тогшилгүй, зүгээр л цөм цохиод гарч ирнэ гэж байдаггүй. Хүссэн болгоны хүрч чаддаг, хийж чаддаг амжилт үнэхээр биш байсан.

-Сэлэнгэд очоод тоглосон анхны тэр тоглолт мэдээж пиг дүүрч байсан байх. Танд бол тоглолт тань амжилттай болох л чухал. Гэхдээ нөгөө ивээн тэтгэж урьсан нууцлаг залууг тэр анхны өдөр та олж харсан уу. Та хоёр хэзээ анх нүүр нүүрээ харсан юм бэ?
-Үгүй ээ, намайг Буяндорж өөрийн биеэр ирж, Улаанбаатарт уулзаад авч явсан юм. Анх харахад ноолууран хөх пальтотой хөх өнгийн “Опел” машинтай залуу намайг ирж авч байсан. Зургаа, долоон машинтай залуучууд намайг яг л одын маань тэр төвшинд асар хүндэтгэлтэй ирж авч байсан. Бүгдээрээ Буяагийн “СЭБ” компанийн залуус байсан. Одоо эргээд дурссан чинь сайхан байна шүү. 

-Тэгэхээр Буяндоржийг анх Улаанбаатарт харсан гэсэн үг үү?
-Тийм. Тоглолтыг маань ч үнэхээр гоё зохион байгуулсан. Анх харахад нүдэнд дулаанхан, нэг тийм чимээгүй, даруухан залуу байсан.

-Угаасаа даруухан шүү дээ. Даруу биш хүн байсан бол өнөөдөр ингээд дарамтлуулаад байж байхгүй л байсан.
-Тийм ээ, даруухан. Хэзээ ч тэр хүнийг аагалж, онгирч, сагсуурч, эзэрхийлж, хэн нэгнийг гутаан доромжилж, гүтгэж, дээрэмдэж дээрэлхэж яваагүй. Олон хүүхэдтэй, эгэл жирийн монгол айлд төрж хүмүүжсэн, гэр бүлдээ хайртай, ээж аавыгаа ачилж, дүү нараа хүмүүжүүлж, хань, үр хүүхдээ хайрлаж нөмөрлөж авч явж ирсэн жирийн сайхан монгол эр хүн. Манай хүн надад хэлдэг юм. Ариука чи минь л од шүү дээ. Чи минь л тэр чигээрээ бай. Энэ ард түмний хайртай охин нь, хайртай дуучин нь, хүндэлдэг од нь бай. Хайр нь чимээгүй л ар тал чинь болж, амьдралаа авч явж, чамайгаа түшиж тулж явъя даа гэж. (аяндаа л түүний нулимс сул асгарч байлаа) Тэр үг, тэр амлалтынхаа ард миний хань 17 жил цэх зогссон.

-Тийм ээ, та өнөөдөр эмзэг байгаа. Хоёулаа сэдвээ өөрчлөе. Та 16 настайгаасаа дуулсан. Тэртээ үед л тухайн цагийн монголын нүүр царай болж байсан “Соёл-Эрдэнэ” хамтлагт дуулж байсан. Дараа нь Болгарьт сураад долоон жилийн дараа эх орондоо ирэхэд тань поп хатагтай Сарантуяа аль хэдийнэ од болчихсон байсан. Нэг ёсондоо Мөнх-Эрдэнэ арсланг Орост сурч дуусаад ирэхэд Бат-Эрдэнэ хэдийнэ аварга болчихсон байдаг шиг л. Гэхдээ та хүрч ирээд л од болсон. Анх ирээд харахад тэр үеийн эстрад урлагийн төвшин ямар байсан бэ. Өөр нүдээр харна шүү дээ?
-Хөгшин Европод боловсрол эзэмшээд ирлээ. Урт удаан энд байхгүй байсан шүү дээ. Ирээд монголынхоо хөрсөн дээр яаж буухаа би мэдэхгүй байсан. Гэхдээ би асар их эрч хүчтэйгээр монголын рок поп урлагт шинэ хөрс суулгаж, шинэ үр тарих юмсан гэж яарж байсан. Гэвч яаж эхлэхээ, юунаас эхлэхээ мэдэхгүй байсан. Нэг ёсондоо бүх юм миний хувьд шок байлаа. Би юм хийнэ, шинэ салхи болно. Шинэ үр суулгана. Шинэ шатанд гаргана л гэж зорьж тэмүүлж байснаас хэн нэгэнтэй “байлдах” тухай бодож байгаагүй.

-Тэр үед хэвлэл мэдээллийн цоо шинэ харгис давалгаа эхэлчихсэн. Үргэлж танадаж, мөрдөж, үйлдэл болгоныг тань бичиж байсан. Энэ бүхэн хэцүү байсан уу?
-Тухайн үед шар хэвлэл, папараци гээд бүх юм дөнгөж үүсч эхэлж байлаа. Түүнийх нь ч гол бай нь би байсан. Өөрөөр хэлбэл, бүхий л тусгал нь над дээр ирж байсан.

-Мэдээж хэцүү байсан байх. Гэхдээ таныг хэвлэлийг  шүүхэд өгөх гэх мэтээр тэмцэж байсныг санахгүй байна. Та тэвчээртэй шүү.
-Хэзээ ч би сонин хэвлэлтэй шүүхдэж байгаагүй. Сүүлдээ дархлааждаг л даа. Би дархлаажсан. Бүгдийг зүрх сэтгэлдээ гүн хүлээж авахаа байсан. Нэг алдаа нь би улам далд, улам чимээгүй болсон. Хувийн амьдралынхаа хувьд шүү дээ. Үнэнээ ярьсан ч, эс ярьсан ч яг адилхан цохилтууд намайг салахгүй дагаж байсан учраас би хэвлэл мэдээллийн мөрдөлт мөшгилт, гүтгэлэг, дайралтыг сул хаясан. Ингэх нь тухайн үед хамгийн зөв шийдэл байсан байж ч болох юм.

-Шинэ зах зээлд орж ирээд хамгийн анхны дуулсан дуу тань “Талын цэцэг” байсан санагдаж байна?
-Тийм. Анх “Саятан” гэдэг дууны уралдаанд орж байсан. анх сая төгрөгийн шагнал авч байлаа шүү дээ.

-Тэр үед бол их мөнгө биз дээ?
-Их байлгүй яахав. Мөнгөө аваад шууд л аав ээждээ авчирч өгч байсан. Надад их ч урам өгсөн.

-Гэхдээ та дунд сургуульд байхдаа л олны танил болчихсон байсан шүү дээ?
-Анх 15 настайдаа “Нарнй дуулал” хамтлагт орсон. Галмандах багштайгаа учирч, урлагийн амьдралын гараагаа эхэлж байлаа. Тэгээд л нөгөө алдарт “16 нас” дуугаа дуулаад л. Дунд сургуульд байхдаа л дуучны гараагаа эхлүүлсэн. Тэр мөчөөс хойш 30 жил өнгөрч дээ. 1985 онд сургуулиа төгсөөд би шууд “Соёл-Эрдэнэ”  хамтлагт анх дагалдан дуучнаар орж байлаа.

