Өмнө аваад идчихсэн учраас мөнгө орж ирэхгүй нь

Монгол Улсын Засгийн газрын тэргүүний тогтмол зохион байгуулдаг “Ерөнхий сайд-30 минут” мэдээллийн цаг өндөрлөлөө. Энэ үеэр Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг цаг үеийн асуудлаар хэвлэлийнхэн тайлбар хийлээ.

-Найман хувийн хүүтэй орон сууцны хөтөлбөр хэрэгжиж эхэлснээс хойш орон сууцны үнэ өссөн. Үнийг тогтворжуулахын тулд ямар бодлого баримтлаад байгаа юм бэ?
-16 хувийн хүүтэй орон сууцны зээлийг 8 хувийн хүүтэй болгох шийдвэрийг Засгийн газраас гаргасан. Үүнийг гаргахдаа барилгын үнийг өсгөхгүй байх бүх арга хэмжээг авсан. Засгийн газрын хөтөлбөрт хамрагдаад дутуу барьсан барилгаа гүйцээхэд нь хөнгөлөлттэй зээлүүд олгосон. Барилгын материалын үнэ хавар зуны улиралд маш ихээр өсдөг. Энэ өсөлтийг сааруулахын тулд Монгобанктай хамтран хөтөлбөр хэрэгжүүлсэн. Ингэснээр барилгын материал болоо дутуу барьсан барилгуудыг гүйцээж босгох нь үнийн өсөлт гаргахаас сэргийлсэн арга хэмжээ. Засгийн газрын хөтөлбөрт багтаад ажилалж буй компаниудын хувьд үнээ өсгөсөн асуудал байх юм бол хөтөлбөрөөсөө хасна гэсэн. Энэ дагуу хоёр ч компанитай асуудал үүсгээд явж байгаа. Энэ хөтөлбөрт хамрагдаагүй аж ахуй нэгжүүд, болон өөрсдийнхөө мөнгөөр бариад үнэлж буй барилгуудын үнийг Засгийн газар шийдэхгүй.

-Найман хувийн хүүтэй орон сууцны зээлийн санхүүжилт нь дуусчихсан гэх мэдээлэл байна?
-Манай Шинэчлэлийн Засгийн газар нь явж байгаад гэнэт зогсчихдог зүйл хийхгүйн тулд олон жил ажилласан. Энэ бол худлаа яриа байна. Иймэрхүү худал ярианаас болоод л хоосон эрэлт үүсдэг, хүмүүс дуусчихаас нь өмнө амжина гэж сандралддаг. Энэ хөтөлбөр маань урт удаан хугацаанд үргэлжилнэ. Байшин боссон л байх юм бол ипотекийн зээл олгогдож л таарна. Мөнгө дуусна гэсэн асуудал байхгүй.

-Оюутолгойн далд уурхай зогссонтой холбоотойгоор Засгийн газар байр сууриа илэрхийлээч. Үүнээс болж ирэх долоо хоногийн нэг дэхь өдөр гэхэд 2000 гаруй Монгол ажилчин цомхотголд орох нь гэх мэдээлэл байна?
-Маргааш Д.Ганхуяг сайд дэлгэрэнгүй мэдээлэл хийг. Товчхон хэлэхэд Монголын талаас болоод Оюутолгой дээр саад бэрхшээл учраад байгаа зүйл байхгүй. Ерөнхий сайдын хувьд анхных нь ачилтыг өөрийн биеэр очиж эхлүүлсэн. Гэрээний дагуу л үйл ажиллагаа явж байгаа. Ярих зүйл бий юу гэвэл бий. Үүнийг ярина гэдэг нь ажил зогсооно гэсэн үг биш. Сэдванчиг захиралаас Рио Тинто руу явсан бичиг бий. Үүнд нь нэг ташаа зүйл орсон нь, “Засгийн газар энэ асуудлыг УИХ-аар оруулан шийдүүлэх байх” гэх санаа. Гэхдээ ямар нэг компанийн захирал Засгийн газар болоод УИХ-ын байр суурийг илэрхийлэхгүй гэдгийг Д.Ганхуяг сайдын сүүлд дахиж явуулсан бичгэнд нотолсон байгаа. Маргааш энэ бичгээ, Д.Ганхуяг сайд үзүүлэх байх. Монгол Улсын засгийн газрын зүгээс Оюутолгойн үйл ажиллагааг үргэлжлүүлэн явуулна гэдгээ нотлож байгаа. Гэхдээ ярьж хэлэлцэх зүйлээ явцын дунд хэлэлцээд л явна гэдгээ ч хэлж байгаа. Монгол ажилчдыг цомхотгох тухай асуудал одоогоор гараагүй байна. Нэгдэхь өдөр цаад талын Зэсийн асуудал эрхэлсэн захирал нь ирэхээр түүнтэй ярилцана. Ер нь бол дөрвөн зүйлтэй захидал бидэнд ирсэн байгаа. Нэгд, Зэсийнхээ баяжмалыг үргэлжлүүлэн гаргана гэх. Хоёрт, дахин санхүүжилтийн асуудлыг ярьж шийдье. Энэхүү нэмэлт санхүүжилтийн асуудлыг шийдэж чадахгүй бол гүний уурхайг түр зогсооход хүрч болзошгүй, үүнийг хамтдаа ярилцах. Гуравт, Тулгамдсан бусад асуудлыг ярилцах, Дөрөвт, Нэмэлт санхүүжилтийг ярих гэсэн захидлыг ирүүлсэн байна.

-Хүүхдийн цэцэрлэгийн асуудлыг яаж шийдэх вэ?
-Ирэх долоо хоногт боловсрол, цэцэрлэгийн асуудлаар Л.Гантөмөр сайд мэдээлэл хийг.

-Долларын ханш өссөн шалтгаан юу вэ. Засгийн газрын тэргүүн ямар дүгнэлт хийж байгаа вэ?
-Валютын ханш өөрчлөгдөж буй нь олон шалтгаантай. Энэ бүрийг тоочмооргүй байна. Мөнгөний бодлогыг зохицуулж байгаа Монголбанк тодорхой дүгнэлт гаргана.  Монголбанк, Сангийн яам, Эдийн засаг, хөгжлийн яам, Уул уурхайн яам нь нэгдсэн дүгнэлтээ өнөөдөр, маргаашдаа гаргана. Тэгж байж шийдлээ ярина. Ийм шалтгааны улмаас өссөн тул ийм арга хэмжээ авна гэдгээ Засаг дээрээ ярилцана. Хэрэв Засгийн газарт шийдэх боломжгүй асуудал гэж үзвэл УИХ дээр ярих болно. Олон шалтгаан байна. Жишээ нь, өнөөдөр Монгол улс нүүрс, зэс, алтаа бүгдийг нь гаргаж байгаа. Гэхдээ мөнгө орж ирэхгүй байгаа. Айл ажлаа хийгээд юмаа гаргаад байгаа хэрнээ ганц ам.доллар гэртээ оруулж ирж чадахгүй байна. Яагаад гэвэл, урд нь мөнгөө урьдчилж аваад хэрэглээд дуусчихсанд байгаа юм. Оюутолгойгоос 250 сая ам.долларыг аваад тараачихсан.Чалкогоос 350 сая ам.долларыг аваад тараачихсан. Яах вэ, Чалкод төлөх ёстойгоо нүүрсээрээ төлөөд 170 сая ам.долларын өртэй байгаа. Бид нүүрс гаргаад байгаа боловч үүний мөнгө нь өрөө дарахад л зориулагдана. Ингээд энэ ондоо өрөө төлж дуусахын тулд Тавантолгой ажиллаад л байна гэсэн үг.  Мөн манай саалийн үнээ гэгддэг Эрдэнэт үйлдвэрийг бас л хүнд байдалд оруулчихсан. Зэсээ гаргаж зарахаасаа өмнө мөнгөө аваад Хүний хөгжлийн сангаар дамжуулаад тараачихсан. Ингээд тооцохоор Монгол Улс маань 350+250+300 сая ам.доллар гэхээр бараг триллион төгрөгний хасах дүнтэй айл болж байгаа юм. Бид ийм зүйл болно гэдгийг мэдэж байгаа учраас Тавантолгойн олборлолтыг нэмэгдүүлэхийг хичээнэ. Яах вэ, Зүүнцанхийн олборлолтоо энэ жилдээ өрөө хаагаад дуусгана. Харин нөгөө талд нь Баруун Цанхийн олборлолтыг эхлүүлэх хэрэгтэй. Үүнээс барагцаагаар хоёр сая тонныг нэмээд олборлочихвол тодорхой хэмжээний ам.доллар орж ирнэ гэсэн үг. Мөн хэрэггүй зүйлийг гаднаас ам.доллараар худалдаж авахаа болих хэрэгтэй байна. Зарим сургуулиуд төлбөрөө ам.доллараар нэхсэн байна билээ. Үүнийг нь бид болиулсан. Энэ мэтээр ам.долларын хоосон хэрэгцээ үүсгэж болохгүй. Иргэд маань Монголоос авчихаж болох зүйлийг гадаадаас ам.доллараар авмааргүй байна. Засгийн газрын хувьд экспортыг нэмэгдүүлэх арга хэмжээг авч, дэмжлэгтэй хүчтэй ажиллана. Нэгдсэн дүгнэлт ойрхон гарангуут авах арга хэмжээ маань тодорхой болно.

-Монгобанкнаас арилжааны банкуудад интервенц хийх гэхээр бэлэн валют байхгүй. Иймд бондын мөнгийг үүнд зориулахаас аргагүй болсон гэх юм?
-Чингис бондын мөнгийг ийм зүйлд зарцуулахгүй. Чингис бондын мөнгийг бүтээн байгуулалтанд нь зарцуулна. Нэг ам.долларыг хоёр ам.доллар болгох зүйлд зориулах учиртай.

-Бондын зарцуулалтын талаар танилцуулаач?
-Засгийн газраас гаргасан бондын тайланг Сангийн сайд Ч.Улаан удахгүй дэлгэрэнгүйгээр тайлбарлана. Давчуу хугацаанд баригдалгүй, дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгөг. Бид хэзээ өгөх хугацааг нь зарлана.

Б.МАНДАХ

http://politics.news.mn

Н.Алтанхуяг: Тааз ширтэж хэвтэх хэрэггүй, ажилла

Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг өнөөдөр сэтгүүлчидтэй 30 минутын уулзалт хийж өнгөрсөн өдрүүдэд хийсэн ажлаа танилцууллаа. Тэрээр Хөвсгөл, Төв аймгуудад ажилласан юм байна, мөн “Чингис бонд”-ын хөрөнгөөр Улаанбаатар хотын хэмжээнд нийт 33 уулзварыг засч шинэчлэхээр төлөвлөсний дагуу өчигдөр Саппорогийн уулзвар ашиглалтад орж хүлээн авсан. Мөн өнгөрсөн долоо хоногийн бямба гаригт хуралдсан Засгийн газрын хуралдаанаас Олуулаа хуулийн төслийг дэмжиж УИХ-д өргөн мэдүүлэхээр болсон. Эл төслийг УИХ намрын чуулганаар хэлэлцэн баталснаар жирэмсэн эхчүүд болон хүүхдээ хоёр нас хүртэл харах эхчүүдэд олгох мөнгөн тэмтгэмжийн хэмжээ өсөх юм. Тодруулбал, жирэмсэн эхчүүд долоон сартайгаасаа хүүхдээ төрүүлээд таван сарыг дуустал сар тутамд 40 мянган төгрөгийг тэтгэмж авдагийг 80 мянган төгрөгт хүргэх. Тэтгэмж авах хугацааг хойшлуулж  хүүхдийг нь хоёр нас хүртэл нь олгох. Амин дэм олгох зэргээр төсөлд заажээ. Дээрх мэдээллийг хийсний дараа сэтгүүлчид түүнээс дараах асуултад хариулт авсан юм. 
-Ипотекийн зээлд хамрагдъя гэхээр банкууд хашаа, байшин барьцаалахгүй байна. Хоёрдугаарт, байрны урьдчилгаа төлбөрийн 30 хувийг төлөх ёстой гэсэн шаардлага тавихаар орлого багатай иргэд ипотекийн зээлд хамрагдах боломжгүй байгаа. Эдгээр иргэдийг орон сууцжуулах чиглэлээр Засгийн газар тусгай хөтөлбөр гаргах уу. Мөн Төрийн орон сууцны корпораци байгуулах тухай дуулдах болсон. Хэзээ байгуулагдаж, үйл ажиллагаагаа эхлэх вэ. Ямар үйл ажиллагаа явуулах вэ? 
-Байрны урьдчилгаа төлбөрийн хувьд өмнө нь ч 30 хүртэл хувийг төлөх ёстой гэх шаардлагыг банкууд тавьж ирсэн. Энэ бол цоо шинэ зүйл биш. Харин улсад 10, 20 жил ажилласан хэрнээ орлого багатай иргэдээ яаж орон сууцжуулах вэ гэдэг дээр засаг бодлого гаргана. Магадгүй 8 хувийн зээлд хамрагдъя гэвэл урьдчилгаа төлбөр дээр нь тодорхой хөнгөлөлт үзүүлж болох юм. Үүнийг Засгийн газраас ажлын хэсэг гаргаад ажиллаж эхэлнэ. Тийм учраас өнөөдөртөө байрны урьдчилгаа төлбөрийнхөө 30 хувийг төлж чадаж байгаа нь ипотекийн зээлд хамрагдаад явж байг гэж бид тооцсон. 

Хоёр дахь асуудлын тухайд Монгол Улс зах зээлд орсноос хойш түрээсийн орон сууц болоод бусад орон сууцны хэлбэрийг устгачихсан. Ерөөсөө л орон сууц худалдаж авдаг ганц хэлбэр л үлдсэн. Тэгэхээр Орон сууцны корпораци байгуулах юм, наадмын өмнө байгуулагдчих байх. Уг корпораци нь тодорхой хэмжээгээр газар эзэмшдэг, барилгын компаниудаар орон сууц бариулдаг, санхүүжилт дээр нь туслалцаа үзүүлдэг. Магадгүй улсад 25-30 жил ажилласан хүмүүст дэмжлэг үзүүлдэг, энэ талын зохицуулалт байж болох юм. Дээр нь орон сууцны үнийг нэмэгдүүлэхгүй байхын тулд барилга барих ажлыг нэмэгдүүлэх чиглэлээр энэ корпораци ажиллана. 

-Орон сууцны чиглэлээр бага хүүтэй зээл олгоод эхэллээ. Нийлүүлэлт харин ямар байна вэ. Үнэ өссөн сураг дуулдах юм. Нийгмийн даатгалын сангийн хөрөнгийг мөнгөжүүлэх замаар дараа, дараагийн зээлийн эх үүсвэрийг бүрдүүлж тасралтгүй байх зарчим хангана гэж байгаа, чадах уу? 
-Найман хувийн хүүтэй зээлийг олгож эхлэнгүүт барилгын компаниуд орон сууцныхаа үнийг өсгөж болохгүй. Дутуу барьсан орон сууцыг нь гүйцээж барихад зориулж хөнгөлөлттэй зээл олгоод, барилгын материалын үйлдвэрлэлийг дэмжиж урьдчилж цемент, арматур хоёрыг бэлтгүүлээд, инженерийн шугамыг нь татаж өгөөд байхад үнэ өсгөнө гэх юм бол “Танайх Засгийн газрын хөтөлбөрт тэнцэхгүй юм байна” гэдгээ хэлээд шууд тухайн гэрээ байгуулсан компанийг хасаад явна. Өчнөөн барилгын компани гэрээ байгуулъя, хамтарч ажиллая гэж байхад. Тэгээд ч дээрх хөнгөлөлтүүдийг үзүүлээд цаана нь тодорхой ашгаа аваад явах боломжийг нь олгосон. Ийм байтал илүү ашиг хараад үхэн хатан тэмцээд байвал яая гэх вэ, дараагийн чадах компанийг нь оруулъя, зөндөө байна шүү дээ. 

Өвөл үндэсний 17 компани нэгдээд орон сууц барья гэж санал гаргасан. Засгийн газраас хэрэгжүүлэх 100 мянган айлын орон сууц хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхээр ажилдаа орсон. Шинээр баригдсан спорт цогцолборын баруун талд орон сууц барьж байгаа, саяхан очиж үзсэн. Их сайхан ажил явж байна лээ. Тэр бол хамгийн бага үнэтэй баригдаж байгаа орон сууц. Төрийн орон сууцны корпораци ийм ажлыг зохион байгуулна. Тэгэхдээ бид бүх хувийн компанийг орон сууцныхаа үнийг хямдруул гэж хэлж чадахгүй. Зөвхөн хамтарч ажиллахаар гэрээ байгуулсан компанид л хамаарна. Нийгмийн даатгалын сан, шимтгэлд иргэд хэдий хэмжээний мөнгө төвлөрүүлж байна тэр бүгдийг ил тод болгоод явна. 

-Өнөө жил барилгын идэвхижил тааруу байна гэх. Өнгөрсөн жил 700-800 кран ажиллаж байсан бол сарын өмнө 400-500 кран ажиллаж байгаа тухай мэдээлэл гарах боллоо. Энэ тохиолдолд нийлүүлэлт нь эрэлтээ гүйцэх үү. Өнөөх үнэ ханш өсөх гэдэг юм руу татчих вий гэх болгоомжлол байна? 
-Засгийн газар өнгөрсөн хугацаанд инфляцийг бууруулах арга хэмжээг тууштай явуулсны хүчинд ипотекийн зээлийг иргэдэд олгох бололцоо бүрдсэн. Өөрөөр хэлбэл, үнэ ханшийг буулгах бодлого явуулаад ирэхээр компаниуд барилгаа барих уу яах вэ гэдэг эргэлзээнд орж байна. Яасан бэ гэхээр барьсан орон сууцны м2-ынх нь үнэ өөрсдийнх нь тооцож байснаас доошоо буухаас аргагүй болсон. Тийм учраас бодож байсан хэмжээнд үнэ нь хүрэхгүй болоод ирэхээр зарим кранаа ажиллуулахгүй хэсэг харзнахаар болсон тал бий. Гэхдээ цаашид үнэ буурна, тийм болохоор барилгын эзэд яавал барилгаа арай хямд өртгөөр барих боломж байна вэ гэдгийг судлаад цааш хөдөлж таарна. Нийлүүлэлтийн тухайд өнгөрсөн жил улсын хэмжээнд 11 мянган айлын орон сууц ашиглалтад орж байсан бол өнөө жил 30 мянга гаруй орон сууц ашиглалтад орох судалгаа тооцоо гарсан. Хэдийгээр ажил эхлээд удаагүй боловч дутуу баригдсан орон сууцыг гүйцээх чиглэлд хөнгөлөлттэй зээл олгогдсон болохоор төлөвлөсний дагуу барилгууд ашиглалтад ороод явна. 

-Гэр хорооллын ядарсан иргэд орон сууцны зээл хүрэхгүй байна. Хашаа байшингаа барьцаанд тавиад хамрагдах гэхээр банк зөвшөөрөхгүй байна. Энэ тохиолдолд яах вэ? 
-Ядуу хүний хувд орон сууц худалдан авах боломжгүй шүү дээ. Ганц монголд ч биш бусад оронд ч ийм жишигтэй. Тэгэхээр хоёр зүйлийг маш сайн ойлгох хэрэгтэй. Нэгдүгээрт, ажил хөдөлмөр эрхэлж ядуурлаасаа салах. Өглөө эрт бос, тааз ширтэж хэвтэх хэрэггүй. Шинэчлэлийн Засгийн газар Хөдөлмөрийн яамыг шинээр байгуулсан. Ажилгүй иргэдээ мэргэжилтэй болгож сургаж байна. Сар бүр цалинжуулж, хоол, унааных нь мөнгийг өгөөд. Дараа нь ажил олгогч компани дээр нь дадлага хийлгээд тэнд нь ажилтнаар оруулж байна. Энэ бүх боломжийг манай ажилгүй иргэд ашиглах ёстой. Энэ хөтөлбөр бол “Иргэдийг яаж орлогоо өсгөж орон сууцтай болох вэ” гэдэгт уриалсан хөтөлбөр. Хөвсгөл аймагт сая очиж ажиллахад Улаанбаатар хотод Мэргэжлийн сургалт үйлдвэрлэлийн төвд хоёр сар суралцаад аймагтаа ирээд дадлагаар ажиллаж байна гээд хоёр бүсгүйтэй таарсан. Мундаг ч ажилчид болж байгаа юм билээ, барилгын засал чимэглэлчнээр суралцсан. Мэргэжил эзэмшсэн 6000 залуусын хоёр нь туршилтаар компанидаа ажиллаад явж байгаа байхгүй юу. Энэ чинь Хөдөлмөрийн яамнаас хэрэгжүүлж байгаа Мэргэжилтэй ажилтан бэлтгэж байгаагийн үр дүн. Шинэчлэлийн Засгийн газар бол хөдөлж байгаа хөдөлмөрлөж байгаа иргэн бүрээ дэмжинэ. Залхуу залхаг хүмүүсийг “бойжуулахгүй” гэж ойлгох хэрэгтэй.
-Гадаадад байгаа монголчууд өөрсдийн олсон мэдлэг, туршлагаараа эх орондоо үйлдвэрлэл эрхлээд амьдаръя гэхээр тэр боломж нөхцөл олдохгүй байна гэж саяхан Сөүл хотод ажиллахад монголчууд хэлж байна. Ийм хүмүүсээ Засгийн газар дэмжих бодлого байна уу? 
-Гадаадад ажиллаад ирсэн хүмүүсээ дэмжинэ. Өмнөд Солонгост ажиллаж байгаад ирсэн ах, дүү хоёр жижиг, дунд үйлдвэрлэлийн зээл аваад Сонгинохайрхан дүүрэгт чулууны үйлдвэр байгуулчихсан байсан. Төв аймагт мөн БНСУ-д гурваас дөрвөн жил цутгуурын үйлдвэрт  ажиллаад ирсэн залуу аймагтаа цутгуурын үйлдвэр байгуулсан байгаа. Ийм иргэддээ хөнгөлөлттэй зээл олгох замаар үйлдвэрлэл, үйлчилгээ эрхлэхэд нь төрөөс дэмжинэ. 

Г.ДАРЬ

http://politics.news.mn

Урьдчилгаа авч барилга барьдгийг болиулна гэв

Ерөнхий сайд өөрийн нэрэмжит 30 минуттай боллоо. “Ерөнхий сайд-30 минут” уулзалтын анхных нь дөнгөж сая Төрийн ордноо өндөрлөлөө. Урьд нь сардаа нэг болдог байсан сэтгүүлчдийн уулзалтыг энэ мөчөөё эхлэн долоо хоног бүрийн пүрэв гаригийн 12:30 цагт тогтмол хийх ажээ. Энэ удаагийн уулзалтын эхэнд Ерөнхий сайд өнгөрсөн долоо хоногт хйисэн ажлаа товч танилцуулав. Хоёр хөрш орноос манай оронд ирсэн зочдын айлчлал, барилгын салбарт хаягласан 300 тэрбум төгрөгийн зээл, гадаад орнуудад эх орноо төлөөлөн суугаа Элчин сайд, дипломат төлөөлөгчдийн цахим уулзалт, шинэ онгоц, “Монгол-93” шатахуун зэргийг Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг онцлон нэрлэлээ.

Сэтгүүлчдийн хувьд “Оросын төмөр зам” нэгдлийн захирал В.Якунины айлчлалын талаар илүүтэй сонирхов. В.Якунин Ерөнхий сайдтай уулзахдаа хүмүүсийн хардаад байгаа шиг шинэ төмөр замын бүтээн байгуулалтад оролцох талаар яриагүй бөгөөд Улаанбаатар төмөр замын нэвтрүүлэх чадварыг нэмэгдүүлэх, ачаа эргэлтийг сайжруулах чиглэлээр тодорхой санал тавьсан гэв. Хөгжлийн банкны санхүүжилт удаашралтай байгаа гэсэн шүүмжлэл байгааг дуулгахад энэ алдаа давтагдахгүй, учир нь даваа гариг бүрийн 17.00 цагт “Бүтээлч ажлын цаг” зарласан, түүн дээр Хөгжлийн банкныхан оролцож, байнга мэдээлэл хийх ажээ.
 Сэтгүүлчдийн асуулт, Ерөнхий сайдын хариултаас товч сийрүүлэн хүргэе.