-Аравдугаар ангиа төгсөөд сургууьд ороогүй дагалдан дуучин болж байсан байна. Та тийм сурлага муутай байсан юм уу. Энэ гэхдээ наргиа шүү.
-Авьяас бол төрмөл гэж би боддог. Намайг 15 настай байхад Галмандах багш маань дууны урлагт хөтөлж оруулж байлаа. Одоо эргээд харахад Галмандах багш маань ард түмэнтэй урлагийн хүн яаж харилцахаас өгсүүлээд дуулах боловсролын бүхий л анхны сууриудыг маань надад тэр үеэс олгосон байдаг.

-Жаахаан балчир охинд.
-Тийм. Балчир охин байхаас минь тэр бүх юмыг надаар туулуулсан байгаа байхгүй юу. Урлагийн хүний хийх ёстой бүх субботникийг багш маань надаар хийлгэчихсэн байсан. Одоо эргээд бодож байхад миний багш үнэхээр ухаантай, агуу мэдрэмжтэй хүн байжээ. Галаа багш маань намайг уйгагүй хөдөлмөрч болгосон. Хөдөлмөрлөж сургасан. Ачаалал дааж, тэсч, туулж сургасан. 

-Хамгийн анхны дуулсан дуу чинь яг юу юм бэ?
-“Машина Временна” гээд Оросын тухайн үеийн алдартай рок хамтлагийн “Цаг хугацаа харвасан сум шиг хурдан өнгөрдөг юм” гэдэг дууг орос хэлээр дуулж байсан.

-Таныг хүмүүс Болгариас ирээд л шууд эротик дуу дуулсан гэж андуураад байдаг. Уг нь “Талын цэцэг”, “Үггүй мордсон чи минь”-ийг дуулсны бүр дараа “Утасны дугаар”-ыг дуулсан биз дээ. Энэ үеэс л өнөөх алдартай гоё хөл, мини юбка гээд л шуугиан дуулиан эхэлсэн.
-Хоёр дахь шинэ эхлэл. Мэргэжлийн дуучны хувьд жинхэнэ эхлэл байсан гэх юм даа. Эхлэл өөрөө ямар ойлголт билээ дээ. Эхлэлийг дагадаг бүх юм логикоороо л намайг барьж авсан. Зугтах аргагүй. Тийм бололцоо ч надад олгохгүйгээр нөмөрч авсан.

-Филип Киркоров гэхэд л Болгарийн консерватурын коллежийг нь л дүүргэсэн. Харин та консерватурыг  бүтэн дүүргээд одоогоор бол бакалавр хангаад ирсэн. Энэ бол бас том хөдөлмөр биз дээ. Төгсч ирээд л шууд шинэ зах зээлд, шинэ өрсөлдөөнд явж орсон. Тэр үед Сарааг  та яг юу гэж хардаг байсан бэ. Хэвлэлүүд Сараа, Ариунаа гэдэг хоёр дүрийг насан туршид нь эсрэгцүүлэн тавьж ирлээ. Таныхаар Сараа тэр үед үнэхээр хүчирхэг дуучин болсон байсан уу. Түүнийг гүйцэж түрүүлэхэд хэцүү санагдаж байв уу. Та яг хоёргүй сэтгэлээр хариулаарай. Би тантай олон удаа ярилцлага хийсэн ч ийм асуулт тавьж байгаагүй?
-Тухайн үед би яг үнэндээ ийм хэмжээний дүгнэлт хийх чадваргүй байсан. Маш олон шинэ орчин намайг хүлээж авсан шүү дээ. Гэхдээ би тэр олон жил европын тэр алдартай консерватурт вакум орчинд суралцсан. Үнэхээр том ч сургууль. Би сургуулиараа бахархдаг. Тиймдээ ч би бардам харцтай ирсэн. Бардам нүдээр харсан. Тийм хэмжээний итгэл үнэмшил, тийм түвшний омогшил, тийм зиндааны боловсролыг аваад ирсэн учраас арга ч үгүй байсан байх. Би онгирч байгаа юм биш шүү. Гэхдээ миний түүхийн хамгийн чухал хэсэг сургууль минь, урлагийн боловсролыг олж авсан тэр он жилүүд минь шүү дээ. Би монголын рок поп урлагийг шинэ шатанд гаргана гэсэн зорилго, мөрөөдлөө л харж байснаас бус өөр юм харж байгаагүй. Сараа од болсон байсан уу гэвэл байсан. энийг би ч, хэн ч үгүйсгэхгүй. Энэ бол том хөдөлмөр шүү дээ. 

-Танай мэргэжлийн багш тань хэн гэж хүн байсан юм бэ?
-Парапанов гэж хүн байсан. Тухайн үед 60 гаруй настай байсан. Үнэхээр мундаг багш байсан. Одоо багш маань бурханы оронд одсон доо.

-Залуудаа поп дуучин байсан хүн үү?
-Миний багш оперын дуучин хүн байсан. Басс баритон хоолойтой. Үнэхээр гайхамшигтай багш байсан. Тухайн үед надад монгол хүний ч юм уу нэг тийм заль байсан юм шиг байгаа юм. Надтай хамт Вьетнам, Солонгос, Грек гээд олон орны оюутнууд сурдаг байсан л даа. Би Парапанов багшийг тэр бүх оюутнуудтай ажиллаад дууссаны дараа хамгийн сүүлд нь хоолойныхоо дасгалд ордог байсан. Парапанов багш тэгээд л “Ариунаа бид хоёр чинь найзууд биз дээ. Чи надад итгэдэг биз дээ” гээд л асуудагсан. Би итгэдэг л гэнэ. Тэгвэл чи яагаад дандаа хамгийн сүүлд орж ирдэг юм бэ гэнэ. Нэг ёсондоо надад дутуу заачих вий гэж бодоод, багшдаа итгэхгүй заавал хамгийн сүүлд нь ордог байсан байхгүй юу. Нөгөө талаас хамгийн сүүлчийн цагийг сунгаж болдог. Тийм үү.

-Хамгийн сүүлийн цагийг сунгаж болдог гэж гоё үг байна. Нээрээ тийм юм байна. Энэ бол залуу хүн сурч боловсрохын төлөө явж байгаа шунал байх. Харин амьдрал дээрх таны шунал юу вэ. Мэдээж та мэргэжлийнхээ карьерт шунасан байх. Тиймдээ ч одоогийн энэ өндөрлөгт хүрсэн байх. Түүнээс өөр шунал юу вэ?
-Би ганцхан үнэнд л шунасан. Өөрөөр хэлбэл, багш надад үнэн зааж байна уу үгүй юу, надад дутуу зааж байна уу үгүй юу гэдэг тэр үнэнд л шунасан байхгүй юу. Багш маань надад хэлж байсан. Ариунаа чи монголын том од дуучин болохоороо надад нэг ил захидал л явуулаарай гэж. Гэвч би багшдаа тэр ил захидлыг явуулаагүй.

-Яагаад?
-Өөрийнхөө амжилтад хангалттай дүн тавьж чадахгүй байсан учраас, өөрийнхөө амжилтыг үнэлхээс айж байсан учраас би багшдаа надад тэгж их захьсан ил захидлыг илгээж зүрхлээгүй.