-Орон сууцны санхүүжилт, найман хувийн зээлийн журам, зургаан хувийн зээлээс болж хохирсон иргэдийн асуудлыг хэрхэн шийдэх вэ?
-Зургаан хувийн зээл гэдэг бол шууд сонгуулийн шоу төдийгүй дампуурал зарласан хэрэг байсан. Иймд дахиад ийм бага хүүтэй зээл огт яригдахгүй. Хохирсон иргэдийн асуудлыг тусад нь шийднэ. Харин найман хувийн хүүтэй моргейжийн зээлийг барилгын компаниуд барилгаа бариад дууссан хойно өгнө. Одоо дөнгөж л журмаа боловсруулж байгаа. Эхлээд барилгынханд зах зээлээс бага хүүтэй зээл олгож орон сууц бариулна. Орон сууц бэлэн болмогц иргэдэд зээл олгоно. Барилга барихын тулд иргэдээс урьдчилгаа авдаг жишгийг ч халах ёстой.

-Хөрөнгө оруулалтын төлөвлөгөө алдаа мадагтай байгаагийн жишээг Яармагийн эмнэлгийн барилгын санхүүжилт харуулдаг. Энэ мэт үргүй зардал гаргасан хүмүүсийн ажлаас нь халах төдий шийдэх нь нэг ёсны шагнал биш үү?
-Үргүй хөрөнгө оруулалтын жишээ ганц энэ биш. Маш олон бий. ЭМЯ-ны төрийн нарийн бичгийн дарга Түмэгдэмбэрэлийн хувьд огт дэд бүтэцгүй газарт 10 гаруй тэрбум төгрөгөөр эхчүүдийн эмнэлгийн барилга бариулснаас гадна хуучин тоног төхөөрөмж шахсан хэргээр шалгагдаж байгаа. Мөнгө төгрөгтэй холбогдсон хүмүүсийг ажлаас нь чөлөөлснөөс болж манай Засгийн газар зэм сонсож байгаа. Гэвч үүнээс халшрахгүй байна. Төсвийн мөнгийг үргүй зарах байдлыг болиулна.

-Алтан гайхай жилд төрсөн хүүхдүүд энэ жил сургуульд орж байгаагаас сургуулийн анги дүүргэлт асуудал үүсгээд байна. Цэцэрлэг ч хүрэлцээгүй хэвээр байгаа. Үүнийг хэрхэн шийдэх вэ?
-Яг үнэнийг хэлэхэд энэ жил бид боловсролын салбарын асуудалд Шинэчлэлийн Засгийн газрын бодлогоо тусгаж амжаагүй. Өмнөх жилүүдэд улсын хөрөнгө оруулалтаар эхлүүлсэн олон барилга байшингийн ажлыг үргэлжлүүлэхээс аргагүй байсан. Ирэх жилээс боловсролын бодлого өөрчлөгдөнө.

-Зургаан аймгийн төвийг автозамаар холбохоор төлөвлөсөн. Энэ ажил төлөвлөсөн хугацаанд амжих уу. Та саяхан Уньт-Тариалангийн замын ажлыг шалгахдаа шахуу хугацаатай үүрэг өгсөн. Хугацаа шахсанаас чанаргүй зам тавих вий гэсэн болгоомжлол байна?
-Уньт-Тариалангийн зам болон бусад замын гүйцэтгэгчидтэй өнгөрсөн оны аравдугаар сард уулзаж хугацааг товлосон байсан. Хэрэв тухайн компани замаа энэ жилдээ ашигалалтад оруулж амжихааргүй бол хэсэгчлээд өөр компаниар гүйцэтгүүлэх боломжтой. Тиймээс саналаа хэл гэсэн. Бүгд хугацаандаа амжуулна гэж амласан. Ингэхийн тулд шинэ технологи хэрэглэж байгаа.

-БНХАУ-ын “Чалко” компанитай хийсэн гэрээ ойлголцолд хүрсэн үү?
-Гэрээг шинэчлэх гэхээсээ илүү бид дотооддоо хэмнэлт гаргах боломжийг эрж хайж байна. Гаалийн үзлэгт оруулахын тулд нүүрсээ ачиж буулгадаг зардлыг хэмнэн, уурхай дээр гүний гааль ажиллуулах талаар ярилцаж байгаа. Ингэснээр тонн тутамд 3-4 ам.долларын зардал хэмнэх юм билээ. Энэ мэт дотоод боломжоо ашиглана.

-Тавантолгойн хувьцааны талаар тайлбар хэлнэ үү. Иргэд хувьцаа болон түүнийг орлуулан авах нэг сая төгрөгөө хүлээж байна. Мөн компаниудын  хувьцааг яагаад буцааж байгаа юм бэ?
-Иргэн бүрт 1072 ширхэг хувьцаа хуваарилагдсан. Энэ хувьцааг одоо худалдан борлууллаа гэхэд сая төгрөг хүрэхгүй. Иймд цаг хугацааны хувьд хүлээн, Тавантолгойг үнэд орсон цагт хувьцааг арилжих эрхийг нээх нь зөв гэж үзсэн. Компаниудын худалдан авсан хувьцаанаас 29 тэрбум төгрөг төвлөрсөн. Энэ мөнгө Төрийн өмчийн хорооны дансанд байршиж байгаа. Зарим компаниудаас гаргасан саналын дагуу мөнгийг эргүүлэн өгч, хувьцааг буцаан авч байна.

-Нэг сая төгрөгөө авахаар санал гаргасан хүмүүс яах вэ?
-Ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн мөнгийг бүрэн олгосон. Өөрсдөө саналаараа сая төгрөг авахаар өргөдөл өгсөн хүмүүс хувцьааны нэгэн адил хүлээхээс аргагүй. Ер нь бол хоёр жил орчмын хугацаа бий шүү.

-Сар бүр олгож байсан 21 мянган төгрөгийн үлдэгдлийг хэзээ олгох вэ?
-21 мянгаа аваагүй иргэд олонгүй. Тэдний мөнгийг өгнө.

-Амгалан дулааны станцын ажил ямар шатандаа байгаа вэ?
-Өнөөдөр Эрчим хүчний сайд М.Содномпил надтай уулзсан. Амгалан станцыг барихын өмнө газар чөлөөлөхөд 36 тэрбум төгрөг хэрэгтэй гэж танилцуулж байна. Тийм юм гэж хаана байсан юм. Нэг ажил хийх гэхээр газрын асуудал сөхөгдөөд байх боллоо. Иймд газар олголтын ажлаа цэгцэл гэсэн үүргийг хотын удирдлагуудад өгсөн гэсэн хариултыг өглөө. 

Д.ЦЭЭПИЛ

http://politics.news.mn

“Би Үндсэн хууль зөрчиж ажиллах хүн биш”

Шинэчлэлийн Засгийн газрын сайдууд долоо хоног бүрийн лхагва гаригт салбартаа хийж хэрэгжүүлж байгаа ажлынхаа талаар сэтгүүлчдэд мэдээлэл хийх болсон билээ. Тэгвэл Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг энэхүү буухиаг үргэлжлүүлж, өчигдөр Гадаад харилцааны яаманд сэтгүүлчидтэй уулзалт хийлээ. Энэхүү уулзалтаар Ерөнхий сайд уул уурхайн салбараас эхлээд усны бодлогыг хэрэгжүүлэх чиглэлээр Засгийн газар хэрхэн бодлого дэвшүүлж ажиллаж байгаа, мөн Ерөнхий сайдын зүгээс хийсэн томилгоонууд Үндсэн хуулийн цэц дээр очиж хэлэлцэх болоход нь томилгоогоо яагаад цуцалсан зэрэг шалтгаанаа тайлбарласан. Олон чухал асуудлыг хөндсөн асуулт, хариулт бараг хоёр цаг үргэлжилсэн юм. 

-Монгол Улсын эдийн засгийн өсөлт таван хувиар буурсан тухай Үндэсний статистикийн хорооноос мэдээлсэн. Үүнд та ямар хариулт өгөх вэ?
-Гадаадын хөрөнгө оруулалтын хэмжээ багасч байгаа нь эдийн засагт хүндрэл учруулж байна. Дүн шинжилгээ хийж үзвэл өнгөрсөн оны өнөө үеэс эхлээд гадаадын хөрөнгө оруулалтын хэмжээ буурсан. Дээр нь “Оюутолгой”-н хөрөнгө оруулалт нэмэгдээгүй. Гурав дахь шалтгаан нь УИХ-аас өнгөрсөн оны таван сарын сүүлээр баталсан Стратегийн ач холбогдол бүхий салбарт гадаадын хөрөнгө оруулалтыг зохицуулах тухай хуультай холбоотой юм. Стратегийн салбарт гурван салбар хамаарч байгаагийн нэг нь уул уурхай. Уул уурхайн салбарт гадаадын хөрөнгө оруулалтыг хязгаарлах болсноос зарим гадаадын хөрөнгө оруулагчид хөрөнгө оруулалтаа татах, зогсоох байдал ажиглагдсан. Засгийн газар энэ асуудлыг хэд, хэдэн удаа хэлэлцээд, стратегийн салбар дахь гадаадын хөрөнгө оруулалт дээр өөрчлөлт оруулахаар төсөл өргөн барьж байна. Энэ нь гадаадын төрийн өмчийн компаниудыг хязгаарлах. Өөрөөр хэлбэл, одоогийн хуулиар гадаадын хувийн компаниудад хязгаарлалт тавьж байгаа үүнийг өөрчлөх хэрэгтэй гэж үзсэн. Хоёр дахь нь 100 тэрбум төгрөгөөс дээш хөрөнгө оруулах юм бол заавал УИХ-руу очдог байхаар хуульд заасан. Тэгвэл энэхүү мөнгөний хэмжээг нь авч байгаа. Ийм өөрчлөлт хийсэн, хуулийг УИХ-аар баталснаар гадаадын хөрөнгө оруулалт нэмэгдэнэ гэж бодож байна. Гадаадынхан бидэнд “Монголын хууль эрх зүйн орчныг урьдчилан харах боломжгүй юм. Гэнэт л нэг өдөр өөрчлөгдөх. Хууль эрх зүйн орчноо 3-10 жилийн хугацаанд тогтвортой байх тал дээр нь анхаарч үзэх хэрэгтэй” гэсэн зүйлийг хэлж байна.
-“Тавантолгой”-н асуудал юу болж байна вэ. “Чалко”-той байгуулсан гэрээг цуцалсан уу? 
-“Эрдэнэс тавантолгой” компани өнөөдрийн байдлаар нүүрсээ экспортолж чадахгүй зогссон байгаа. Одоогийн байдлаар нэг сая гаруй тонн нүүрс буюу 30 гаруй сая ам.долларын нүүрс хураалттай байна. Яагаад гэвэл  өмнөх байгуулсан гэрээ хэлэлцээрийн дагуу энэ нүүрсийг гаргавал алдагдалд орно. Нэг кг нүүрснээс бид 6 ам.долларын алдагдал хүлээх болж байгаа. Тийм учраас “Эрдэнэс тавантолгой” компанийнхан “Чалко”-той гэрээ хэлэлцээр хийе, алдагдалтай үнээр нүүрс нийлүүлэх боломжгүй, алдагдалгүй болгож, ашигтай байлгая гэдэг гэрээ хэлэлцээрийг тасралтгүй хийж байгаа. Сонгуулийн өмнө бид 350 сая ам.долларыг “Чалко”-гоос авчихсан урьдчилаад. Үүнийхээ 170 сая ам.долларыг гаргасан нүүрсээрээ тооцвол төлчихсөн байгаа. Одоо дахиад цаана нь 180 сая ам.долларын өртэй үлдсэн. Гэвч нүүрсээ гаргах тусам алдагдалд орж байна. Тиймээс зогсоочихоод байгаа юм. 
  
-Жилийн зургаан хувийн хүүтэй орон сууцны зээлийг олгохоо болино гэсэн. Оронд нь ямар зээл олгох вэ? 
-Жилийн зургаан хувийн хүүтэй орон сууцны зээл буруу бодлого байсан гэдгийг бид хэлж байгаа. Яагаад гэвэл харьцангуй цөөхөн барилга баригдсан байхад зургаан хувийн хүүтэй зээл олгоно гэж зарласан. Энэ нь нэг талаасаа эрэлтийг ихэсгэж үнэ хөөрөгдөх шалтгаан үүсгэсэн. Тодорхой жишээ татъя, тэр үед 55 м квадрат хоёр өрөө орон сууц 66 сая төгрөгийн үнэтэй байсан, өнөөдөр 99 сая төгрөг болчихоод байна. Энэ зээл зарлагдсанаас хойш иргэдэд ашигтай зүйл болоогүй. Тийм учраас Засгийн газар энэ бодлогыг өөрчлөх нь  зүйтэй гэж үзсэн. Ойрын үед энэ бодлогоо зарлана. Гэхдээ зургаан хувийн хүү биш, магадгүй 8-9 хувь орчмын хүүтэй байж магад. Дээр нь ашиглалтад орсон 100 хувийн гүйцэтгэлтэй компанийг барилгыг зээлд хамруулна. Ирэх бямба гаригт болох Засгийн газрын хуралдаанаар энэ асуудлыг хэлэлцэнэ.  
-Чингис бондын мөнгийг төслүүдэд хэрхэн хуваарилж байна вэ?
-Бондын мөнгөөр эхний ээлжинд дөрвөн зүйлд зарцуулъя гэж байгаа. Нэгдүгээрт Улаанбаатар хотод 33 замын уулзварыг өөрчилнө. Үүн дотроо хурдны зам тавина. Өнөөдөр бид хотынхоо төв хэсэгт бөөгнөрөөд байна. Төвд байгаа газрын үнэ өндөр, дээр нь Улаанбаатарт гишгэх газар байхгүй болсон. Бүгд эзэнтэй, үүнийг засч янзална. Хоёрдугаарт зургаан аймгийн төвийг хатуу хучилттай авто замаар холбоно. Гурав дахь төсөл нь шинэ төмөр зам. Сайншандаас урагш Гашуунсухайт руу татах төмөр зам. Дөрөв дэх нь Тавантолгойн ордыг түшиглэн байгуулах цахилгаан станцад 50 сая ам.доллар өгнө. “Оюутолгой” үйлдвэр Хятад улсаас цахилгаан авч ашиглаж байна. Ирэх Засгийн газрын хуралдаанаар мөн оёдол, ноос, сүүний салбарыг дэмжихээр бондын мөнгөөс санхүүжилт хийх тухай асуудлыг хэлэлцэнэ. Арьс ширэнд бол “Чингис бонд”-оос мөнгө өгөхгүй. Өнөөдрийн байдлаар есөн чиглэлд “Чингис бонд”-оос мөнгөө гаргахад бэлэн болж байна. 
-ТЭЦ-V станцыг барих ажил хэзээнээс эхлэх вэ? 
-Өмнөх Засгийн газрын үед ТЭЦ-V ыг Концессын гэрээгээр барьж байгуулахаар шийдвэр гаргасан юм билээ. Гадаад, дотоодынхон хамтарч мөнгөө гаргаад станцаа барина. Тэгээд 20-25 жил ашигласны дараагаар Монгол Улсад хүлээлгэж өгөхөөр тэр дагуу асуудал шийдэгдэнэ.  
-Станц барих газрын Техник, эдийн засгийн үндэслэлийг хэрхэн шийдсэн бол?
-ТЭЦ-V-ын асуудлыг манай Засгийн газрын хуралдаанаар долоон удаа хэлэлцсэн. Яагаад гэвэл тал талаас нь нухацтай ярилцах шаардлагатай байсан. Хамгийн сүүлд хотын даргыг байлцуулаад “Станц барихаар товлосон газар чинь боломжийн биз” гэж лавласан. Сайд С.Оюун, М.Сономпил нар уг газрыг байгаль орчны нөлөө багатай, барих гэж байгаа технологи нь орчин үеийнх гэж үзсэн. Гэтэл Улаанбаатарын бүх газар эзэнтэй учраас лавлах шаардлагатай. Улаанбаатар хот баруун талаараа дулаанаар хангагдаад, зүүн тийшээгээ дулаангүй болчихоод байгаа. Тийм учраас станцыг зүүн тийшээ барина гэж байсан. Тэнд бас Амгалан гэдэг дулааны станц барих шийдвэр гаргасан. Гэтэл өчигдөр /уржигдар/ нийслэлийнхэн 10 гаруй тэрбум төгрөг гаргаж өгөөч гэж байна. Учир нь ойр хавьд нь байгаа газрыг худалдаж авах хэрэгтэй болж. Өмнөх Засгийн газар уг нь ТЭЦ-III-ын дэргэд ТЭЦ-V-ыг барих санал гаргаж байсан юм. Гэтэл ТЭЦ-III-ын орчим байгаа айл өрхүүдийг нүүлгэхэд 40 гаруй тэрбум төгрөг хэрэгтэй гэсэн байдаг. Байдал бол ийм л байгаа учир ТЭЦ-V-ыг барих асуудлыг Засгийн газар зүүн талдаа байх нь зохимжтой гэж үзээд байгаа. 

-Газрын тосны үйлдвэрийг Дарханд барихаар шийдвэрлэсэн. Дээрх аймагт барих нь хэр зохимжтой юм бэ? 
-Газрын тосны үйлдвэр барих асуудлыг найман жилийн турш, Дарханд барих асуудлыг таван жил ярьсан. Судалгаатай танилцахад хамгийн боломжтой хувилбар нь Дархан юм гэдгийг тогтоосон. Дорнодоос Монголын хэрэгцээг хангахуйц хэмжээний түүхий тос хараахан гарахгүй учраас тийм шийдвэр гарсан. Гэхдээ “Дорнодод газрын тос  байгаа юм чинь 100 мянган тонн түүхий нефть боловсруулдаг үйлдвэр барих нь зохимжтой” гэсэн санал гарсан ч үр ашиггүй юм билээ. Тийм учраас хоёр сая тонн түүхий нефть боловсруулах үйлдвэрийг Дарханд барихаар болсон. Хоёр сая тонн нефть боловсруулах үйлдвэрийг Японоос хөнгөлөлттэй, урт хугацааны зээл аваад хийе гэсэн төсөл бий. Энэ төслийг хэрэгжүүлнэ. Хоёр дахь төсөл нь Дорноговийн Зүүнбаянгийн орчим хувийн хэвшлийн компаниуд 300 мянган тонн газрын  тос  боловсруулах үйлдвэр барихыг Засгийн газар зөвшөөрсөн байгаа. 

-Хятадын Засгийн газрын тусламжаар авсан зээлийг сонгуулийн зардалд зарцуулсан гэдэг юм сонсогдох боллоо. Энэ үнэн үү, авсан зээлийг юу, юунд зарцуулсан байдаг юм бэ? 
-Хятадын зээл хоёр янз. Нэг нь 300 саяын зээл. Энэ зээл ерөнхийдөө дуусч байгаа. Мөн дээрээс нь 500 сая ам.долларын зээл авах тухай өмнөх Засгийн газрын үед шийдэгдсэн. Энэ зээлээс сонгуулийн өмнө трактор оруулж ирсэн. Бусад нь боловсрол, эрүүл мэндийн салбар гээд бусад төсөл нь хэрэгжээгүй байна. Шийдвэрүүд нь бол гарсан. Нэг төсөл эргэлзээ төрүүлээд байгаа. Тэр нь аймгуудад төрийн өмчийн мах комбанит барих тухай юм. Орчин үед хувийн үйлдвэрлэл босгоно уу гэхээс бус улсын махкомбинат гэж юу байх вэ гэж ярьж байна.  