-Одоо харамсдаг уу?
-Харамсдаг. Багш маань тэнгэрийн оронд очсон байна. Би амьд сэрүүнд нь багш аа би чадсан шүү. Би таны хүсч байснаар од боллоо гэсэн хэдхэн үгтэй ил захидлыг илгээчихгүй яав даа гэж харамсдаг. 

-Нэг хэсэг өөрийн чинь явсан, суусан газар болгон хэвлэл мэдээллийнхэн дагадаг байлаа шүү дээ. Хамгийн анх од болоод, дээшээ тасрах тэр мэдрэмж ямар байсан бэ. Нэг бодлын амар тайван байдлыг тань эвдэж байгаа ч нөгөө бодлын кайф байх л даа?
-Миний бодож байснаар байгаагүй. Би хайртай хүнтэйгээ учирч, түүнтэйгээ гэрлэхэд ч хэвийн байдлаар хүлээж аваагүй. Үргэлж гүтгэж, ардаас нь өө сэв хайж байсан.

-Хайртай хүнтэйгээ гэрлэх гоё байх л даа. Та үнэхээр хайртай болоод, түүнд  галзууртлаа дурлаад л гэрлэсэн үү?
-Би хайртай хүнтэйгээ суусан. Энэ бол учрал байсан. Энэ бол хувь тавилан байсан. Хайрласан, дурласан. Ямар ч эргэлзээ байгаагүй.

-Миний асуултууд таны хүсээгүй асуултууд байж магадгүй. Гэхдээ бид хоёр нээлттэй ингэж илэн далангүй ярилцаагүй удсан байна. Тийм болохоор ойлгоорой. Нөгөө талаас сэтгэл санааны тань эмзэг үеийг ашиглая гэж би ерөөсөө бодоогүй шүү. Зүгээр л монголынхоо нэгэн гоё од-той илэн далангүй ярилцъя гэж бодож байна.
-Ганаа чи үргэлж л хүсээгүй асуулт тавьдаг, үргэлж л өдөөж хатгаж байдаг. Энэ ажил чинь болохоор би ойлгож байна. Гэхдээ миний сэтгэл зүрх өнөөдөр маш их өвдөж байна. Миний энэ өвдөлт, гуниг, ганцаардлыг хэн ч яг над шиг мэдрэхгүй шүү дээ.

-Таныг нөхрийнхөө бизнест оролцдоггүй. Өөрийнхөө урлагийн карьерыг илүүд тавьдаг. Г.Буяндорж ч гэсэн таны урлагийн амьдралын төлөө бүгдийг зориулдагийг би мэднэ. Харин өнөөдөр гэнэт дуучин Ариунаагийн нөхөр гэж монголд байхгүй “луйварчин” болчихлоо. Гэсэн хэрнээ байгуулаад өдий хүртэл явж ирсэн  компани нь хүртэл өөр хүний нэр дээр шилжчихсэн тууж явах ч шиг.  “Ноёд” чинь тэр Билэгт гэдэг хүнийх болчихсон юм биш үү. Би тантай 17 жилийн өмнө уулзаж байхад л таны нөхрийн компани “Ноёд” гэж байсан. Бид энэ тухай ч ярилцаж байсан. Гэтэл өнөөдөр яагаад дундаас нь шинэ эзэн гараад ирэв ээ. Ер нь Буяа танд бизнесийнхээ нарийн ширийнийг ярьдаг байсан уу?
-Яагаад өнөөдөр энэ нийгэмд үнэн гэдэг ойлголт ийм үнэ цэнгүй, ийм хямдхан нурааж болдог зүйл болчихсон юм бэ. Энэ бол үнэхээр монголын эмгэнэл болчихоод байна шүү дээ. Амьдрал бол үнэн дээр л орших ёстой. Монголчууд үнэнийг хоймортоо залсан ард түмэн байсан. Гэтэл юуг залдаг болчихов лл. Худал хуурмагийг, луйварыг, хууран мэхлэлтийг, дээрмийг залдаг болж байгаа юм уу. Тэгвэл энэ амьдрал юу болж хувирах юм бэ. Хүчирхийлэл хүчирхийлийг л дагуулдаг. Хүний бүхэл бүтэн үеийг, амьдралын түүхийг нь, бүтээж босгосныг нь хулгайлж болохгүй шүү дээ.  Би Буяаг “СЭБ” компанийг байгуулаад ажиллаж байхад нь танилцаж байсан. Дараа нь, “Да Мон тред” гэдэг үйлдвэр Дарханд байгуулж байсан. дараа нь “Ноёд”-ыг байгуулсан. Бүх түүх нь бидний амьдралын түүх. Хамтын түүх. Энэ түүхийг хэн нэгэн гарч ирээд л хулгайлчихаж болох уу. Захиалгаар эзнийг нь шоронд хийж байгаад л юмыг нь эзэрхийлэн авч байна шүү дээ. Өнөөдөр манай нөхөр хохирогч. Гэтэл хохирогчийг хорьж цагдаад, хохироогч нь хүслээ хангаад л явж байна. Ахин хэлье, миний хань хохирогч. Бусдад эд хөрөнгөө алдсан хүн гэмт хэрэгтэн болчихдог ёс хаана байдаг юм бэ. Билэгт бол хуурамч хохирогч. Өнөөдөр үндэслэлгүйгээр хөрөнгөжсөн хүмүүс, худалдагдсан албан тушаалтнууд бусдын хувь заяаг хүслээрээ шийддэг, нэр төрд нь халддаг, хэлмэгдүүлдэг болжээ.

-Нэг хэвлэлээс уншсан ярилцлагаас бол Билэгт гэдэг хүн Буяндорж, Ариунаа хоёрын амьдралыг бараг авч явж байсан, бизнесийн хямралын үед нь өгөөмөр гараа сунгасан аврагч юм байна гэж ойлгосон. Та тэр хүнийг таньдаг байсан уу?
-Бүх зүйлийг эхлэлээс нь л хайх хэрэгтэй. Эхлэл нь яг юу байсан юм. Буяндорж гэдэг хүн хаанаас компаниа үүсгэн байгуулсан юм. “СЭБ” компани хаанаас үүссэн юм. Дараа нь, Ариунаа гэдэг хүнтэй яаж танилцсан юм. Энэ чинь өөрөө түүх шүү дээ. Энэ түүхийг Билэгт гэдэг хүн яаж ч чадахгүй. Тэр хүн мэдэхгүй шүү дээ. Бидний түүхийг Билэгт гэдэг хүн төлөөлж ярьж байгаа бол үнэхээр харамсалтай байна. Би тийм хүн танихгүй.

-Та өнөөдөр наашаа ямар машинаар ирсэн бэ?
-Найзынхаа машинаар ирлээ.

-Таны машин хаачсан юм бэ. Машиныг чинь хүртэл хураасан гэж бичээд байх юм?
-Миний машиныг шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газраас хураасан.

-Тэр чинь таны өмч биз дээ. Яагаад хураасан гэж. Энэ хууль бус явдал юм биш үү?
-Хуваарьт өмч гэдэг ойлголт байдаг юм байна. Бид ерөөсөө хуулиа мэддэггүй юм байна. Манай компанид тодорхой төлөх ёстой өр байсан. тэрэнд хураасан. Бас энэ үед давхцуулсан нь нэг төрлийн дарангуйлал доромжлол л юм даа. Гэхдээ яах вэ.