-Японы Ерөнхий сайд Монгол Улсад айлчилна. Энэ айлчлалаар ямар асуудлыг хэлэлцэх вэ. Дарханы газрын тосны үйлдвэр барихад шаардагдах 600 сая ам.долларт Засгийн газар баталгаа гаргах уу. Энэ асуудлыг УИХ-аар хэлэлцүүлэх үү, яах вэ?  
-Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийг 600 сая орчим ам.доллараар босно гэдэг нь олон зүйлийн харьцуулалтаар боломжийн харьцуангуй хямдавтар үнэ юм. Баталгаа гаргана гэдэг нь Ч.Улаан сайдтай ажлын хэсэг ярьж байгаа. Энэ үйлдвэр босчих юм бол бензин, дизель түлш гаргана. Гарсан бүтээгдэхүүнийг нь барьцаалах замаар хийе гэж байгаа. Түүнээс биш Засгийн газар шууд баталгаа гаргана гэсэн ойлголт байхгүй. Тэгэхээр УИХ дээр энэ асуудал очилгүй шийдэхээр ярьж байгаа. Япон улсын Ерөнхий сайд ирэх бямба гаригт Монгол Улсад айлчилна. Саяхан Японд шинэ Засгийн газар байгуулагдсан, Ерөнхий сайд нь Монгол Улсад айлчлах болсон нь их ач холбогдол өгч байна гэж ойлгож байгаа. Тэгэхээр айлчлалаар Дарханд байгуулах нефть боловсруулах үйлдвэрийн тухай байх болно. Хоёр дахь асуудал нь Төв аймгийн Хөшигтийн хөндийд барих онгоцны буудал. Дөрөв, таван жил ярьж байгаа. Японтой энэ асуудлыг өмнөх Засгийн газрын үед ярьсан. Гэхдээ өртөг өсөөд байгаа. Анх 300 сая ам.доллараар онгоцны буудал барина гэж ярьж байсан нь одоо 400 гаруй сая ам.доллар болоод байна. Зарим ажлыг дутуу хаясан байна, шинэ юм хийнэ гэсэн. УИХ-аар 300 гаруй сая ам доллар гэж батлуулчихаад одоо 400 сая ам.доллар болчихоор Засгийн газар шийдэж чадахгүй болчихож байгаа юм. УИХ –ын хаврын чуулган эхлэхээр оруулж шийдүүлэх юм. 
-Дорноговьд Улаанбадрах суманд Норовсүрэн гэж айлын 20 гаруй тугал үхсэн. Мөн үсгүй тугал гарч байна. Газар дээр нь Цөмийн энергийн газрынхан ажиллаад “Хоргүй” гэсэн дүгнэлт гаргасан атал Улсын мал эмнэлгийн газраас өөр дүгнэлт гаргасан. Ажлын хэсгийн дүгнэлтүүд өөр өөр гараад байна. Алинд нь итгэх вэ. Тус суманд үйл ажиллагаа явуулж байгаа “Арева” компанийн охин компанийн үйл ажиллагааг зогсоох уу. Хэрвээ тус компанийн үйл ажиллагаатай холбоотойгоор ийм юм болсон бол?
-УИХ-ын сонгуулийн өмнө ийм асуудал гараад Цөмийн энергийн газрынхан очоод “Тийм юм байхгүй” гэдэг дүгнэлт гарсан юм билээ. Дорноговь аймагт би ажиллахдаа Норовсүрэн гуайтай уулзсан. Ажлын хэсгийнхний дүгнэлт зөрүүтэй гарсан учраас би ажлын хэсэг байгуулж ажиллахыг үүрэг болгоод газар луу нь явуулсан. Дүгнэлтээ нэг л гарга, Засгийн газар нотолгоотой хөдөлгөөнгүй баримтад түшиглэж ажил хийнэ. Та нарын хүч чадал хүрэхгүй бол гадаадын лаборатори руу дээжийг нь явуул. Зардал мөнгийг нь Засгийн газар гаргая гэсэн. Засгийн газрын мөрийн хөтөлбөрт хоёр юм бий. Нэг нь Монголын нутаг дэвсгэр дээр цөмийн хаягдал булшлахгүй. Хоёр дахь нь газар доорх ураныг олборлож шар нунтаг болгож болох юм гэж байгаа. Энийг шийдэх асуудал учраас нухацтай хандаж ажлын хэсэг явуулсан. Ямар нэг хөндлөнгийн юманд автахгүйгээр дүгнэлт гаргана гэж бодож байна. 
-Таны хийсэн томилгоог Үндсэн хууль зөрчсөн гэж үзэн нэр бүхий хүмүүс гомдол гаргасан. Гэвч та Үндсэн хуулиар асуудлыг хэлэлцэх болоход хийсэн томилгоогоо хүчингүй болгож байсан. Үндсэн хууль зөрчсөн томилгоо хийснээ хүлээн зөвшөөрөөд буцсан гэсэн үг үү. Дээр нь Төрийн албаны шалгаруулалт хэтэрхий удаж байх шиг. Эрүүл мэндийн салбар удирдлагагүйгээр дөрвөн сар болох нь? 
-Хоёр удаа намайг Үндсэн хуулийн цэцэд өгсөн. Өнөөдөр бүх аймгийн Засаг дарга томилогдсон. Яагаад би тухайн үед Дорнод Хөвсгөл хоёр аймаг дээр Засаг даргын үүрэг гүйцэтгэгч томилсон бэ гэхээр тодорхой шалтгаантай. Тухайлбал, Хөвсгөл аймгийн Засаг даргад нэр дэвшигч нь АТГ-т шалгагдаж байсан учраас энэ хүнийг Засаг даргаар томилж болохгүй байсан. Өөр хүн нэр дэвшүүлээч гэхээр санал болгохгүй байсан учраас хууль зөрчих боломжгүй байсан. Харин дараа нь өнгөрсөн нэгдүгээр сарын 7-нд Ардын намын аппаратынх нь дарга намайг энэ асуудлаар Цэцэд өгсөн. Тийм болохоор захирамжаа хүчингүй болгоё гэсэн. Би бол Үндсэн хууль зөрчиж ажиллах хүн биш л дээ. 2004 онд дөрвөн аймгийн Засаг даргыг үүрэг гүйцэтгэгчээр томилсон түүхтэй. Азтай нь тэр үед Ардын нам, АН хоёр хамтарсан Засгийн газар байгуулсан учраас амаа хамхиад өнгөрсөн юм шиг байгаа юм. Тогтсон жишгийн дагуу л хийсэн, гэхдээ Алтанхуяг хийхээр л Үндсэн хууль зөрсөн болоод байгаа юм. Хоёр дахь нь Тагнуулын ерөнхий газрын дэд даргыг томилсноос үүдсэн.  Хүн томилсноос болж хэрэлдээд байгаа юм байхгүй, хүн халсантай холбоотойгоор үүссэн. Тодорхой хэлбэл, Тагнуулын ерөнхий газрын дэд дарга Ч.Чулуунбаатарыг халснаас үүдсэн. Яагаад түүнийг халсан гэхээр Засгийн газраас Нууцын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах төслийг УИХ-д өргөн мэдүүлсэн. Иргэн хүн хурууныхаа хээгээр мэдээллээ авчихдаг боломжтой болгох зорилгоор. Хоёр дахь нь зарим газрын зургийн нарийвчиллыг нууцаасаа гаргах цаг болсон байна гэж үзээд төсөл өргөн мэдүүлээд УИХ-д оруулангуут байнгын хрооны хуралдаан дээр Ч.Чулуунбаатар эсэргүүцсэн. Засгийн газар нь шийдчихсэн байхад агентлагийн орлогч эсэргүүцэж болохгүй. Тийм учраас халсан. Энэнээс л үүдэлтэй. Түүнээс Б.Ариунсан Н.Алтанхуяг хоёр түрийвч нэгтэй ч гэнэ үү, нэг их хайртай ч гэнэ үү. Тийм юм байхгүй. Хүнийг халсантай холбоотойгоор үүсэн. Одоо гурав дахь тохиолдол дахиад гарах байх. Ер нь дөрөвдүгээр сарын 5-наас өмнө Н.Алтанхуяг гэдэг хүнийг Үндсэн Хууль зөрчүүлчихмээр байгаа юм. Тийм л хүсэл сонирхолтой байгаа. Ерөнхий сайдын хувьд нэг агентлагийн даргыг л томилчихож чадахгүй байна ш дээ. Томилгоогоо яагаад буцаасан бэ гэхээр дөрөвдүгээр сарын 5-нд эхлэх УИХ-ын чуулганы өмнө Үндсэн хуулийг зөрчүүлэх цаас л хэрэгтэй байсан учраас би больсон байхгүй юу. Түүнээс буруу зөрүү юм хийсэндээ ч тэгээд буцаад байгаа юм биш. Шинэчлэл өөрчлөлт гэдэг өөрөө амар хялбар хямдаар олддоггүй юм байна. Их өндөр үнээр хамтарч хийх юм байна. Шинэчлэл өөрчлөлт бий болсноос хойш татварын нэг нөхөр 17 тэрбум төгрөгтэй байсан нь илэрч байгаа. Төрийн банкны нөхдүүд 200 гаруй сая төгрөг авдаг байсан нь илэрч байгаа юм. Би ухаж төнхөөд гаргаад ирсэн ч юм биш. Шинэчлэл, ил тод байдал хүмүүсийг идэвхижүүлчихдэг юм байна. МИАТ-аас дайны эрсдэл нэрээр өч төчнөөн тэрбум төгрөг зувчуулчихсан байгаа юм. Ийм их олон юм зарим хүмүүсийн эрх ашгийг хөнддөг юм байна, энэ их эрх ашгийн зөрчил дунд энэ хүнийг зайлуулчихъя гэх юм бас яваад байна. Түүнээс Ерөнхий сайд байж, Үндсэн хууль зөрчөөд нэг хүнийг агентлагийн дэд даргаар томилох гээд зүтгүүлээд үхэлдэн тэмцээд байгаа юм байхгүй. Би 1989 онд улстөрд орсон. МУИС-ийн багшийн ажлыг орхиод гарч байсан. Надад өөрчилчихье, юм хийчихье гэдэг сэтгэл зүрх л байгаа. Өөр бусад зүйл байхгүй, мөнгө ч байхгүй. Намайг зарим хүн загнаж байна лээ, “Арчаагүй юм, Ерөнхий сайд бол хэдэн төгрөг өгдөг л байхгүй юу” гэж байна лээ. Өгье гэсэн ч болохгүй, маш их олон буруу жишиг тогтсон. Энэ бүхнийг өөрчилнө гэдэг их төвөгтэй юм билээ. Эрүүл мэндийн салбарын хувьд орлогч нараа үүрэг гүйцэтгэгчээр томилчихсон юм байна лээ. Саяхнаас хоёр эмнэлгийн дарга томилогдоод явж байгаа. Төрийн нарийн бичгийн дарга нар үүрэг гүйцэтгэгч байсан, тэднийг жинхэлж байж дараа нь эмнэлгийн хүмүүс рүү орно гэсэн учраас тэр дарааллаар явж байна.  

-Дорноговь аймагт аж үйлдвэрийн цогцолбор барина. Аймгийн Засаг даргын орлогч нь Сайншанд ундны усны хомсдолд орох гэж байна гэсэн. Эрдэмтэн судлаачид 20 гаруй жил ашиглаад ундны усны нөөц дуусна гэсэн байна лээ. Гэтэл аж үйлдвэрийн цогцолбор барих гэж байдаг? 
-Ийм эргэлзээ тээнэгэлзээ их гарч байгаа. Бид Засаг дээр ярихдаа Сайншандын аж үйлдвэрийн ажлаа явуулъя, ус багаар шаарддаг үйлдвэрүүд барих боломжтой юм байна гэж үзсэн. Байршлын хувьд зохимжтой. Нефть боловсруулах үйлдвэрийг Сайншанд дээр баривал яасан юм бэ гэхээр байршлынхаа хувьд Дарханд боломжтой гэж үзсэн. Сайншанд дээр өөрийнхөө нөхцөлд тохирсон ус бага хэрэглэдэг үйлдвэр баригдах ёстой. Сайншандын усны асуудлыг шийдэх тал дээр хөрөнгө гаргачихсан хайгуул хийж байна. Өмнөговь дээр Балгасын улаан нуур орчимд гүний ус нэлээн байгаа. Өмнөговийн Ухаан худгийнхан газар дороос усаа авч байгаа, Оюутолгой газрын гүнээс усаа авч байгаа. Цаашид говийн гүний усыг ингэтэл ашиглах хэрэг байна уу үгүй юу гэдэг асуудал үүсч байгаа. Шинэчлэлийн Засгийн газар Сэлэнгэ мөрөн Орхон мөрөнд хиймэл нуур маягийн юм байгуулна. Ингэж хойд талд үүсч байгаа илүүдэл усыг говьд ашиглах урагшаа ашиглах төсөл хэрэгжинэ. Дэлхийн банкны мөнгөөр судалгаа тооцоо хийгээд явж байгаа. 
-Шинэчлэлийн Засгийн газар Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн яамыг бодлогын яам гэж тодорхойлсон. Гэтэл усны бодлогыг аль газар хэрэгжүүлж байна вэ гэдэг нь тодорхойгүй болчихлоо. Ус төрийн өмчит компани гэдэг юм байгуулагдчихаж?
-Усны бодлого, газрын бодлого хоёр Ерөнхий сайдын хэмжээнд үндэсний хороо байгуулчихсан ажиллаж байгаа. Тэгэхээр бодлогыг хороо ярьж байна. Ус гэдэг корпораци байгуулсан нь илүү аж ахуйн шинжтэй ажлаа тийш нь шилжүүлсэн. 
-Стратегийн ордод нэмж 12 ордыг оруулахаар болсон. Нэрээр нь нэрлэхгүй юу? 
-УИХ-аар баталсан тогтоолоор нэр бүхий 15 ордыг стратегийн гэж баталсан, цаана нь стратегийн ордод оруулж магадгүй ордуудын жагсаалт бас баталсан. Судалгаа тооцоог нь хийгээд Хөшөөт, Багануур, Багахангайн хажууд талд нэг нүүрсний орд байгаа юм. Судалгаа тооцоо хийгээд оруулж ирэх ёстой. Энэ ордуудыг хуулийнхаа дагуу стратегийн нөхцлийг хангаж байгаа бол УИХ руу оруулна. Судалгаа хийж байна. 

-Оюутолгойд ажиллаж байгаа гадаад ажилчин, монгол ажилчин хоёрын цалингийн ялгаа их байгаа гэх. Цалингийн зөрүүг арилгах чиглэлээр хэрхэн ажиллаж байна вэ. Мөн “Оюутолгой” ХХК-ийн хувь нийлүүлэгчдийн хуралдааны талаар мэдээлэл өгөхгүй юу? 
-Оюутолгойд цалингийн зөрүү байгаа. Тэгэхдээ ижил мэргэжлийн ажил хийж байгаа хэрнээ.  Түүнээс инженер хийж байгаа, туслах ажилтан хоёрын цалингийн зөрүү яриагүй. Энэ асуудлыг Хөдөлмөрийн яам хариуцан ярьж байгаа. Шинэчлэлийн Засгийн газрын хувьд нэг юм шийдээд эхлүүлж байгаа нь хамтдаа суугаад Оюутолгойгоо ярьж эхэлсэн явдал. Тавантолгой дээр барих гэж байгаа цахилгаан станцын төслийн ТЭЗҮ-г Оюутолгой компанийнхан гаргачихсан байсан. Түүнийг ярьж хэлэлцээд явж байна. Тэгэхдээ бүх юм эцэслээгүй байна. Санхүүгийн тайлангаа ил болгохыг шаардсан, хөрөнгө оруулагч тал бэлээд явж байгаа. 