-Би бол үүнийг хууль бус гэж харж байна. Хэрвээ миний нөхөр ямар нэгэн байдлаар асуудал үүсгэвэл миний машиныг ирээд ачаад явах юм бол би үнэхээр ойлгож рүлээж авч чадахгүй юм байна. Та үүнийг ямар утгаар нь ойлгоод байгаа юм бэ?
-Би эхнэр хүн учраас нөхрөө л хамгаална. Энэ хорвоод миний голоо гогодон байж эцсээ хүртэл хамгаалах хайрлах хүн бол миний хань, миний гэр бүл. Тийм учраас би нөхрийн маань асуудал надад хамаагүй, би машинаа хураалгахгүй гэж хэзээ ч хэлэхгүй. Авдаг юм байвал авна л биз. Миний ханийг, миний гэр бүлийг л авч болохгүй.

-Танай гэрийг битүүмжилсэн гэж үнэн үү. Та гэртээ хонож байгаа юу?
-Би гэртээ амьдарч байгаа. Битүүмжлээгүй. Ташаа олон мэдээлэл цацагдаж байна. Бүгд захиалгатай гэдгийг би харж байна.

-Таны гадаад явах эрхийг хассан гэж ярих юм. Энэ үнэн үү. Таны эрх бол тусдаа эрх биз дээ. Яагаад тэгэх ёстой гэж?
-Худлаа. Хасаагүй. Миний эрх тусдаа эрх ч бидний амь, амьдрал нэг.

-Бас таныг архичин болсон гэж бичсэн байсан?
-Монголын рок попын ертөнцөд би хамгийн жудагтай, хамгийн ёс журамтай явж ирсэн дуучин. Энэ үгийг бардам хэлнэ. Арай ингэж миний нэр төрд халдаж болохгүй шүү дээ. Би энэ ард түмэнд хайрлагдсан дуучин шигээ энэ ард түмнийг хайрласан дуучин. Хайраа хэзээ ч ард түмнээс харамлаж яваагүй. Гэтэл миний амьдрал ийм цохилтод орсон үед миний туулж яваа зовлонгоор жаргал хийх сэтгэл хэнд хаана байдаг юм бол доо.

-Таныг шүүмжилмээр байна. Та яг л депутат шиг амьдардаг. Яагаад вэ. Уусан ч яадаг юм. Юунд нь ингэж их эмзэглэнэ вэ?
-Би 30 жил юуны төлөө дуулсан юм бэ. (уйлав) Миний алдар нэр хий хоосон зүйл байсан юм байна гэдгийг би ойлголоо. Хэн нь ч миний төлөө дуугардаггүй юм байна. Хэн ч миний зовлонг хуваалцдаггүй юм байна. Яг ийм цаг үед хүний мөс чанар танигддаг юм байна. Нөгөө ёстой жудагтай монгол хүн хааччихсан юм бэ. Яагаад бид бие биендээ ийм хайргүй болцгоочихсон юм бэ. Яагаад бид бусдыг бүдэрхэд таашаал авдаг болчихов оо. Над руу зовлон үзсэнээрээ манай Харангын Лхагваа, Баавар хоёр хамгийн их ярьж зөвлөж, тусалж байгаа. Балхаа ах, Өөжгий, Нью старын Мандах энэ хэд л ярьсан. Гэтэл над дээр босч ирсэн, амьдралаа тэтгүүлж, хамт уран бүтээл хийж явсан зарим нэг хүн ганц утасдаа ч үгүй. Би нэг зүйлийг хэлмээр байна. Та намайг жаргалтай байна уу гэж асуух гээд байна уу.

-Үгүй, үгүй. Тийм биш шүү. Яагаад та тэгж бодоо вэ?
-Би 30 жил дуулсан дуучин хүн. Би нэр алдартай хүн. Надад энэ ард түмэн бас хайртай. Тэгэхээр миний туулж байгаа зовлонг хуваалцдаггүй юм гэхэд битгий нэрмээрэй. Битгий нэмээрэй. Би нэгхэн сарын дотор хоёр хүүгийнхээ харц доошоо унахыг харлаа. Миний үс бууралтлаа. Би нойтон дэртэй хонож байна. Энэ бол хүний амьдрал шүү. Алддаггүй, онодоггүй хүн гэж байхгүй. Бид цөөхүүлээ. Битгий нэг нэгийгээ харгисла. Битгий хэлмэгдүүл. Би энийг л хүсч байна. Шударга нь шударга бусыгаа дийлдэг. Шударга туяатай ийм нийгэмд амьдрахыг хүсч байна.

-Таныг сэтгэл санааны тэнцвэрээ маш сайн барьж байна гэж харж байна. Та тэсч гарах байх. Та чаднаа.
-Би өнөөдрийн байдлаар маш зовлонтой эмэгтэй болчихлоо. Элэг бүтэн амьдарна гэдэг л энэ хорвоогийн хамгийн том аз жаргал юм байна. Би ханийгаа маш их санаж байна. Тэр хүн миний амьдралд хэн байсныг илүү их ойлгож байна. Миний төлөө л амьдарсан, үргэлж миний нөхөр байсныхаа төлөө муу хэлүүлж, бичүүлж, доромжлуулж ирсэн түүнийгээ би өрөвдөн хайрлаж байна. Надтай учирч, амьдарч ханилаагүй бол ийм юм туулахгүй байсан. Би түүнийгээ үнэхээр их зовоож байгаадаа харамсч байна. Аав ээжийгээ нэг дор алдчихаад ханийнхаа охин нь болсон би. Хань минь миний аав, ээж болсон. Бидний амьдрал ийм л амьдрал шүү дээ. (уйлав)

-Таны нөхөр хоригдоод сар гаруй болж байна. Та уулзсан уу?
-Уулзаагүй. Намайг битгий ир гэсэн. Чамайгаа их зовоож байна даа. Ийм газар хүртэл би ирүүлмээргүй байна гэж хэлсэн. 

-Утсаар ч яриагүй гэж үү?
-Яриагүй. Гэхдээ үнэн ялна. Яагаад гэвэл үнэн байгаа болохоор. Би зөвхөн өмгөөлөгчөөрөө дамжуулж л харилцаж байгаа.

-Зөвшөөрөл өгвөл уулзуулах л байх даа?
-Тийм гэсэн. Гэхдээ нэг л удаа уулзуулдаг гэнэ лээ.

-Яагаад битгий ир гэсэн юм бол?
-Намайг хайрласандаа л тэгсэн байх.

-Яг ингэж хэлнэ гэж бодож байлаа.
-Миний алдар нэрний дор миний хань зовж байна. Хэрвээ жирийн хүн байсан бол Буяндорж ингэж явахгүй байсан байх. Би ханьдаа хэлсэн. Би чамтай юу гэж суув даа. Чи жирийн хүнтэй амьдарсан байсан бол ингэж зовохгүй байх байсан гэж. Буяндорж миний даль жигүүр юм байна. Өнөөдөр би далавчгүй шувуу шиг байна. Би ханийнхаа хайр халамжин дунд хэтэрхий танхил, гэнэн явж иржээ. Бид хашир байх ёстой байж. Бид муу санаатай байх ёстой байж. 