-Бараа, бүтээгдэхүүний үнэ өсөх боллоо. Цалин, тэтгэврийг хэзээ нэмэх боломжтой болох вэ? 
-Эхний ээлжинд худлаа юм хөөрөгдөгөө болъё гэж үзсэн Засгийн газар . Хүмүүст л хэрэгцээтэй баймаар байна шүү дээ. Тийм байвал цалин нэмье. Тэгэхдээ цалин нэмэнгүүт түүнээс өндөр үнээр юмны үнэ өсчихвөл ямар хэрэг байх юм бэ. Тийм учраас яавал өнөөдөр байгаа юмныхаа үнийг огцом өсгөчихгүй байх вэ гэдэг бодлого явуулж байна. Энэ бодлогыг бид нэг жилийн хугацаанд хэрэгжүүлж чадвал дараачийн ээлжинд тодорхой хэмжээгээр цалингаа өсгөнө. Цалинг өсгөхдөө зарлаж өсгөх биш, салбар бүр дээр хөдөлмөрийн бүтээмжтэй нь уялдуулж өсгөнө гээд Засгийн газрын мөрийн хөтөлбөрт оруулчихсан байгаа. 
-Жилийн зургаан хувийн хүүтэй орон сууцны зээлд хамрагдахаар байшин хашаагаа зарсан 2000 гаруй хохирогч бий. Тэдний асуудлыг хэрхэн шийдвэрлэх вэ? 
-Зургаан хувийн зээлийн хохирогч гээд тодорхой тооны хүмүүс байгаа. Орон сууцны санхүүжилтийн корпораци, Төрийн банкнаас төлөөлөл оролцсон ажлын хэсэг гаргасан. Баригдсан орон сууц, баригдаагүй орон сууц хэд байна вэ гээд судалгаа тооцоог гаргасан. Зургаан хувийн зээл авъя гэж байгаа хүмүүсийг оролцуулаад ажлын хэсэг байгуулчихъя. Адилхан л зовлонтой байгаа ш дээ. Тэгээд хамтдаа шийдье гэж байна. 
-Нүүрсээ зарахгүй үнэ нэмэгдүүлэх гэж байх хооронд бид зах зээлээ алдах юм биш байгаа даа?
-Бид өндөр үнээр нүүрсээ зарах гээд гэдийгээд байгаа юм биш. 100 төгрөгөөр авсан зүйлээ 80 төгрөгөөр зарахгүй шүү дээ. Шинэчлэлийн Засгийн газар өмнө нь байгуулсан буруу гэрээн дээр маш их цаг алдаж байна. Хэрвээ энэ гэрээг хийгээгүй бол бид нүүрсээ хил дээр овоолоод сууж байхгүй. Нүүрсээ бид зарах гэхээр алдагдалд орох гээд байна. Тийм учраас байгаа байдал л энэ байна.  Ер нь бид “Чалко”-гоос өөр газар нүүрсээ зарах боломжгүй юм билээ. Учир нь зүүн Цанхийн нүүрсийг Чалко”-д өгнө гээд урт хугацааны гэрээ байгуулчихсан юм билээ. Гэрээ байгуулчихаад буцахаар торгууль төлөх болоод байна. Засагт хохирол учирна гэдэг ард иргэдэд учирна гэсэн үг. Тийм  учраас бид алдагдалтай ажиллахгүй байхаар арга хэмжээ авч байна. 
-Орон сууцны үнийн ам.метрийг дээд тал нь 1.2 саяд багтаах бодолтой байгаа гэж байсан. Үүнийг ажил хэрэг болгох тал дээр ямар арга хэмжээ авч байна вэ? 
-Төр хувийн компани, аж ахуйн нэгжүүд байшин бариад ямар өртгөөр зарах вэ гэдэгт оролцохгүй. Харин төр өөрөө мөнгө гаргаад халуун хүйтэн ус, бохироо тавьж өгч байгаа тохиолдолд оролцоо бий. Тиймээс Засгийн оролцоо байгаа хэсэг дээр гэрээ хэлэлцээрээр үнээ тохирно. Жишээлбэл барилгын 17 компани энэ саналаа хэлж байгаа. Та бүхэн дэд бүтцээ тавиад өгвөл бид 1.2 сая төгрөгт багтаагаад байшин бариад өгье гэж байна. Бүх компанийн тухай бид яриагүй шүү. 
-“Чингис бонд”-оос бид минут тутам 12 сая төгрөгийн алдагдал хүлээж байгаа гэж нэг улстөрч хэлсэн. Энэ үнэн үү?
-УИХ-ын гишүүн Д.Хаянхярваа ийм зүйл ярьсан гэсэн. Үүнийг би яаж мэдэв гэхээр долоо хоног тутам 11:11 төвөөс Ерөнхий сайдад хандсан саналуудтай танилцдаг юм. Тэр саналууд дотор бондын асуудлаар Д.Хаянхярваа гишүүн таныг муулаад яваад байна, арга хэмжээ аваач гэдэг санал ирсэн байсан. Би Д.Хаянхярваа гишүүнд арга хэмжээ авдаг хүн биш. Гэхдээ худлаа мэдээлэл тарааж болохгүй. Д.Хаянхярваа гишүүн Сангийн сайд байсан хүн. Тэгэхдээ өнөөдөр бондын мөнгөнөөс нэг төгрөг ч гараагүй. Шийдвэрүүд дээр хэлсэнчлэн дөрөв дээр нь гарсан, тав дээр нь хагас сайн өдөр шийдвэр гарна. Түрүүчийн ажил эхэлнэ. Алдагдал хүлээгээгүй.  Монгол банкинд менежмент хийх эрх өгсөн. Арилжааны банкуудад зургаан хувиар өгч байгаа. 
-Яамдын өгч байгаа мэдээллүүд зөрүүтэй байна. Ил тод байх зүйл Шинэчлэлийн Засгийн газарт хэрэгжихгүй байна. Тухайлбал Баавар түлэгдлээ гэсэн мэдээлэлийг хорих анги нээлттэй өгөхгүй нууж байна? 
-Нуугаад байх зүйл байхгүй. Нотолгоо нь олдохгүй байна гэнэ. Ямар асуудал гарсан бэ гэдэг дээр бичлэгийг нь харуулчих хэрэгтэй. Үүнийг л ил тод мэдээлчих хэрэгтэй. Хэрвээ чадахгүй бол ажлаа хүлээлгээд өгчих хэрэгтэй. Гэтэл ажлаа хүлээлгээд өг гэхээр Төрийн албан хаагчийг халлаа гээд ярьдаг байхгүй юу. 
-Т.Блэйртэй хийсэн уулзалтаар ямар асуудал хэлэлцсэн бол?
-Хэд хэдэн орны Засгийн газрын үйл ажиллагаа, Ерөнхий сайдын ажлын албаны бүтэц, зохион байгуулалт зэргийг бид судалсан. Тони Блэйрийн Засгийн газрын Delivery unit гэдэг систем маш оновчтой юм, Засгийн газраас хийж байгаа ажлаа шат шатан дахь эзэндээ сайн хүргэдэг, хэрэгжүүлдэг болоход энэ систем чухал юм гэж бид өмнө нь ярьж байсан юм. Ерөнхий сайдаар 10 жил ажилласан арвин туршлагатай хүн уулзъя гэсэн, би уулзсан. Танай Засгийн газрын үйл ажиллагаанд арга зүйн туслалцаа үзүүлэхэд бэлэн байна гэдгээ тэр хүн илэрхийлсэн. Хардаад байх нууц асуудал яриагүй.
-Өнөөдөр махны үнэ өндөр байна. Нөөцийн махны үнэ өндөр учир шинэ махны үнэ буурахгүй байна гэж байна. Энэ тал дээр ямар арга авч байна вэ?
-2004 онд би Сангийн сайд болсон. 1.5 тэрбум төгрөг гаргаад Багахангайд өгөөд, Багахангай дүүрэг Улаанбаатар хотын махны нөөцийг хангана гэсэн. Гэтэл дараа жил нь Багахангай махаа бэлтгэж чадаагүй. Тэр үеийн захирал нь хоёр жип авсан. Мах ч үгүй, мөнгө ч үгүй дампуурсан. Тийм учраас би Сангийн сайдын хувьд 2005 оны төсөл дээр 1.5 биш 780 сая төгрөг тавиад махны компаниудыг цуглуулаад зоориндоо махаа бэлдчихвэл та бүхнийг банкнаас зээл авсан гэж үзээд зээлийн хүүгийн 50 хувиар урамшуулъя гэдэг механизмыг хийсэн. Энэ механизмаар саяхныг хүртэл явлаа. Манайх нэлээн удаан явахаараа арга чаргаа олчихдог юм байна. Завхралд орчихсон байна лээ. Мах бэлтгээгүй зарим компани бэлтгэчихсэн гэж худал хэлээд мөнгө авсан байсан. Тиймээс бид өөрчлөлт хийсэн. Зарим нь намайг “Мах маркет” компанитай гэж байсан. Надад энэ компанид нэг ширхэг ч хувьцаа байхгүй.  “Жаст агро” компанийн мэдлийнх. Би 2000 онд УИХ-д өрсөлдөж уначихаад “Мах экспорт” гэдэг жижигхэн компанийг хүргэнтэйгээ хамтарч байгуулсан. Энэ хоёрыг холиод байна уу, зориуд хэлээд байна уу мэдээлэл яваад байгаа. Энэ жилийн хувьд нэг том компанид мах бэлтгүүлэхээр өгчихье. Хариуцлага хүлээж байхад ч амар юм гэсэн. Ингээд “Жаст агро” компани шалгарсан байна лээ. Цул махны үнэ бага зэрэг өндөр. Гэхдээ өмнөх онтой харьцуулахад үнийн өсөлт гайгүй байгаа. 
-Газар дээр нь яваад үзэхээр “Жаст агро” компани гуя биш цээж зараад байна гэсэн гомдол гарч байна. Гуя нь ченжүүдэд очсон гэсэн. Өнөөдөр гурил, будаа гээд өргөн хэрэглээний барааны үнэ өссөн. Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ 140 мянган төгрөг байгаа. Гэтэл барааны үнэ өсвөл цалин тэтгэвэр нэмнэ гэсэн хэмээн иргэдийн хүлээлт байна. 
-Үнэ өссөн гэдэг дээр маргалдаад яах вэ.  Шаардлагтай бол ажлын хэсэг гаргаад судалгаа хийлгэе. Бид долоо хоног бүр гол нэрийн барааны үнэ дээр статистик хийлгэдэг. Цул махан дээр үнэ нэмэгдсэн байна лээ. Ерөнхийдөө үнийн өсөлт бага байгаа. 
-Төсөв алдагдалтай гарах магадлалтай гэсэн. Яагаад алдагдалтай гарах болсон бэ?
-Төсвийн алдагдал өссөн. 2012 он бол сонгуулийн жил байлаа. Сонгуулийн жилд зориулаад их хэмжээний хөрөнгө оруулалтыг эхэлчихсэн. Шинэчлэлийн Засгийн газар гарч ирээд шав тавьсан газруудын ажлыг үргэлжлүүлж байгаа. Тийм учраас төсвийн алдагдал гарч байгаа. Энэ Шинэчлэлийн Засгийн газар өөрийн хийсэн төсөв, бодлогоор явсан ажил бараг үгүй байгаа. Бид өмнөх төсөв дээр л жижиг засвар оруулсан байгаа. Төр зах зээлд оролцоогүй. Засаг мах, гурил дээр тодорхой хэмжээгээр оролцохгүй бол болохгүй. Сүүлийн үед буруу зүйлүүд илрээд байгааг би сайн зүйл гэж үзэж байгаа. Ерөнхий сайдын зүгээс Иргэний нисэхийн ерөнхий газар, Гаалийн ерөнхий газар, Тагнуулын ерөнхий газар, Ашигт малтмалын газар  дээр гадаадад явсан, орон сууц олгосон байдал дээр шалгаж байна. Орон сууцны дэмжлэг дээр энэ таван агентлаг 18 тэрбум төгрөг, аялал зугаалгад 588 сая төгрөг, урамшуулалд 1.1 тэрбум, сургалт томилолтод 6.7 тэрбум төгрөг зарцуулсан байна. Ийм зүйлийг л ил тод болгох шаардлагатай. Бид үнэ ханшаа ярьж байх хооронд Татварын газрын нэг нөхөр 17 тэрбум төгрөгийн өрөнд орчихсон байна. Үүнийг засч залруулах хэрэгтэй. Даргын үзэмжээс бүх зүйл хамаарч байна. 
-Ураныг олборлох шийдвэр гарсан уу?
-Уран олборлох шийдвэр гараагүй. Ашиглалтын зөвшөөрөл авсан компани байхгүй. Хайгуулын зөвшөөрөлтэй компаниуд хайгуулаа аваад дээж авч болно. Шинэчлэлийн Засгийн газар ямар нэг уран зараад ашиг олно гэж бодохгүй байгаа. Эхний ээлжинд уран нь хүмүүст, байгальд, малд хор хөнөөлгүй байгаасай гэдэг дээр л анхаарал тавьж байна. Дараа нь шар нунтаг авчихаад буцаагаад хог хаягдал ав гэдэг гэрээ байхгүй. Олон улсын гэрээнд байдаг ч бид энэ хэмжээнд хүртлээ хол байна. 
-Монголын талаас “Чалко”-тай байгуулсан гэрээг ямар хүрээнд илүү тодорхой ярья гэсэн санал байгаа бол? Ямар болзол тавьж байна вэ?
-“Чалко”-гоос бид худалдан авах үнээ өсгөчихөөч. Тэгвэл бид алдагдалгүй болгочихъё гэж байгаа. Гэтэл нөгөө талаас зөвшөөрөхгүй байгаа учир бид гацаанд орчихоод байгаа. Баруун цанхи дээр олон улсын гадаад дотоодын хөрөнгө оруулалт оруул гэдэг асуудал өмнөх Засгийн үед гарсан юм. Үндсэндээ таван улсын гурван компани консерциумийг тодорхой хэмжээгээр оруулахаар шийдсэн юм. Гэтэл Орос, Солонгос, Японы нийлсэн консерциум гомдол мэдүүлсэн. Манайд хувь өгөөгүй шүү дээ гэсэн. Ингээд ярьж тохирсон асуудлаа задалсан. Уг нь дунд нь хувь өгсөн юм. 
-УИХ-ын төвшинд хэд хэдэн хууль дээр өөрчлөлт оруулахаар ажлын хэсэг ажиллаж байгаа. Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулахаар ажлын хэсэг ажиллаж байна. Засгийн газар тодорхой саналаа гаргах уу?
-Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулах хүрээнд болохгүй зүйл заалтаа л өөрчилье гэж байгаа юм. Тухайлбал, Засаг даргыг Иргэдийн хурал нь сонгодог. Үүнийг өөрчлөх хэрэгтэй. Засаг даргыг иргэдээсээ сонгодог болмоор байна. Яагаад гэвэл Засаг дарга Иргэдийн хурлаасаа гуйсан харцаар хардаг. Ийм зүйл энэ олон жил буруу хандлага харагдаад байдаг. Үүнийг өөрчилж болно гэж бодож байна.  
-Намын гишүүд улс төрийн намын хатуу гишүүнчлэлээс татгалзах нь зөв үү? 
-Улс төрийн намуудын тухай хуульд өөрчлөлт оруулах шаардлагатай. Ялангуяа намын санхүүжилтийн асуудлыг ил тод болгох дээр. Хөрөнгө мөнгөний асуудлаа ч ил тод болгоё. Тийм учраас өөрчлөлт оруулах шаардлагатай. Гишүүнчлэл бол хөгжлийн л асуудал. Өнөөдөртөө тодорхой хэмжээгээр итгэл үнэмшилтэй гишүүдтэй байгаа. 
-“Шинэ төмөр зам” төсөлд ОХУ оролцох боломжгүй гэдэг асуудлаар төмөр замын байгууллагаас нь манай талд захидал ирсэн гэсэн. Ямар агуулгатай захидал вэ?
-Төмөр зам дээр харин сонин зүйл боллоо. Ерөнхий сайдад Оросын төмөр замын даргаас бичиг явуулжээ. Тэр нь надад ирээгүй байтал нэг сонин дээр тэр бичгийг нь орчуулгатай  гарчихсан. Гадаад харилцааны яам, тагнуулынхныг дуудаад энэ ямар зүйл болоод байна вэ. Ерөнхий сайд руу явуулсан бичгийг аваагүй байхад яагаад сонин дээр гараад, орчуулгатай явж байна гэж асуусан. Гэтэл надад хоёр хоногийн дараа ирж байгаа юм. Улсын нүд чих болж байгаа газар ядаж ийм зүйлээ анхаарах ёстой. Хамгийн энгийн ёс зүй зөрчигдөж байна. Хойд, урд хөрштэй муудалцуулах гэсэн зүйл хийгээд байна. Энэ бол тоглоом биш. 