-Том хүүгийн тань ярилцлагыг уншлаа. Та бол хатуу үгээр хэлэхэд хойд ээж шүү дээ. Гэхдээ таныг тэр хүүгийн жинхэнэ ээж болжээ гэдгийг харсан?
-Би Алдараадаа хэлдэг юм. Чи азтай хүү шүү. Чамд хоёр ээж байна. Нэг нь чамайг төрүүлсэн ээж, нөгөө нь чамайг өсгөсөн ээж чинь. Тэгэхээр миний хүү азтай хүү шүү гэж. 

Хоёрын хоёр сайхан хүүгийн ээж, бидний хайртай дуучин Ариунаатай амьдралынх нь хүнд хэцүү үед  сэтгэл зүрхээ уудлан ийнхүү хөөрөлдлөө. Бидний ярианд инээд байсангүй. Инээх үе гэхдээ удахгүй ирнээ. Ариунаагаа үргэлж инээж яваасай гэж чин зүрхнээсээ хүснэм, би.

http://ganchimeg.niitlelch.mn

Т.Ариунаа: Үнэтэй бэлэгнээс илүү шинэ дуу намайг нойргүй хонуулдаг

Гавьяат жүжигчин, дуучин Т.Ариунаагаас цөөн асуултад хариулт авлаа.
-Зөвхөн баяр ёслол гэлтгүй, танд урилга заллага их ирдэг биз. Нэг арга хэмжээнд ямар өртгөөр дуулж байна вэ?
-Олон газраас хүсэлт ирдэг ч тэр бүхэнд зөвшөөрсөн хариу өгдөггүй. Сонгосон газартаа чухам ямар үнэ хөлс авч дуулдаг нь нууц. Угаасаа та нар бараг гадарлаж байгаа биз. Цөөн албан байгууллага, компанийн арга хэмжээнд оролцдог учраас өөрийнхөө хөдөлмөрийг тодорхой хэмжээгээр үнэлнэ шүү дээ, би.
-Шинэ цомог гаргах болоогүй юу. Нэлээд хугацаа өнгөрлөө?
-Төлөвлөсөн ажил бий, гэхдээ дэлгэмээргүй байна. 2006 онд би “Дурлал шиг асна” цомгоо гаргасан. Түүнээс хойш цомог гаргаагүй. Ер нь, би 4-5 жилийн хугацаатай цомог гаргасан нь дээр гэж боддог. Энэ хугацаанд чанартай хэдэн дуу бичүүлээд авбал болох нь тэр.
-Дуулсан дуу бүр тань хит болно гэдэгт итгэлтэй байж чаддаг уу?
-Бүрэн итгэлтэй байдаг гэж хэлэхгүй ээ. Ямар ч байсан, ихэнх дуу маань хит болно гэж итгэдэг. Заримдаа хит болохуйц хэмжээний дуунууд амжилтад хүрэхгүй байх нь бий. Учир шалтгааныг нь мэдэхгүй юм. Харин сүүлд дуулсан “Үл таних эмэгтэй” киноны дууг үнэхээр сайн бүтээл болно гэж итгэж явсан. Кино зохиолоо уншиж тэр нэгэн бүсгүйн амьдралыг ойлгож, мэдэрсэн учраас энэ дууг сэтгэл зүрхээ чагнан байж дуулсан. Би ч бас эмэгтэй хүн, эх хүн шүү дээ. Амьдралын жаргал зовлон дундуур туучиж яваа эгэл бүсгүйн аз жаргал, баяр гуниг миний зүрхэнд тодоос тод харагдсан. Тийм болохоор үг, өгүүлбэр бүрийг нь чин сэтгэлээсээ илэрхийлж чадсан байх.
-Шинэ дуугаа бичүүлээд л явж байгаа юу, одоо?
-Тийм ээ. Хөгжмийн зохиолч, яруу найрагчидтай уулзаж, студи продакшин хэссээр явтал өдөр өнгөрчих юм байна шүү дээ. Шинэ дуугаа бичүүлж, клиптэй болгосны дараа нэг хэсэгтээ л сэтгэл амар сууна. Гэхдээ дууныхаа клипийг телевизээр анх үзэх гэж байгаа өдрөө хөөрч догдлоод хэрэндээ л сандарна. Манай нөхөр хүртэл гайхаад байдаг юм. “Хүүе, Ариунаа чи яагаад ингэж сандраад байгаа юм бэ. Бас гар утсаа дэрнийхээ дэргэд тавьж унтдаг нь ямар учиртай юм” гээд л. Үнэндээ бол, шинэ дууны маань клип гарч эхэлмэгц Балхаа ах, Гүрээ ах хоёр над руу ярьдаг байхгүй юу. “Клипээ үзэж, дуугаа сонсч байна уу. Ямархуу болж вэ” гээд л баахан хөөрч догдолсон улс.
-Уран бүтээлийн ажлын хажуугаар гэр орондоо хэр зэрэг анхаарал тавьж байна даа?
-Би тийм ч муу эзэгтэй биш ээ. Уран бүтээл минь амжилттай, зорьж төлөвлөсөн бүхэн маань төвөггүйхэн бүтэж байгаа нь ханийн буян. Урлагийн хүнийг ойлгож, хүсэл сонирхлыг нь дэмжиж чаддаг ханьтай байхад би юу ч хийж бүтээнэ. Нөхөр маань надад үнэтэй цаг, гоё даашинз авч өгвөл учиргүй баярлаж хөөрөөд байх нь хаашаа юм. Хэдийгээр бэлгэнд дургүй хүн байхгүй ч гэлээ, энэ бол тийм ч сонирхолтой сюрприз биш. Харин шинэ дууг минь сонсч, урмын үг хайрлаж байвал уран бүтээлч хүний хамгийн том аз жаргал тэр.
-Уран бүтээлч хүн цаг үеэсээ түрүүлж явах ёстой гэдэг. Үүний адилаар, тухайн хүний үзэл бодол ч өөр байх нь лав?
-Тэр мэдээж. Гэхдээ манайхан сүүлийн үед хэтэрхий хэв маяг, хэлбэр дүрс хөөцөлддөг болж. Хотын соёл, техник технологи л яриад байх юм. Хүн чанар, ёс заншил, өв соёлын тухай дурсч байгаа хүн тун цөөн. Ялангуяа, эх оронч үзлээ бид ямар ч үед гээх ёсгүй баймаарсан. “Морь мал унахгүй, гэрт амьдрахгүй. Гэр хороололд байгаа хүмүүс бүдүүлэг. Хотын соёлоос хөдөөгийнхөн суралцах хэрэгтэй” гэж ирээд л тэнгэрээс унаад ирчихсэн юм шиг ярьж байгаа нь харамсалтай. Монгол хүн морио унаж, гэрт амьдрахгүй гээд хаачих юм бэ. Бүгд л байранд амьдарч, машин унаж чадахгүйгээс хойш тийм этгээд бодолтой байх нь утгагүй. Эх орон, газар нутгаа хайрлан хамгаалж, өв соёл, ёс заншлаа дээдлэх нь монголчуудын хамгийн том зорилго байх. Түүнээс биш, гадны соёлоос хуулбарлаж, харь хүмүүсийг тахин шүтэж болохгүй гэж боддог юм. Үүнийгээ ч уран бүтээлийнхээ уур амьсгалд оруулна.
-Та ер нь шинэ жилээр яаж баярладаг вэ?
-Урлагийнхан арга хэмжээ, тоглолт хэсээд шинэ оныг гэртээ угтаж чадахгүй байх нь элбэг. Би ч бас нэг үе тэгж явсан. Харин сүүлийн жилүүдэд аль болох зав чөлөөтэй байж, шинэ оныг гэр бүлийнхэнтэйгээ хамт угтдаг боллоо. Оргилуун дарс буудуулж, баярын ширээний ард баярлаж хөөрч суух хамгийн сайхан шүү дээ. Бага байхад шинэ жилийн баяр дөхөөд ирмэгц алим, мандарин үнэртээд л их гоё санагддагсан. Тухайн үед юм ховор байсан болохоор тэр бүр харагдаад байдаггүй чихэр, жимс баярын өдрүүдэд гарч ирснээр хүүхэд бидэнд ийм том дурсамж үлдээсэн биз. Одоо бол хаа дуртай газраасаа хүссэн бүхнээ худалдаж авах боломжтой болсон учраас хүүхэд залууст ийм мэдрэмж, бас дурсамж төрөхгүй нь лавтай байх.
Р.Есүй

Т.Ариунаа: Амьдрал бол хамтын ажиллагаа юм

“Ярилцъя” булангийн хоймор Монгол Улсын гавьяат жүжигчин, дуучин Т.Ариунаа уригдлаа.

-Шинэ цомгоо их содон нэрлэжээ. “Дурлал шиг асна” гэж. Өөрийг тань энэ ажилдаа их сэтгэл хангалуун байгаа гэж сонссон?

-Шинэ цомгийн ажил дуусах дөхөөд ирэнгүүт нэрний тухай асуудал толгой өвтгөж эхэлдэг л дээ. Энэ удаа ч ялгаагүй. Бид лав хоёр сар ярилцаж байж өгсөн. Урьд урьдын цомгуудаа харж нягталсан. Энэ шинэ цомог маань юугаараа ялгаатай билээ. Ямар нэр шинэ цомгийг маань бүрэн гүйцэд илэрхийлж чадах вэ гээд л. Тэгээд энэ цомог дээр хамтарч ажилласан яруу найрагч Батрэгзэдмээ, Төрмөнх нартайгаа зөвлөсөн. Төрмөнхийн бичсэн “Дурлал шиг асна” гэдэг нэртэй нэгэн сайхан дуу энэ цомогт маань орсон байсан. Тэгээд л энэ нэрийг сонгож нэрлэсэн дээ. Ариунаа энэ нэр чамд их тохирно. Цомгийн хэмнэл, өнгө төрх, дуучны дотоод ертөнц эд бүхнийг нэгтгээд харахад энэ нэр илүү зохиж байна гэж тэд зөвлөсөн. Нөгөө талаас нийгэм маань одоо жаахан стресстэй байгаа. Тийм учраас цомгоо илүү гэгээн байлгая, тэр стрессийг өөрийн уран бүтээлээрээ гэгээлж, тайвшруулъя, зүрх сэтгэлийг нь цоглог хэмнэлээр хөгжөөё гэж бодсон. Цомгийн нэр төрсөн түүх энэ. Энэ бол миний хувь уран бүтээлчийн зүгээс нийгэмдээ илгээж байгаа гэгээн мессеж гэж ойлгож болно. Хамгийн гол нь цомгийн нэр өөрийн дотоод хэмнэл, үзэл санаатайгаа гайхалтай дүйсэн.

-Таны цомгийг сонсож үзсэн. Уучлаарай, гомдохгүй байх гэж найдаж байна. Их тийм хөнгөн, хөөс ихтэй санагдсан ?

-Би олон цомог гаргасан. “Эрос ¹1”, “Зөвхөн чиний тухай”, “Чи минь”, “Хаврын шөнийн бодол”, “Миний шинэ орон зай” гэх мэт цомгууд маань бүгд өөр өөр өнгө аясыг илэрхийлж байсан. Өөрийн урьд өмнө гаргасан эдгээр цомгуудыг харж байгаад дуучин хүнийхээ хувьд өөрийнхөө дуулж байгаагүй тийм хэмнэлийг, тийм жанрыг барьж авъя гэж шийдсэн. Миний шинэ цомог бол тэр аяараа хотын хөгжмийг үнэртүүлж байгаа. Эрч хүчтэй, залуу байгаа дээрээ би ийм цомог хийхгүй юм бол хэзээ хийх юм бэ. Би энэ цомгоороо өөрийн уран бүтээлийг ахин нэг шат урагшлуулсан гэж бодож байгаа. Дуу заавал тансаг яруу найрагтай, хүнд хөгжимтэй байх албагүй. Тийм дуунууд бий л дээ. Гэхдээ хөнгөн хөвсгөр гэж таны тодорхойлж байгаа ийм дуунууд ч бас үлддэг. Ер нь хүмүүс хэлдэг л дээ. Ариунаагийн дуунуудыг нэг сонсоод ойлгодоггүй. 4-5 удаа сонсоод ирэхээр өөрийн эрхгүй тэр дуунуудад автаж, ойлгож эхэлдэг гэж надад их олон фенүүд маань хэлж байсан. Тэгэхээр би ахин хэлэхийг хүсч байна. Хөнгөн хөвсгөр дуу ч гэсэн уран бүтээл. Үүний цаана уран бүтээлийн бодлого, дууны яруу найргийн шинэчлэл байгаа шүү. Цомгийн хуудаснуудыг эргүүлж сайн үзээрэй. Нэг дууны доор тэр дууг босгох гэж хичнээн олон хүн ажиллаж, хөлс хүчээ шингээснийг ойлгоорой. Хөгжмийнх нь хувьд, хөгжлийнх нь хувьд, чанар чансаа, цаг үеийх нь хувьд олон талаас нь жинлэж үзэхэд харин ч жинтэй цомог болсон гэж би үзэж байгаа.

-Нэг биш хэд дахин уншиж байж үзэл санаа нь орж ирдэг роман гэж, хоёр гурав үзэж байж ойлгодог жүжиг гэж байдгийг мэдэхээс дуун дээр ийм тайлбар сонсч байгаагүй юм байна. Сүүлийн үед манай дуучид л нэг ийм үг унагаад байх болжээ дээ. Дуу яг сонсч байгаа энэхэн агшинд л зүрхэнд эм шиг тусдаг, тийм ойрын, шууд нөлөөтэй эд биш юм уу?