Г.ДАРЬ

http://politics.news.mn

Н.Алтанхуяг: Өнгөрсөнтэйгөө зууралдаад байвал урагшаа харж ажил хийж болдоггүй

Дорноговь аймгийн төв Сайншанд хот, Замын-Үүдийн  эдийн засгийн чөлөөт бүсийн ажил байдалтай газар дээр нь танилцаж,  дөрөв хоног ажилласан Монгол улсын Ерөнхий сайд Н.Алтанхуягийн сэтгүүлчид болон  иргэдийн асуултад хариулсан яриаг тоймлон  хүргэж байна.
 
-Та Монгол Улсын Ерөнхий сайдын хувьд энэ удаагийн ажлын айлчлалдаа ихээхэн ач холбогдол өгч, шийдвэр гаргах түвшний олон сайд, дарга нарыг  дагуулж   яваа зорилгоо  товчхон тайлбарлахгүй юу?
-ХХI зууны Монгол Улсын хөгжлийн тулгуур бүс болох Дорноговь аймгийн Сайншанд хот, эх орны  маань зүүн өмнөд хаалга Замын-Үүд сумын хөгжил дэвшил, тэнд хийгдэж байгаа томоохон бүтээн байгуулалтын ажилд шинэчлэлийн Засгийн газрын тэргүүний хувьд ихээхэн ач холбогдол өгч байгаа. Тийм ч учраас энэ удаагийн  “Шинэчилж шийдье-222” албан томилолтын  бүрэлдэхүүнд ЗГХЭГ-ийн дарга, Эдийн засгийн хөгжлийн сайд, Барилга хот байгуулалтын дэд сайд, ГЕГ-ын дарга, Улаанбаатар төмөр замын дарга, зарим агент­лагийн дарга нар гээд өргөн бүрэл­дэхүүнтэй хүрэлцэн ирлээ.
Энэ олон дарга нарыг энд авч ирсэн учир нь олон жил шийдэж чадахгүй ужгирч, хөдөлж цөхөөд байгаа  асуудлуудыг шийдэх л зорилготой. Эхнээс нь шийдээд ч явж байна. Урьд өмнөх шиг баахан худлаа ярьж, ямар ч асуудал шийдсэн юм байхгүй “дашийн шог” болоод мартдаг засаг биш гэдгийг хэлье.

-Замын-Үүдийн эдийн засгийн чөлөөт бүсийн ажил өмнөх Зас­гийн газрын үед эхэлсэн. Тэр үед энэ аж­лыг та хариуцаж байсан санагдана?
-Хоёр жилийн өмнө Тэргүүн шадар сайд байхдаа Замын-Үүдийн эдийн засгийн чөлөөт бүсийн  асууд­лыг хариуцаж байсан. Эдийн зас­гийн чөлөөт бүс, Замын-Үүд сум хоёрт БНХАУ-аас олгосон зээ­­лээс 50 сая ам.долларыг нь зар­цуулъя гэж шийдсэн. Үүн дээр Монгол Улсын Засгийн газраас олгосон мөнгийг тооцохоор бараг 60 сая ам. доллар болж байгаа юм. Энэ нь монгол мөнгөөр 80 тэрбум төгрөг гэсэн үг. Эхний ажлууд хийгдсэн.
Гэхдээ засаж залруулах, сайжруулах, зарим албан ту­шаал­тан, ажил хариуцсан дарга нартай хариуцлага тооцох ч ёстой асуудлууд бий. Гэхдээ би өнөөдөр хойшоо харж ярихгүй. Урагшаа харж, өмнөх ажлаа түргэвчлэх, хариуцлага сахилгатай байж энэ чухал том ажлын ард гарах тухай ярина.

-Замын-Үүдийн эдийн засгийн чөлөөт бүс, Замын-Үүд суманд хамгийн эхлээд шийдэх ёстой ямар хүндрэл бэрхшээл байна. Одоогоор бүтээн байгуулалтын  ямар  ажлууд эхлээд байна?
-Замын-Үүд суманд яаралтай шийдэх ёстой, олон жил хуримт­лагдсан бэрхшээл зовлон их бий. Хамгийн түрүүнд дэд бүтцийн асуудлыг ярих ёстой.
Цэвэр, бохир ус, дулаан хан­гамж, найдвартай цахилгааны эх үүсвэр өнөөдрийг хүртэл ший­дэгдээгүй. Шинэчлэлийн Засгийн газар нэн тэргүүнд эдгээр асуудлыг шийднэ.
Энүүхэн хойно дулааны ца­хилгаан станц  барьж байна. Энэ намар гэхэд станцын барилга ба­риг­даж дуусна. Өвөл нь тоног тө­хөөрөмжүүдээ суурилуулна. 2014 оны яг өдийд ашиглалтад ороход бэлэн болсон байна. Тэгээд тохируулга, бас бус ажлууд хийгд­сээр дараа жилийн намар дулааны цахилгаан станц ажиллаад эхэлнэ. Шугам хоолойнууд солиг­дох ажил ид хийгдэж байна. Ин­гээд эхний ээлжинд Замын-Үүд сум нэгдсэн халаалтад холбогдоно.
Хоёрдугаар том асуудал бол Замын-Үүдийн цэвэр усны тухай юм. Энэ талаар амтай болгон нь ярьсаар, одоо улиг, домог бол­сон гэхэд болно. Замын-Үүдийн ха­т­уулаг ихтэй уснаас болоод өвч­лөл их байгаа талаар хангалттай олон жил ярьсан. Хүний хамгийн чухал хэрэглээ болсон цэвэр усны асуудлыг бид  тодорхой түвшинд шийднэ.
“Сэвхүүлийн  тойром”  гэдэг газар  гурван худаг гаргасан.  Тэндээ­сээ нааш нь 13 км хоолой татаж  усаа авч ирнэ. Энүүхэн хажууд  ус цэ­вэр­лэх том байгууламж барьж байна. Ус цэвэрлэх  байгууламжаа  энэ намар ашиглалтад оруулна. Цаашдаа Замын-Үүд сумынхан хатуулаг ихтэй усны зовлонгоос анги­жирна. Нэгдсэн системээр  цэн­­гэг усаар найдвартай хангагдах ажил одоо ид хийгдэж байна.
За гуравдахь асуудал бол бо­хирын шугамын ажил байгаа. Замын-Үүд сумын нэгдсэн цэвэрлэх байгууламжийн санхүүжилтийг шийдэж барилга, байгууламжийн ажил бас л ид өрнөж байгаа. Замын-Үүд сумын цэвэрлэх бай­гуулам­жийн хувьд нэлээн орчин үеийн дэвшилтэт технологиор хийгдэж байгаа гэдгийг хэлэх нь зүйтэй.
Эцэст нь Замын-Үүдийн эдийн засгийн  чөлөөт бүсэд эхний ээл­жинд 14 км авто замын ажил хийгдэхээс далангийн ажил дуус­сан. Хайрган хучилтын ажил дуу­сах шатандаа явж байна.