-Нэг хэсэг манай рок попийнхон алтан үеийнхний дуунуудыг сэргээх ажлыг сэдэж, тэр аяараа энэ зүг анхаарлаа хандуулсан шүү дээ. Дараа нь зохиолын дуучид тэр буухиаг залгуулж аваад явж байх шиг байна. Үүнээс болоод нийгэм маань тэр аяараа хуучны дуунуудаар амьсгалж, хуучны гэх тэр хөгжим, хөг аялгуунд эргэн орсон. Бүгдээрээ эргэн санагалзсан, дурсамжаар амьдарсан, одоогийн байгаа бүх зүйлээ үгүйсгэсэн хандлага руу өөрийн эрхгүй яваад орчихсон. Эргээд харсан чинь рок поп хөгжмийн ертөнц ч ялгаагүй таг зогсож байсан. Үүнийг зогсоох ёстой гэж би бодож байна. Залуус юу хүсч байгаа нь бидэнд хамаагүй хэрэг үү. Үгүй шүү. Би тэгж бодохгүй байна. Нэг талаар дуучин өөрийнхөө өмнө их том эрсдэл босгож байж хотын гэх тэр хөгжим рүү орж, залуус руу анхаарлаа хандуулж байгааг эрхбиш судлаачид, сонсогчид анхаарч байгаа байлгүй.

-Саяхан МУ-ын Ерөнхийлөгчтэй ярилцлага хийж байхад тэр “Бид байнга өнгөрснөө ярьж, эргэж харан уярлын нулимс дуслуулж суудаг сул дорой ард түмэн болчих вий дээ” гэх үг унагаж байсан. Таны яриа яагаад ч юм явсаар бас тийшээ орчихлоо. Ингэхэд та дурсах, эргэн санагалзах дуртай юу. Эсвэл шууд л урагшаа давших таны үзэл үү?

-Миний нэг дуунд ийм мөрүүд байгаа. Өнгөрсөн амьдрал, бас ирээдүйн амьдрал…энэ бүхэн чинь тэгээд бодитой юу гэж. Монголчууд бидний дунд яс маханд шингэчихсэн юм шиг нэг зуршил байдаг. Тэр бол өнгөрсөнтэйгөө зууралдах явдал. Бүр хэтэрхий их шүү. Өнгөрснийг л яриад байна. Маргаашаа ерөөсөө ярихгүй. Өнгөрсөнтэйгөө тавьж өгөхгүй зууралдаад явна уу гэхээс өнөөдрөөрөө амьдарч сурдаггүй. Урлагийн хүн бол цаг үеэ маш зөв мэдэрч байх ёстой. Би хувь хүнийхээ хувьд сул дорой, унжийж үлбийгээд суухыг тэвчдэггүй.
-Сараа, Ариунаа хоёр уран бүтээл хийхгүй байна. Энэ хоёр дуучин чинь арай гавьяат болохын төлөө л амьдарч байсан юм биш биз дээ гэх шүүмжлэл гарч байсан

Та ойрын үед тоглолт хийх үү?

-Монгол улсын гавьяат жүжигчин гэх цол хүртсэний дараа уран бүтээлч хүнд аягүй том хариуцлага ирдэг юм билээ. Нуруун дээр нэг л том хүнд ачаа үүрүүлчих шиг санагдсан. Би одоо юу хийх вэ. Уран бүтээлээ яаж хийх ёстой болов оо гэх асуулт миний өмнө гарч ирсэн. Жил хэртээ би их хачин байсан. Эсвэл нэг их хөгшин болчихсон ч юм шиг. Тийм сонин шок надад байгаад байсныг нуухгүй. Юу гэж хэлмээр юм бэ дээ ямар ч байсан уран бүтээлчийн хувьд сэтгэл зүйн нэг тийм сонин дарамтад орсон л доо. Тэгээд л ерөөсөө би уран бүтээлийн эрэл хайгуул хийх хэрэгтэй юм байна. Олон хүмүүстэй уулзаж санаа оноог нь сонсох хэрэгтэй юм байна гэж бодсон. Их явсан. Олон хүнтэй уулзаж уран бүтээлийн яриа өрнүүлсэн. Олон арван залуучуудтай уулзсан. Тэдний үгийг сонссон. Тэдний шүүмжлэлийг сонссон. Ардын уран зохиолчидтой уулзсан. Тэдний эрдэнэ шиг сургаалуудыг цаг зав харамгүй явж сонссон. Өөрийнхөө рок попынхонтой уулзсан. Хөгжмийн зохиолчидтой уулзсан. Тэр бүхний дараа энэ чиглэлээр уран бүтээл хийх сонголтыг хийсэн. Тэгээд “Дурлал шиг асна” цомгийнхоо бүтээл дээр суурилан өөрийнхөө “Миний шинэ орон зай” цомгийн уран бүтээлээс оролцуулан нэг ёсондоо гавьяатыг хамгаалах тоглолт хийхээр бэлтгэл ажилдаа ороод байна. Тоглолтоо 11 дүгээр сарын 2,3,4,5 гэсэн өдрүүдэд тавина. Би гурван жилд нэг тоглодог юм байна. Гурван жилд нэг тоглохдоо гуравхан удаа тоглодог. Гэтэл Улаанбаатар хот маань хэдэн хүнтэй билээ. Тэрний 15-хан мянган хүнд нь л бид уран бүтээлээ хүргэдэг юм байна. Бид менежментийн хувьд алдаатай бодлого барьж байжээ. Ийм байж таарахгүй гэж би бодсон. Бид нэгэнт шинэ уран бүтээл хийж байгаа юм бол ядаж нийслэлийнхээ иргэдэд ханатал нь тоглож өгөх ёстой юм байна.

-Гавьяат цолыг хамгаалах тоглолт гэсэн үг тань үнэхээр содон үг байна. Ямар ч дуучны амнаас сонсч байсангүй. Одоо чинь хоёр жил халтар хултар зохиолын дуу дуулаад л гавьяат болно гэж хашгирдаг болсон шүү дээ ?

-Би одоо 21 дэх жилдээ дуулж байна. 16 насандаа анх урлагт хөл тавьсан. Уран бүтээлч хүн хөдөлмөрөө төрдөө үнэлүүлж, түмэндээ үнсүүлж, хүндтэй цол хэргэмийг нь зүүлээ. Тэгээд дараа нь яах ёстой юм бэ. Зүгээр л ханачих хэрэг үү. Нэгэнт та мэргэжлийн уран бүтээлч болж заяагаад, урлагийн төлөө хөлс хүчээ урсгасан юм бол, тэгээд түүнийгээ төр засгаараа үнэлүүлж дүгнүүлсэн юм бол тэр алдар суугаа хамгаалах тайлан тоглолтыг хийх ёстой. Түүнээс биш ханаад л элсэнд шингэсэн ус шиг алга болчихож болохгүй гэж би бодож байна. Энэ тоглолтод би өөрийгөө хувь хүнийхээ хувьд асар их бэлтгэж байгаа. Бэлдэж байгаа гэхээр хүмүүс буруу ойлгож магадгүй юм. Өдөр шөнөгүй хоолойныхоо дасгалыг хийгээд л байна гэж ойлгож болохгүй л дээ. Би өөрийнхөө оюуныг бэлтгэж байна. Тайзан дээр өөрийгөө ямар байдалтай байлгах вэ. Ямар дуун дээр яаж ажиллах вэ гээд олон асуудал намайг эзэмдэж байна. Балетын хичээлээр гэхэд би яг мэргэжлийн багштай бүтэн жил хичээллэж байна. Базаад хэлэхэд аливаа гавьяа шагналыг тойрон явдаг янз бүрийн аман яриа, олон түмний хүлээн зөвшөөрсөн, эс зөвшөөрсөн үнэлэлт дүгнэлтүүд гээд тэр бүх зүйлүүдийн эргэн тойронд би энэ удаа том асуултын тэмдэг босгож ирнэ гэж бодож байгаа.