-Замын-Үүд суманд төсөв­лөгд­сөн 60 сая ам. доллараар зөвхөн эдгээр ажлууд хийгдэх нь гэж ойлгож болох уу?
-Энэ бол маш их мөнгө. Өөр ч ажлууд хийгдэнэ. Та бид  хамтдаа сая энүүхэн хажууд бариад хая­чихсан том хоосон хашаа харсан. Нэг тэрбум төгрөгөөр барьсан энэ том хашаа зарим газраа нураад унасан байгааг ч харсан л байх. Тэр хоосон хашаан дотор бас л нэг тэрбум төгрөгөөр боссон өнчин ганцхан байшин байгаа. Тэр чинь нөгөө алдарт чөлөөт бүсийн за­хиргаа шүү дээ.
 Одоо бол энэ том ха­шааны гурваны нэгд нь ми­ний саяны ярьсан дэд бүтцийн ажлууд орж ирээд хийгдэж байна. Гэхдээ тун удахгүй чөлөөт бүсийн энэ том хашаа 100 хувь халуун дулаан, цэвэр бохирын систем, гэрэл цахилгаанаар хангагдана. Дотор нь хатуу хучилттай сайн чанарын засмал  зам тавигдана. Дэд бүтцийг нь шийдчихээр дотор нь баригдах байшин сав, бусад асуудал аяндаа зохицуулагдаад явчихна. Хугацааны хувьд 2014 оны дөрөвдүгээр улирал гэхэд бүгд шийдэгдэж, ашиглалтад орсон  бай­хаар одооноос ажил  тун шаргуу тооцоотой  эхлээд явж байна.

-Жил хагасын дараа гэ­хэд Замын-Үүд сумынхан Улаан­баатарын иргэд шиг тав тухтай амьд­­ралын нөх­цө­лөөр хангагдах  юм байна  гэж ойлгож болох уу?
-Тийм нөхцөл бүрэлдэх хө­рөнгө санхүүгийн асуудлыг бү­рэн шийдээд өглөө. Одоо шат шатны ажил хариуцсан хүмүүсийн идэвх санаачилга, овсгоо самбаа, хам­гийн гол нь төр түмэндээ хоёргүй сэтгэлээр зүтгэх чин зоригоос  бүх зүйл шалтгаална. Манай Ч.Сайхан­билэг, Н.Батбаяр сайд нар энэ ажилд гар нийлэн үнэхээр сэтгэл гарган ажиллаж байгааг хэлье.Дээр нь бас нэг зүйлийг хатуухан хэлэхэд хөрөнгө санхүүг нь 100 хувь шийдэж өгөөд байхад ажил цалгардуулах, улсын хөрөнгө мөн­гөнд шунахай сэтгэлээр хан­даж идэж, шамшигдуулах асуудал гар­гавал тийм хүмүүстэй хатуухан ха­риуцлага яригдах болно гэдгийг хаана, хаанаа сайн ойлгох хэ­рэгтэй.

-Замын-Үүдээс есхөн км-ийн цаана харагдаж байгаа Эрээн хот өдрөөс өдөрт өргөжин тэлж, өнгө зүс нь сайжраад л байх юм. Дэд бүтцийг нь шийдээд өгвөл  Замын-Үүд ногоорч, элсний нүүдэл багасна гэж та үзэж байна уу?
-Тэр бол зөвхөн Замын-Үүдийн иргэд, энд ажиллаж, амьдарч бай­гаа Монгол хүн бүрийн хүчин зүтгэлээс шалтгаална. Амьдралаа сайжруулж,  тав тухтай орчинд амь­даръя гэж бодож л байвал нэн түрүүнд мод тарьж, түүнийгээ арчлан тордоцгоох ёстой. Одоо бүх юмыг төр засгаас нэхэж, шаардаж амьдардаг залхуу, хувиа хичээсэн явцгүй зангаасаа салах цаг болсон. Бид сая нэг компанийн барьж байгаа 120 айлын орон сууцны барилгыг үзээд ирлээ. Хажуу талд нь томоохон зочид буудал ч барьж байгаа юм билээ.
Тэд баахан  зовлон тоо­чиж бай­на. “Одоо яана аа, та нарын барьж байгаа дэд бүтцийн бай­гуу­ламжууд ашиглалтад ороход жил гаруйн хугацаа байгаа юм байна. Харин бид нар цэвэр усны худаг гаргаж, бохирын шугам татаж, баахан зардал гаргасан” гэж байна. Ашиг олох гэж л байгаа бол тэр зэргийн зардал гарч л таарна. Энэ бол зовлон биш.
Түүний оронд  тэдэн га газарт мод тарьж, ногооруулах гэсэн чинь усны асуудал тийм, ийм байна, энийг яаж шийдэх вэ гэж асуудал хөндсөн юм ярьж зовлон тоочдог болмоор байна. Ер нь Монгол хүн сэтгэхүйгээ үндсээр нь өөрчлөхийг энэ цаг үе, бидний амьдарч байгаа нийгэм шаардаж байгаа гэдгийг хүн бүр бодох хэрэгтэй.

-Өнөөдөр Замын-Үүд сумын үндсэн иргэдийн тоо 15 мянга хол давсан гэж байна. Үүн дээр түр оршин суугч, явуулын иргэдийг нэмбэл ойролцоогоор 30-аад мян­ган хүнтэй болжээ. Ирээдүйд хүн амынх нь тоо тасралтгүй өсөх нь тодорхой. Энэ талаар Засгийн газрын тэргүүний хувьд ямар бодолтой явна?
-Засгийн газраас энэ онд За­мын-Үүд хотыг хөгжүүлэхийн тулд 15 тэрбум  төгрөг хуваарилсан бай­гаа. Энэ мөнгөөр юу хийх вэ гэдгийг бид шийдэхгүй. Замын-Үүдийн засаг дарга М.Баянмөнх, ИТХ-ын дарга Г.Эрдэнэбат хоёр ч энэ асуудлыг шийдэж чадахгүй. Үүнийг  зөв­хөн Замын-Үүдийн ир­гэд л шийдэх учиртай. Энэ асууд­лыг дээд зэргийн ардчилсан байд­лаар шийдэх ёстой.
Бид өчигдөр шөнө хагаслан Дорноговь аймгийн Засаг дарга П.Ганхуяг, Замын-Үүдийн Засаг дарга М.Баянмөнх, эмнэлэг, сургууль, төмөр зам гээд бүх л газруудын удирдлагуудтай  урьдчилан  санал сонсох байдлаар ярилцсан. Олон чухал санал, санаачилгууд яригдсан.
Эхний ээлжинд Замын-Үүдэд 100 хүн хэвтэж эмчлүүлэх бо­ломжтой, орчин үеийн оношил­гооны  төхөөрөмжөөр сайтар то­ног­­­­логдсон эмнэлэг барья гэдэг дээр үндсэндээ санал нэгдсэн. Хоёр­­­­­дугаарт, шинэ  сургуулийн ба­рилгыг  яаралтай босгоё гэдэг санал яригдсан. Замын-Үүдэд дөр­вөн жил баригдаад  дуусдаггүй нэг алдартай цэцэрлэг байгаа.
Сургуулийн барилга нь ч бас л бүтэлгүй тал руугаа  яригдаад байдаг юм билээ. Яагаад дуусдаггүй барилга вэ гэхээр “Хотын нэг нөхөр ирж санхүүжилтийг нь бүрэн аваад алга болчихсон” гэж яриад л сууж байх юм.
Дарга нар минь, ингэж ажил хариуцвал бидний зам нэг их удаан нийлэхгүй шүү. Өнгөрсөнтэйгөө их зууралдаад байхаар  урагшаа харж, ажил хийж болдоггүй юм байна лээ.  Гэхдээ иймэрхүү ха­риуц­­­лагагүй байдалтай хатуухан ярихаас өөр арга байхгүй. Би зо­­риуд Сангийн яамны хөрөнгө оруу­­лалт, урсгал төсөв хариуцсан мэргэжилтнүүдийг авч яваа. Та нар тэр асуудлын учрыг олж,  мөнгө аваад алга болсон этгээд, бу­сад нөхөдтэй хариуцлага тооцох юм байгаа биз.
Одоо босоогүй байгаа II сур­гуулиас гадна  III сургууль бариг­дах талаар яригдсан. Дөрвөн жил болоод босоогүй цэцэрлэгээс гадна дахиад нэг цэцэрлэгийн асууд­лыг ярьсан. Одоо та бидний чихэлдэж суугаа 200 хүний суу­далтай  энэ Соёлын төв аль тэртээ 1958 онд ашиглалтад орсон юм билээ. Тиймээс Замын-Үүдийг  нэг сайхан соёлын төвтэй болгоё гэсэн санал яригдсан. Одоо та бүхэн энэ асуудлыг бүгдээрээ хэлэлцэн ба­талгаажуулах ёстой. Дараа нь спорт заалны асуудал яригдсан байгаа. Өнөөдөр байгаа ганц сур­гуу­лийн­хаа заалыг 17 цагаар ээлжлэн хэрэглэж байгаа гэсэн. Тэгэхээр биеийн тамирын заалны асуудлыг шийдэх ёстой.
Хамгийн сүүлд нь Замын-Үүдийг моджуулах, ногооруулах тухай хөндөгдсөн. Энэ зургаан асуудлыг эхний ээлжинд ярьсан байгаа. Одоо та бүхэн саналаа хэлэх ёстой.

-Та түрүүнд  өөр ч бас 11 тэр­бум төгрөгийн тухай ярьсан. Энэ юунд зориулагдах мөнгө вэ?
-Тэр 11 тэрбум төгрөг ийм учиртай. Замын-Үүдийн Гал унт­раах, аврах ангийн шинэ бай­­­­рыг 1.1 тэрбум төгрөгөөр ба­риад дуусч байна. 80 саяар нь  Гаа­лийн ажилтны найман байрны цахилгаан, 60 саяар Гаалийн газ­­рын гүний худаг, дээр нь Шин­гэн түлш шилжүүлэн ачих бай­гуу­ламжийн өргөтгөлийг барьж байна. Зорчигч тээврийн вокзалын ажил эхэлсэн байгаа.
Чөлөөт бүс дотор ачааны ма­шины пүү суурилуулах ажилд 200 сая төгрөг  зарцуулаад явж байна. Ундны усны эх үүсвэрийг нэмж хайхад зориулж хоёр тэрбум төгрөг явж байгаа.
Бас цаана нь хоёр тэрбум төг­рөгийг чөлөөт бүсийн доторх тө­лөвлөлтөд зориулж хуваариласан байгаа. Дээр нь сум дундын про­курорын  барилга 850 сая төг­рөгөөр босох ёстой. Энэ жил 400 сая төгрөг нь  олгогдож,  ажил нь хийгдээд явж байна. Иймэрхүү нэмэлт хө­рөнгө оруулалт шаардсан ажлууд хийгдээд явж байгаа гэдгийг та бүхэнд танилцууллаа. Одоо та бүх­ний хараа хяналтмаш чухал шүү гэдгийг нэмээд хэлчихье.

-Та ГЕГ-ын шинэхэн дарга О.Ганбатад нэлээд шахуу үүрэг өгчихөв үү дээ?
-БНХАУ-ын талаас 1.2 км шил толь шиг өргөн толигор засмал зам тавиад Монгол Улсын хилд тулгаад орхичихсон байгаа.
Монголын тал тэр замыг нааш нь чөлөөт бүс рүүгээ 2.3 км татаж авч ирэх гэж дөрвөн жил мунгинаад чадаагүй. Мөнгө нь бэлэн байсаар байхад үнэхээр сэт­гэл гаргаж хөдлөөгүй. Тэгээд би Ерөнхий сайдын хувьд ГЕГ-ын шинэхэн дарга О.Ганбатыг өдөр шө­нөгүй дэргэд нь зогсож  байгаад энэ 2.3 км замыг хоёр сарын дотор буюу ирэх зургаадугаар сарын нэгэн гэхэд тавьж дуусгах үүрэг өгсөн. Залуу дарга ч “чадна” гээд өнөөд­рөөс ажлаа эхлүүлсэн. Яг хоёр сарын дараа би Замын-Үүдэд эргэн ирж өгсөн үүрэг даалгавраа шалгаж үнэлэлт дүгнэлтээ өгнө.

Өглөөний сонин