-Сүүлийн жилүүдэд рок попынхон үзэгчдээ зохиолын дуучдад алдаж эхэллээ. Массын хямдхан урлагт түрэгдлээ гэх шүүмжлэлүүд их явж байгаа?

-Рок попын үзэгчид зохиолын дуу руу их хошуурсан гэдэгтэй би санал нийлж байгаа. Би Соёл Урлагийн Их Сургуульд их эмзэглэж байгаа. Дуулаачийн школоо дүүргээгүй, дуучин болоогүй оюутнууд олноороо дуучин нэрийг сайн дураараа зүүж байгаад болсон болоогүй баахан дуунууд үйлдвэрлэж байна. Энэ эмх замбараагүй явдлыг ядаж энэ сургууль эмхэлж болдоггүй юм уу. Намайг оюутан байхад сургуулиасаа гадуур ажиллах гэхээр “Уучлаарай, та чөлөө авч байж тэр ажлаа амжуулна уу. Таны өмнө мэргэжлийн боловсрол олж авахад зориулагдсан олон жил хүлээж байна” гэж соёлтойгоор анхааруулдаг байсан. Дуучин гэж хэнийг хэлэх ёстой вэ гэх асуулт манайд алга. Хэн дуртай нь хоёр хоёроороо хөтлөлцөж уул хадан дээр авирч гараад юу ч юм дуулаад байгаагаас үзэгчид үнэхээр залхаж байна. Ард түмэн ялгаад өгдөг л дөө. Гэхдээ хэтэрхий замбараагүй, хямд төсөр, сайн дурын урлаг цэцэглэж байна шүү дээ. Маш олон тоглолт тавигдаж байна. Харамсалтай нь тэндээс нь хөлс хүч үнэртэхгүй байна. Жилд хоёр гурван удаа тоглож ч байх шиг. Би ойрхон тоглохоос ичдэг. Ойрхон тогловол миний уран бүтээл чанаргүй болчих юм шиг санагдаад байдаг. Одоо манай “Чингис хаан” хамтлагийн Д.Жаргалсайхан ахыг хар л даа. Энэ хүн бараг 10 жилд ганц тоглодог. Нэг юм хэлж байгаа биз.

-Манай рок попд өндөр эрэмбэтэй дуучид цөөхөн байдаг. Харин тэд маань сүүлийн үед аль нэгэн намын ажил хийгээд яваад байх шиг харагдах болж. Улс төрд нэг талыг барьсан энэ хандлага тань та бүхнийг аль талаар тань илэрхийлж байгаа юм бол?

-Би ийм асуултад хариулах юмсан гэж хүсдэг байсан. Баярлалаа. Уучлаарай, эрхэм сэтгүүлч гуай тэгээд урлагийг ойлгоод дэмжиж байгаа нам нь хаана байнаа гэж би танаас сөргүүлэн асуумаар байна. Би өнөөдөр их баярлаж байгаа. Тэр Ардчилсан социалист залуучуудын холбоо(МАСЗХ) гэдэг байгууллага захиалаад , анхаарал тавиад, хөрөнгийг нь гаргаад биднээр Монгол Улсын Төрийн дуулалыг дуулуулсанд. Дуучин болж энэ монгол орныг олж төрөөд, тэгээд улсынхаа төрийн дууллыг, улсынхаа хамгийн сор болсон дуучидтай хамтран дуулна гэдэг миний хувьд нэр төрийн хэрэг. Хүүхэд байхдаа би төрийн дууллаа сонсож унтаад, сонсож сэрдэг байсан. Тэр цаг үед бид улс, эх орондоо ямар хайртай байгаа вэ. Хойно сурч байхдаа бушуухан сургуулиа дүүргэж эх орондоо очихсон, очоод эх орныхоо урлагийн төлөө ажиллах юмсан гэсэн оргилуун хүсэл дүүрэн явдаг байлаа. Тийм халуун сэтгэлийг эргүүлж ирэх үйлсэд бид хувь нэмрээ орууллаа гэж би бодож байгаа. Одоо миний зургаан астай хүү зүрхэн дээрээ гараа тавиад төрийн дууллыг дуулдаг. Энэ бол маш сайхан явдал. Дараа нь бид Их монгол улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойд зориулж хийсэн тэр дуун дээр ажилласан. Бас л МАСЗХ санаачилсан. Урлагийг сэтгэл зүтгэл гаргаж дэмжиж байгаа хүн бүхэнд бид баярлана. Тэрнээс биш надад цаана наанаас нь гаргаж ирж ярих явган улс төр нь бидэнд хамаагүй.

-Өөрийг тань хөдөө тоглодоггүй хотын дуучин гэж шүүмжилдэг байсан. Харин сүүлийн үед хөдөө тоглоод байгаа сураг байсан. Хаагуур хаагуур тоглов?

-Завханы Сонгино, Зүүнхараа, Сүхбаатар аймаг, Булган аймаг зэрэг газруудад тоглолоо. Хэдийгээр би шинэ цомгоо гаргах гэж маш их ажилласан ч завсар зайгаар нь хөдөө орон нутгийн үзэгчиддээ уран бүтээлээ хүргэхийг зорьдог. Булган хотод гэхэд би товлосон цагаасаа замдаа саатсаны улмаас хоцорч очсон. Тэгэхэд миний тоглолтыг үзэх гээд шөнө дөл болтол хүлээж байсан нь маш сайхан санагдсан. Уг нь тэр өдөр би гадаа тоглох ёстой байсан. Гэтэл бороо ороод дотор хаалгаа дэлгэж байгаад тоглосон. Бүжигчидтэйгээ хамт очиж бүтэн хоёр цагийн бүрэн хэмжээний тоглолт тавьсан. Үнэхээр намайг хүлээж байсан байна лээ. Энэ тоглолтыг УИХ –ын гишүүн, ЗТАЖЯ-ны сайд Ц.Цэнгэл зохион байгуулж хийлгэсэн. Үнэхээр мэргэжлийн урлаг, сайн дурын урлаг хоёрыг ялгаж салгадаг, мэдрэмжтэй, сонгогчдоо гэсэн сэтгэл зүрхтэй хүн байна лээ.

-Бүтэн тоглолт их үнэтэй биз дээ. Тэр танд хэдийг төлсөн бэ?

-Яг тоог нь хэлмээргүй байна. Хотод яаж яригддаг вэ тэр хэмжээнд нь ярилцаж тохироод тоглосон. Хамгийн гол нь 800 жилийнхээ ойг тохиолдуулж сонгогч түмнээ жинхэнээс нь баярлуулъя гэсэн тэр хүний сэтгэл нь надад таалагдсан. Бүх юм хамтын амжилттай үйл ажиллагаан дээр тогтдог. Хэл үгээ ололцохгүй бол юу ч босч ирдэггүйтэй адил. Ерөөсөө амьдрал бол хамтын ажиллагаа шүү дээ

/2007 оны 10 сарын 14/
Эх сурвалж www.news.mn